Các dự báo mới đang cho thấy khoảng cách về đầu tư giữa Mỹ và châu Âu ngày càng bị nới rộng trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI). Tại Mỹ, đầu tư của doanh nghiệp được dự báo tăng nhanh hơn gấp ba lần so với châu Âu trong sáu năm kể từ khi đại dịch bùng phát.
 |
| Châu Âu hụt hơi trước Mỹ trong cuộc đua AI |
Theo Oxford Economics, chi tiêu của doanh nghiệp Mỹ cho thiết bị và cơ sở vật chất mới dự kiến tăng 40% theo giá trị thực trong giai đoạn từ năm 2021 đến cuối năm sau.
Đơn vị tư vấn này cho rằng làn sóng chi tiêu mạnh tay cho thiết bị phục vụ AI là động lực chính phía sau dự báo trên. Diễn biến này trái ngược với khu vực đồng euro, nơi đầu tư kinh doanh thực tế chỉ được dự báo tăng 12%, còn tại Đức gần như đi ngang trong cùng kỳ.
Những con số này phần nào phản ánh thách thức lớn mà châu Âu đang đối mặt trong nỗ lực bắt kịp làn sóng đầu tư công nghệ cao tại Mỹ. Trên thực tế, châu Âu đã tụt lại phía sau trong chu kỳ đầu tư công nghệ thông tin của Mỹ ngay cả trước khi các mô hình ngôn ngữ lớn bùng nổ, với dấu mốc là sự ra mắt của ChatGPT vào cuối năm 2022.
Dù vậy, sự bứt phá của Mỹ cũng kéo theo những câu hỏi riêng. Trong khi nền kinh tế lớn nhất thế giới đặt cược ngày càng lớn vào AI, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cùng một số tổ chức khác đã cảnh báo nguy cơ xuất hiện một “cú sụp đổ đầu tư” tốn kém. Google, Meta, Microsoft và Amazon được cho là đang trên đà rót hơn 725 tỷ USD chỉ riêng trong năm 2026 để tiếp tục mở rộng hạ tầng AI.
Các dự báo của Oxford Economics cũng cho thấy châu Âu hầu như chưa đạt được tiến triển đáng kể trong việc thu hẹp khoảng cách đầu tư kể từ khi cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Mario Draghi công bố báo cáo quan trọng về năng lực cạnh tranh vào tháng 9/2024. Trong báo cáo này, ông Draghi cảnh báo quá trình số hóa, khử carbon và nhu cầu tăng chi tiêu quốc phòng đòi hỏi một làn sóng đầu tư “chưa từng có”, với quy mô từng chỉ xuất hiện vào thập niên 1960 và 1970. Mức tăng cần thiết, theo ông, còn lớn hơn nhiều so với gói đầu tư từ Kế hoạch Marshall sau Thế chiến II.
Theo nhà kinh tế Daniel Harenberg của Oxford Economics, kinh tế Mỹ năng động hơn, tinh thần kinh doanh mạnh mẽ hơn, nhờ đó tăng trưởng nhanh hơn và hưởng lợi nhiều hơn trong cuộc đua AI.
Trong khi đó, châu Âu được đánh giá là đang dịch chuyển chậm hơn đáng kể.
Bức tranh đầu tư cũng gắn liền với khoảng cách năng suất ngày càng lớn giữa hai bờ Đại Tây Dương. Tại Diễn đàn ECB ở Sintra mùa hè này, giáo sư Bart van Ark của Đại học Manchester nhận định Mỹ gần đây đã bỏ xa châu Âu hơn nữa.
Theo phân tích của ông van Ark, GDP trên mỗi giờ làm việc tại Mỹ đã tăng 14 USD trong giai đoạn 2018-2025, trong khi châu Âu chỉ tăng 2 USD. Ông cũng cho rằng khoảng cách này không chỉ xuất phát từ lĩnh vực kỹ thuật số, bởi lợi thế của Mỹ còn lan sang nhiều ngành khác như bán buôn, bán lẻ và dịch vụ chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, ông van Ark cho rằng chỉ tăng đầu tư là chưa đủ để giải quyết bài toán năng suất của châu Âu. Vấn đề sâu xa hơn nằm ở việc đổi mới chưa được kết nối hiệu quả với quá trình doanh nghiệp trong các lĩnh vực khác nhau áp dụng ý tưởng và công cụ mới.
Chủ tịch ECB Christine Lagarde từng cảnh báo trong một bài phát biểu năm ngoái rằng mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào sản xuất của khu vực này đang hướng tới một thế giới dần không còn phù hợp.
Ở một khía cạnh khác, châu Âu cũng là một trong những khu vực pháp lý đầu tiên trên thế giới ban hành các quy định nghiêm ngặt về việc sử dụng AI.
Theo Ủy ban châu Âu, Đạo luật AI năm 2024 đã trở thành “khuôn khổ pháp lý đầu tiên” dành cho công nghệ này.
Dù vậy, nhiều ý kiến lo ngại rằng hệ thống quy định quá chặt có thể kìm hãm đổi mới và làm giảm sức hấp dẫn của các khoản đầu tư vào AI. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng cảnh báo trong một bài phát biểu hai năm trước rằng châu Âu đang tụt lại phía sau một thế giới thay đổi nhanh chóng, trong khi vừa “điều tiết quá mức” vừa “đầu tư chưa đủ”.
Theo Karsten Junius, nhà kinh tế trưởng tại Ngân hàng J Safra Sarasin, châu Âu đã bỏ lỡ làn sóng công nghệ tiên tiến nhất. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng đà bùng nổ đầu tư tại Mỹ đang phụ thuộc rất lớn vào việc duy trì chi tiêu cho AI, qua đó dễ bị điều chỉnh nếu lợi nhuận không đạt kỳ vọng. BIS hồi tháng 6 từng cảnh báo về nguy cơ một “cú sụp đổ đầu tư” kéo dài nếu lợi nhuận từ chi tiêu AI không đáp ứng được kỳ vọng của thị trường.
Ở chiều ngược lại, ông Junius cho rằng khoảng cách đầu tư rất lớn giữa châu Âu và Mỹ ít nhất một phần có thể chỉ mang tính tạm thời.
Theo vị chuyên gia này, đầu tư vào AI tại Mỹ khó có thể duy trì mãi ở quy mô hiện tại. Các chu kỳ đầu tư trong lĩnh vực công nghệ thông tin và bán dẫn đã từng xuất hiện trong quá khứ, và nhiều khả năng sẽ tiếp tục lặp lại.
Dẫu vậy, bài toán của châu Âu vẫn bị làm trầm trọng hơn bởi tình trạng thiếu đổi mới và thiếu linh hoạt, điều mà ông Junius cho rằng có một phần nguyên nhân từ thị trường lao động trì trệ.
Theo ông, nếu châu Âu không bắt kịp làn sóng công nghệ tiên tiến, mức sống tương đối của khu vực này so với Mỹ sẽ tiếp tục suy giảm.
