Apatit Việt Nam trước bài toán nguồn quặng và nâng giá trị tài nguyên Lào Cai

Tại buổi làm việc giữa Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Lào Cai và Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) cho thấy một thực tế đáng chú ý: hoạt động của Apatit Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải xử lý đồng thời nhiều vấn đề từ khai trường đến nhà máy tuyển.

Quang cảnh buổi làm việc giữa UBND tỉnh Lào Cai và Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Ảnh: Nguyễn Sơn)

Theo báo cáo của Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam, nguồn quặng tận thu tại Mỏ Cóc 1 chỉ đáp ứng sản xuất đến hết tháng 11/2026. Trong khi đó, Nhà máy tuyển Cam Đường, Nhà máy tuyển Tằng Loỏng và Nhà máy tuyển Bắc Nhạc Sơn đều đang dừng hoặc giảm mạnh sản xuất.

Đây không chỉ là câu chuyện về công suất của một doanh nghiệp. Apatit Việt Nam là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu cho sản xuất hóa chất, phân bón. Việc nguồn quặng thiếu ổn định có thể tác động tới hoạt động của các khâu phía sau và việc làm của hơn 1.000 lao động.

Vì vậy, yêu cầu trước mắt là phải bảo đảm nguồn nguyên liệu để doanh nghiệp duy trì sản xuất. Vinachem cho biết đang điều phối, cân đối các điều kiện cần thiết, trong đó có việc chủ động nguồn lưu huỳnh phục vụ quá trình xử lý quặng.

Tuy nhiên, nếu chỉ giải quyết bài toán nguyên liệu trước mắt mà chưa xử lý căn cơ năng lực khai thác và tuyển quặng, áp lực tương tự có thể tiếp tục xuất hiện.

Ông Phùng Quang Hiệp, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Vinachem phát biểu ý kiến. (Ảnh: Nguyễn Sơn)

Các đề xuất của Apatit Việt Nam tại cuộc làm việc cho thấy doanh nghiệp đang tính đến một hướng tiếp cận khác: khai thác tốt hơn những gì đang có.

Công ty đề nghị điều chỉnh công suất, tăng sản lượng khai thác tại Khai trường 19; đồng thời cải tạo, nâng cấp thiết bị tại các nhà máy tuyển và chuyển đổi, nâng cấp dây chuyền công nghệ Nhà máy tuyển Tằng Loỏng. Đáng chú ý là đề xuất tuyển lại quặng đuôi và làm giàu quặng loại IV khó tuyển.

Đây có thể là hướng đi có ý nghĩa đối với bài toán sử dụng tài nguyên apatit. Thay vì chỉ đặt mục tiêu tăng sản lượng khai thác, doanh nghiệp có thể nâng hiệu quả bằng cách thu hồi thêm phần tài nguyên còn nằm trong quặng đuôi, đồng thời ứng dụng công nghệ để xử lý những loại quặng khó tuyển.

Nếu làm được, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở sản lượng quặng mà còn ở lượng tài nguyên được thu hồi, lượng chất thải được giảm và hiệu quả sử dụng đất, năng lượng, hạ tầng được cải thiện.

Đó cũng là lý do Apatit Việt Nam đề xuất cơ chế thuế, phí phù hợp cho các dự án tuyển lại quặng đuôi và chính sách khuyến khích đối với các dự án khoa học công nghệ theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Để khôi phục sản xuất, công nghệ và vốn chưa phải tất cả. Nhiều dự án của Apatit Việt Nam còn vướng ở khâu đất đai, giải phóng mặt bằng, tái định cư, hồ thải và bãi thải.

Các khai trường Cam Đường 10, Cam Đường 2, Ngòi Đum - Đông Hồ, 19 - khu Làng Mòn và Mỏ Cóc 1 đang gặp những vấn đề khác nhau liên quan đến mặt bằng, tranh chấp, chồng lấn quyền sử dụng đất, tài sản nằm sát ranh giới dự án và những tồn tại lịch sử.

Với các nhà máy tuyển, khó khăn còn liên quan đến nguồn quặng đầu vào, hồ thải, bãi thải và thủ tục đất đai, môi trường.

Những vấn đề này cho thấy khả năng duy trì sản xuất của Apatit Việt Nam phụ thuộc vào sự kết nối giữa nhiều khâu. Một khai trường chưa hoàn tất mặt bằng có thể ảnh hưởng tới nguồn quặng; thiếu quặng tác động tới nhà máy tuyển; nhà máy tuyển hoạt động không ổn định lại ảnh hưởng tới chuỗi sản xuất phía sau.

Bởi vậy, yêu cầu của Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Nguyễn Tuấn Anh về việc xác định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm và tiến độ đối với từng phần việc có ý nghĩa thực chất. Những nội dung thuộc thẩm quyền địa phương cần được xử lý khẩn trương, đồng thời doanh nghiệp phải chủ động hoàn thiện hồ sơ, phương án và phối hợp trực tiếp với các cơ quan chức năng.

Vinachem cho biết sẽ chỉ đạo Apatit Việt Nam rà soát các tồn tại, xây dựng phương án xử lý và phối hợp với tỉnh Lào Cai để từng bước khôi phục hoạt động ổn định. Nhưng mục tiêu dài hơn không dừng ở việc đưa các nhà máy trở lại hoạt động.

Ông Nguyễn Hữu Tú, Phó Bí thư Đảng ủy, Tổng giám đốc Tập đoàn phát biểu ý kiến. (Ảnh: Nguyễn Sơn)

Tổng Giám đốc Vinachem Nguyễn Hữu Tú cho biết Tập đoàn định hướng Apatit Việt Nam phát triển dự án theo hướng ứng dụng công nghệ tiên tiến, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Đáng chú ý, các sản phẩm mới được định hướng tham gia sâu hơn vào chuỗi công nghiệp điện tử, bán dẫn và chế biến sâu.

Nếu định hướng này được cụ thể hóa thành dự án có công nghệ, vốn và thị trường rõ ràng, tài nguyên apatit của Lào Cai sẽ không chỉ được nhìn dưới góc độ một nguồn nguyên liệu khai thác mà có thể trở thành nền tảng cho những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Nguyễn Tuấn Anh phát biểu kết luận buổi làm việc. (Ảnh: Nguyễn Sơn)

Cuộc làm việc giữa Lào Cai và Vinachem vì thế đặt ra hai nhiệm vụ song song. Trước mắt là bảo đảm nguồn quặng, xử lý mặt bằng và thủ tục để Apatit Việt Nam duy trì sản xuất, giữ việc làm cho người lao động. Về lâu dài là đổi mới công nghệ, tận thu tốt hơn tài nguyên và phát triển chế biến sâu.

Thành công của quá trình này sẽ được đo không chỉ bằng việc một dự án được triển khai đúng tiến độ, mà bằng khả năng biến nguồn tài nguyên hữu hạn thành giá trị kinh tế lớn hơn, với công nghệ tốt hơn và tác động môi trường được kiểm soát tốt hơn.