Xây dựng cơ chế đặc thù xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế: Tăng “lá chắn” pháp lý bảo vệ lợi ích quốc gia

Sáng 19/3, tiếp tục chương trình Phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến đối với dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp và chính sách đặc thù trong phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết dự thảo Nghị quyết gồm 6 chương, 22 điều, tập trung quy định cơ chế phối hợp liên ngành, bảo đảm nguồn lực và tổ chức hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Phiên họp thứ 35 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Ảnh: TTXVN

Theo cơ quan soạn thảo, việc xây dựng Nghị quyết là cần thiết nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn, khi các tranh chấp đầu tư quốc tế ngày càng gia tăng, với quy mô và giá trị lớn, kéo theo nguy cơ thiệt hại đáng kể về kinh tế cũng như ảnh hưởng đến môi trường đầu tư.

Thẩm tra sơ bộ dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết đa số ý kiến thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết theo trình tự rút gọn. Đây được xem là bước đi nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để chủ động cảnh báo sớm và bảo vệ lợi ích quốc gia trong các tranh chấp quốc tế.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng lưu ý cần tránh trùng lặp với các quy định hiện hành, hạn chế phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết. Bên cạnh đó, đề xuất giao chính cơ quan bị kiện làm “cơ quan chủ trì” cần được cân nhắc, bởi có thể dẫn đến phân tán trong cách tiếp cận pháp lý và ảnh hưởng đến tính khách quan. Thay vào đó, cần tăng cường vai trò điều phối thống nhất của cơ quan đại diện pháp lý của Nhà nước.

Tại phiên thảo luận, các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành với nội dung dự thảo, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện các thiết chế phòng ngừa tranh chấp.

Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương đề nghị xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, quy định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong việc đánh giá rủi ro đối với các dự án FDI. Đồng thời, cần ưu tiên các biện pháp thương lượng, hòa giải để hạn chế chi phí và tránh việc tranh chấp leo thang ra trọng tài quốc tế.

Đối với mô hình Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp, ý kiến tại phiên họp cho rằng cơ quan này nên tập trung vào chức năng cảnh báo sớm, hỗ trợ pháp lý trong quá trình tố tụng, thay vì đóng vai trò như một thiết chế xét xử.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh đánh giá dự thảo Nghị quyết đã cơ bản đáp ứng yêu cầu và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI.

Việc hoàn thiện khung pháp lý chuyên biệt trong lĩnh vực này được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực ứng phó của Việt Nam trước các tranh chấp đầu tư quốc tế, đồng thời củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào môi trường pháp lý minh bạch, ổn định.