Ba động lực chính giúp xuất khẩu thủy sản bật tăng năm 2025
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 là giai đoạn đầy thử thách đối với ngành thủy sản: Từ nguy cơ áp thuế đối ứng của Hoa Kỳ, rủi ro thuế chống bán phá giá đối với tôm, chi phí sản xuất leo thang, cho tới các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, chính trong bối cảnh khó khăn đó, xuất khẩu thủy sản lại ghi nhận mức tăng trưởng vượt kỳ vọng.
Thứ nhất, bất ổn địa chính trị và kinh tế toàn cầu đã làm gia tăng nhu cầu dự trữ lương thực - thực phẩm tại nhiều quốc gia. Tâm lý lo ngại giá cả tăng cao khiến doanh nghiệp và người tiêu dùng đẩy mạnh nhập khẩu, qua đó kéo nhu cầu thủy sản đi lên. Kết quả, kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả năm 2025 đạt hơn 11,34 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2024.
Thứ hai, sự chủ động và linh hoạt của doanh nghiệp trong nước đóng vai trò then chốt. Nhiều doanh nghiệp đã sớm nhận diện rủi ro liên quan đến thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá và các quy định như MMPA của Hoa Kỳ, từ đó điều chỉnh kế hoạch sản xuất, giao hàng và cơ cấu thị trường nhằm hạn chế tác động tiêu cực.
Thứ ba, các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục phát huy hiệu quả, trở thành “đòn bẩy” quan trọng giúp thủy sản Việt Nam mở rộng thị phần tại những khu vực có mức độ ổn định cao, bù đắp cho sự suy giảm hoặc chững lại ở một số thị trường lớn.
 |
| Tôm tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, với kim ngạch 4,65 tỷ USD, tăng 20%, chiếm tỷ trọng lớn nhất toàn ngành. |
Trong bối cảnh thị trường Hoa Kỳ phát sinh nhiều bất ổn về chính sách thuế và rào cản kỹ thuật, cơ cấu thị trường xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã có sự điều chỉnh rõ rệt.
Khối Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) tiếp tục là động lực tăng trưởng lớn, nhờ lợi thế thuế quan và sự ổn định của các thị trường như Nhật Bản, Canada và Australia. Lũy kế cả năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang CPTPP đạt 3,07 tỷ USD, tăng 22% so với năm trước.
Thị trường Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm thị trường chủ lực, với kim ngạch 2,45 tỷ USD, tăng 29%. Đáng chú ý, nhu cầu đối với các sản phẩm tươi, sống như tôm hùm, cua, sò, nghêu tăng nhanh, cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực này trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản Việt Nam.
Đối với Liên minh châu Âu (EU), kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt gần 1,2 tỷ USD, tăng 12,5%. Nhu cầu tại thị trường này đang phục hồi dần, trong đó nhóm thủy sản nuôi trồng có lợi thế rõ rệt, trong khi hải sản khai thác vẫn chịu ảnh hưởng bởi thẻ vàng IUU.
Ngược lại, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm mạnh trong tháng 12 (giảm 45%). Dù vậy, tính chung cả năm 2025, kim ngạch vẫn đạt gần 1,9 tỷ USD, tăng nhẹ 3% so với năm 2024, cho thấy đây vẫn là thị trường quan trọng nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Vượt mốc 11 tỷ USD và thách thức bền vững cho năm 2026
Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, các chính sách thuế quan và rào cản kỹ thuật của Hoa Kỳ có thể tiếp tục thúc đẩy xu hướng chuyển dịch thị trường của các nhà xuất khẩu toàn cầu. Điều này đồng thời làm gia tăng áp lực cạnh tranh tại EU, Trung Quốc, ASEAN và Trung Đông. Bên cạnh đó, thẻ vàng IUU vẫn là nút thắt lớn, ảnh hưởng tới khả năng mở rộng thị phần và uy tín của hải sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Năm 2025 ghi nhận sự tăng trưởng khá đồng đều giữa các nhóm sản phẩm chủ lực. Trong đó, tôm tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, với kim ngạch 4,65 tỷ USD, tăng 20%, chiếm tỷ trọng lớn nhất toàn ngành. Riêng tôm hùm nổi lên như điểm sáng mới, đạt 817 triệu USD, tăng hơn gấp đôi so với năm trước.
Cá tra đứng thứ hai với 2,19 tỷ USD, tăng 8%, hưởng lợi từ diễn biến thuận lợi hơn của các vụ việc liên quan đến thuế chống bán phá giá tại Hoa Kỳ. Nhóm cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD, tăng 12,2%, tiếp tục đóng góp quan trọng nhờ quy mô lớn và thị trường đa dạng. Mực, bạch tuộc ghi nhận kim ngạch 764,4 triệu USD, tăng 16,3%. Riêng cá ngừ là nhóm sản phẩm sụt giảm, đạt 913 triệu USD, giảm 7,6%, do thiếu hụt nguyên liệu và các quy định IUU kéo dài.
VASEP nhận định, mốc hơn 11 tỷ USD trước hết phản ánh khả năng tận dụng thời cơ và thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường biến động. Tuy nhiên, tăng trưởng năm 2025 cũng mang yếu tố chu kỳ, khi thị trường thế giới bước ra khỏi giai đoạn suy giảm sâu, nguồn cung thiếu hụt đã kéo giá và nhu cầu tăng trở lại.
Việc chuyển dịch cơ cấu thị trường và sản phẩm là chiến lược dài hạn, song cần thêm thời gian để tạo ra nền tảng tăng trưởng bền vững, thay vì chỉ dựa vào những “cú hích” ngắn hạn./.
