Xung đột Trung Đông gây sức ép lên xuất khẩu nông sản Việt Nam

Theo báo cáo thị trường nông, lâm, thủy sản của Cục Xuất nhập khẩu (thuộc Bộ Công Thương), nhiều ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam đang bắt đầu chịu tác động từ biến động địa chính trị tại Trung Đông. Những ảnh hưởng này chủ yếu diễn ra thông qua ba kênh chính gồm giá năng lượng tăng, chi phí logistics và bảo hiểm vận tải gia tăng, cùng với sự thay đổi nhu cầu tại một số thị trường tiêu thụ.

Cao su chịu tác động trực tiếp

Trong số các mặt hàng nông sản, cao su được đánh giá là ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp và rõ rệt nhất. Xung đột tại Trung Đông khiến giá dầu thô thế giới tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải và sản xuất tăng lên.

Diễn biến này tác động trực tiếp tới thị trường cao su, bởi cao su tổng hợp – nguyên liệu quan trọng trong sản xuất lốp xe – được sản xuất từ dầu mỏ. Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất cao su tổng hợp cũng tăng theo, khiến nhiều nhà sản xuất chuyển sang sử dụng cao su tự nhiên nhiều hơn, qua đó hỗ trợ giá cao su trên thị trường quốc tế.

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong hai tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 281.000 tấn cao su, trị giá hơn 503 triệu USD. Sản lượng xuất khẩu tăng nhẹ so với cùng kỳ năm trước, song giá trị kim ngạch lại giảm do giá xuất khẩu bình quân thấp hơn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nếu xung đột kéo dài, kinh tế toàn cầu có thể suy giảm, kéo theo nhu cầu đối với các sản phẩm công nghiệp như lốp xe giảm, từ đó tác động ngược trở lại tới thị trường cao su.

Xung đột Trung Đông gây sức ép lên xuất khẩu nông sản Việt Nam

Chuỗi cung ứng chè đối mặt chi phí tăng

Với mặt hàng chè, căng thẳng địa chính trị trong khu vực Trung Đông cũng khiến chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt với chi phí đầu vào tăng cao, đặc biệt là chi phí vận chuyển và bảo hiểm.

Hiện nay, Pakistan và Iran là hai thị trường tiêu thụ lớn đối với chè của Kenya – quốc gia xuất khẩu chè lớn nhất thế giới. Khi xung đột leo thang, chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng đã khiến hoạt động xuất khẩu chè của Kenya gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, việc đóng cửa một phần không phận và gián đoạn các tuyến vận tải trong khu vực cũng khiến giao thương quốc tế chậm lại, làm gia tăng nguy cơ tồn kho và gây áp lực lên giá chè trên thị trường.

Đối với Việt Nam, trong tháng 2/2026, xuất khẩu chè đạt khoảng 5.779 tấn với kim ngạch 10,27 triệu USD, giảm mạnh so với tháng trước và cùng kỳ năm trước. Tuy vậy, tính chung hai tháng đầu năm, xuất khẩu chè của Việt Nam vẫn đạt 18.169 tấn, trị giá 31,15 triệu USD, tăng 4,8% về lượng và 10% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.

Nguy cơ tác động đến nhiều mặt hàng xuất khẩu

Không chỉ cao su và chè, nhiều mặt hàng xuất khẩu khác của Việt Nam như cà phê, gỗ và sản phẩm gỗ cũng có thể chịu ảnh hưởng từ biến động địa chính trị.

Nguyên nhân là do nhiều tuyến vận tải biển quan trọng của thế giới đi qua khu vực Trung Đông và Biển Đỏ. Khi căng thẳng gia tăng, các hãng tàu thường phải điều chỉnh tuyến vận chuyển hoặc tăng phí bảo hiểm chiến tranh, khiến chi phí vận tải container tăng đáng kể.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nếu xung đột kéo dài, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam có thể đối mặt với những rủi ro lớn do chi phí logistics tăng và chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Cơ quan này đang xây dựng các kịch bản ứng phó khác nhau. Trong trường hợp xung đột kéo dài khoảng một tháng, kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam có thể giảm khoảng 1 tỷ USD. Nếu kéo dài 3 tháng, mức thiệt hại có thể lên tới 3–3,5 tỷ USD. Trong kịch bản xấu hơn, khi chiến sự kéo dài một năm, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản có thể giảm từ 7–8 tỷ USD.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nguyên nhân chủ yếu không phải do Trung Đông là thị trường tiêu thụ quá lớn của nông sản Việt Nam, mà bởi khu vực này nằm trên các tuyến vận tải quốc tế quan trọng. Khi chuỗi vận chuyển bị gián đoạn, chi phí thương mại đối với các thị trường lớn như châu Âu và Bắc Phi sẽ tăng lên.

Trước bối cảnh đó, cơ quan quản lý khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu nông sản cần chủ động đa dạng hóa thị trường, mở rộng các tuyến vận tải và nâng cao khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng nhằm giảm thiểu rủi ro từ những biến động địa chính trị trên thế giới.