Trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản, bên cạnh các sản phẩm khai thác đại dương, xuất khẩu chả cá, thanh cua, viên cá và các sản phẩm mô phỏng hải sản – đang dần trở thành một phân khúc đáng chú ý của ngành chế biến thủy sản Việt Nam.
Theo các báo cáo thị trường của FAO Globefish và nhiều tổ chức nghiên cứu ngành thực phẩm, sản lượng surimi toàn cầu hiện dao động khoảng 850.000 – 1 triệu tấn mỗi năm, với các trung tâm sản xuất chủ yếu tập trung tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
 |
| Xung đột Trung Đông gia tăng áp lực chi phí với xuất khẩu chả cá, surimi Việt Nam. |
Nguồn nguyên liệu của ngành surimi chủ yếu đến từ hai nhóm chính gồm cá nước lạnh, đặc biệt là cá minh thái Alaska (Alaska pollock) khai thác tại Bắc Thái Bình Dương, và nhóm cá biển nhiệt đới như threadfin bream, lizardfish, bigeye hoặc các loài cá thịt trắng khác.
Hiện nay, Hoa Kỳ và Nga là hai quốc gia cung cấp phần lớn nguồn surimi từ cá minh thái Alaska cho thị trường toàn cầu, trong khi các nước Đông Nam Á đóng vai trò quan trọng trong sản xuất surimi từ cá biển nhiệt đới.
Trong chuỗi cung ứng surimi hiện nay, các quốc gia như Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc và Ấn Độ đang ngày càng giữ vai trò lớn trong hoạt động chế biến và xuất khẩu. Trong đó, Thái Lan được xem là trung tâm chế biến surimi lâu năm của khu vực, còn Việt Nam nổi lên như một nhà cung cấp đáng chú ý đối với các sản phẩm chả cá đông lạnh tại thị trường châu Á.
Theo số liệu từ Hải quan Việt Nam, trong tháng 1/2026, xuất khẩu chả cá và surimi của Việt Nam đạt khoảng 32 triệu USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm 2025.
Xét theo thị trường, Hàn Quốc tiếp tục là đối tác nhập khẩu lớn nhất với kim ngạch khoảng 8,4 triệu USD, chiếm hơn 26% tổng xuất khẩu. Thái Lan đứng thứ hai với khoảng 7,3 triệu USD, tương đương gần 23%. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt gần 5 triệu USD, tăng hơn 100% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh nhu cầu tiêu thụ surimi gia tăng tại thị trường này.
Các thị trường khác như Nhật Bản, Malaysia và Đài Loan cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Riêng xuất khẩu sang Đài Loan tăng hơn 5 lần so với cùng kỳ, cho thấy nhu cầu tiêu thụ surimi tại khu vực Đông Á đang mở rộng.
Ở góc độ khu vực, khối ASEAN hiện chiếm hơn 32% tổng kim ngạch xuất khẩu chả cá và surimi của Việt Nam, trong khi các thị trường thuộc CPTPP chiếm gần 19%, cho thấy vai trò ngày càng rõ của các hiệp định thương mại tự do trong thúc đẩy xuất khẩu nhóm sản phẩm này.
Tuy nhiên, xung đột tại Trung Đông đang tạo thêm áp lực đối với chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu. Khu vực này nằm trên nhiều tuyến vận tải biển quan trọng kết nối châu Á với châu Âu và châu Phi. Khi rủi ro an ninh hàng hải gia tăng, chi phí bảo hiểm tàu biển và giá cước vận chuyển container thường có xu hướng tăng.
Trong trường hợp các tuyến vận tải qua Trung Đông bị gián đoạn hoặc phải chuyển hướng, thời gian vận chuyển hàng hóa từ châu Á sang châu Âu có thể kéo dài, kéo theo chi phí logistics tăng đối với các sản phẩm thủy sản đông lạnh, trong đó có surimi.
Căng thẳng địa chính trị cũng thường kéo theo biến động giá dầu, khiến chi phí nhiên liệu cho khai thác thủy sản và vận tải biển tăng lên, qua đó làm gia tăng giá thành sản xuất surimi, đặc biệt đối với các nhà máy phụ thuộc nguồn nguyên liệu đánh bắt xa bờ.
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, thị trường surimi toàn cầu cũng đang chứng kiến sự cạnh tranh ngày càng mạnh giữa các nhà sản xuất. Một số quốc gia như Thái Lan và Trung Quốc đang đẩy mạnh đầu tư công nghệ chế biến và đa dạng hóa sản phẩm nhằm phục vụ thị trường thực phẩm chế biến. Trong khi đó, Mỹ vẫn giữ lợi thế về nguồn surimi từ cá minh thái Alaska – nguyên liệu được đánh giá cao về chất lượng.
Dù vậy, theo nhận định của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), nhu cầu tiêu thụ thực phẩm chế biến và tiện lợi trên thế giới vẫn tiếp tục tăng, tạo dư địa cho ngành chả cá và surimi phát triển trong những năm tới.
Với lợi thế về nguồn nguyên liệu cá biển nhiệt đới và năng lực chế biến, Việt Nam vẫn được đánh giá là một trong những quốc gia có tiềm năng tăng trưởng trong phân khúc này. Nếu doanh nghiệp tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do và mở rộng thị trường xuất khẩu, chả cá và surimi có thể tiếp tục đóng góp tích cực vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong thời gian tới.
