Việt Nam dẫn đầu xuất khẩu hàng hóa sáng tạo

Ba chỉ số nổi bật toàn cầu

Báo cáo GII 2025 được công bố tại Geneva (Thụy Sĩ) lúc 15h30 ngày 16/9 (20h30 giờ Hà Nội), mở rộng phạm vi khảo sát lên 139 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam duy trì vị trí 44, nhưng gây ấn tượng với ba chỉ số thành phần quan trọng.

Trước hết, Việt Nam dẫn đầu thế giới về nhập khẩu công nghệ cao, chiếm 29,4% tổng thương mại, ngang bằng Hong Kong (Trung Quốc), vượt Malaysia và Philippines. Chỉ số này phản ánh sự phụ thuộc lớn vào công nghệ cao nhập khẩu, đồng thời cho thấy khả năng hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng xếp hạng số một toàn cầu về xuất khẩu công nghệ cao, chiếm 36,1% tổng thương mại. Hiện hơn một phần ba kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đến từ các sản phẩm điện tử, viễn thông, máy tính và linh kiện là nền tảng quan trọng để khẳng định vai trò trong mạng lưới cung ứng quốc tế.

Đáng chú ý, Việt Nam cùng Trung Quốc, CH Séc, Hong Kong (Trung Quốc) và Malaysia giữ vị trí dẫn đầu về xuất khẩu hàng hóa sáng tạo. Đây là minh chứng cho sự mở rộng trụ cột xuất khẩu từ công nghệ cao sang sản phẩm gắn liền với hàm lượng sáng tạo, văn hóa, đóng góp cho ngành công nghiệp sáng tạo quốc gia.

Ngoài ba chỉ số dẫn đầu, Việt Nam cũng ghi nhận sự cải thiện về chỉ số đầu vào đổi mới sáng tạo, tăng ba bậc (từ hạng 53 lên 50), nhờ cải thiện các trụ cột thể chế, phát triển thị trường và doanh nghiệp.

Việt Nam dẫn đầu xuất khẩu hàng hóa sáng tạo - Ảnh: mof

Ngược lại, chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo giảm nhẹ từ hạng 36 xuống 37, song vẫn cao hơn đầu vào, phản ánh khả năng chuyển đổi hiệu quả nguồn lực thành sản phẩm tri thức, công nghệ và sáng tạo.

Với điểm số 37,1, Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm quốc gia thu nhập trung bình thấp có thành tích ấn tượng, chỉ đứng sau Ấn Độ (hạng 38), và vượt Philippines (50). Trong ASEAN, Việt Nam duy trì vị trí thứ ba, sau Singapore và Malaysia, cao hơn Thái Lan.

Theo WIPO, Việt Nam nằm trong nhóm chín quốc gia thu nhập trung bình có tốc độ cải thiện thứ hạng nhanh nhất từ năm 2013. Đặc biệt, Việt Nam cùng Ấn Độ duy trì thành tích đổi mới sáng tạo vượt mức phát triển trong 15 năm liên tiếp, được xếp vào nhóm “overperformer” – quốc gia có kết quả vượt kỳ vọng.

Trong giai đoạn 2014-2024, Việt Nam còn thuộc nhóm ba quốc gia có tốc độ tăng trưởng năng suất lao động nhanh nhất thế giới, cùng Trung Quốc và Ethiopia. Đây là chỉ báo quan trọng về chất lượng tăng trưởng và khả năng tận dụng khoa học, công nghệ để thúc đẩy phát triển.

Đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng

Ngoài ba lĩnh vực dẫn đầu thế giới, Việt Nam còn ghi dấu ấn khi nằm trong nhóm Top 10 toàn cầu ở nhiều chỉ số thành phần khác. Cụ thể, Việt Nam đứng thứ 4 về tốc độ tăng năng suất lao động, xếp thứ 7 về số lượng ứng dụng di động được tạo ra, và giữ thứ 8 về tỷ lệ chi cho nghiên cứu – phát triển (R&D) do doanh nghiệp trang trải. Đây là những kết quả phản ánh nỗ lực đổi mới mạnh mẽ của khu vực tư nhân, đồng thời khẳng định hệ sinh thái sáng tạo trong nước đang ngày càng phát triển năng động.

Các kết quả này phản ánh nỗ lực mạnh mẽ của khu vực tư nhân trong đầu tư nghiên cứu và phát triển, đồng thời khẳng định hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngày càng năng động.

Tại lễ công bố Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index - GII) 2025, ông Daren Tang – Tổng giám đốc WIPO – nhấn mạnh: “GII 2025 phác họa bức tranh toàn cầu về đổi mới sáng tạo, cho thấy những nền kinh tế phát triển nhanh nhất đều coi đổi mới là động lực phục hồi, tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việt Nam là một ví dụ điển hình về quốc gia duy trì thành tích vượt trội nhiều năm liên tiếp.”

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, dữ liệu WIPO sử dụng để đánh giá được thu thập trong giai đoạn 2015-2024. Báo cáo dựa trên 80 chỉ số thành phần, phản ánh năng lực đổi mới, mức độ phát triển kinh tế – xã hội dựa trên khoa học, công nghệ.

Đặc biệt, khảo sát năm 2024 của WIPO cho thấy 77% quốc gia thành viên đã sử dụng GII làm căn cứ xây dựng chính sách khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, tăng hơn 20% so với năm 2022.

Tại Việt Nam, GII đang trở thành công cụ tham chiếu quan trọng cho hoạch định chính sách, phục vụ mục tiêu chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.

Giới chuyên gia nhận định, việc duy trì vị thế “overperformer” trong suốt hơn một thập kỷ cho thấy nền tảng đổi mới sáng tạo của Việt Nam đang đi đúng hướng. Sự bứt phá trong xuất khẩu công nghệ cao, cải thiện môi trường kinh doanh, cùng sự tham gia ngày càng lớn của doanh nghiệp tư nhân vào R&D được coi là yếu tố quyết định.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gay gắt, kết quả từ GII 2025 một lần nữa khẳng định Việt Nam đang tận dụng tốt đổi mới sáng tạo như một động lực tăng trưởng dài hạn, mở rộng cơ hội nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.