VCCI đề xuất rà soát toàn diện Luật Thương mại, hạn chế nguy cơ “luật chồng luật”

Trong văn bản góp ý đối với Dự thảo Báo cáo “Đề xuất định hướng, giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật ngành Công Thương trong kỷ nguyên mới”, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng sau gần hai thập kỷ thực thi, nhiều quy định của Luật Thương mại hiện hành không còn phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế và yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới.

Theo VCCI, Luật Thương mại được ban hành năm 2005 và gần như chưa có điều chỉnh lớn, trong khi hệ thống pháp luật kinh tế đã có nhiều thay đổi đáng kể. Nhiều nội dung cốt lõi của luật hiện đã được quy định trong các đạo luật khác, đặc biệt là Bộ luật Dân sự, Luật Đầu tư và nhiều luật chuyên ngành, dẫn đến nguy cơ chồng chéo, trùng lặp trong áp dụng pháp luật.

Tổ chức đại diện cộng đồng doanh nghiệp cho biết các nội dung liên quan đến hợp đồng thương mại, nguồn áp dụng pháp luật, thời hiệu khởi kiện hay cơ chế điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi đều đã được quy định tương đối đầy đủ trong Bộ luật Dân sự. Trong khi đó, các quy định về ngành nghề đầu tư, điều kiện kinh doanh lại có sự giao thoa lớn với Luật Đầu tư.

Đáng chú ý, VCCI nhận định nhiều quy định trong Luật Thương mại hiện không còn phát huy hiệu quả điều chỉnh. Chẳng hạn, các danh mục hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh hoặc kinh doanh có điều kiện theo luật này gần như không còn được sử dụng trên thực tế khi đã được thay thế bằng hệ thống ngành, nghề đầu tư kinh doanh theo quy định của Luật Đầu tư.

Không chỉ vậy, nhiều lĩnh vực hoạt động thương mại như quảng cáo, đấu giá tài sản, xúc tiến thương mại hay khuyến mại hiện cũng đang chịu sự điều chỉnh của các luật chuyên ngành riêng biệt. Điều này dẫn đến thực trạng quy định pháp luật có nội dung giao thoa nhưng thiếu sự thống nhất, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình thực thi.

Theo quan điểm của VCCI, việc tiếp tục duy trì Luật Thương mại như một đạo luật độc lập trong bối cảnh hiện nay có thể làm gia tăng nguy cơ chồng chéo pháp lý, phát sinh chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến tính minh bạch, ổn định của môi trường đầu tư, kinh doanh.

Từ góc độ thực tiễn hoạt động doanh nghiệp, VCCI cũng chỉ ra một số quy định còn tạo thêm rào cản hành chính. Đối với hoạt động khuyến mại, việc giới hạn các hình thức được phép triển khai hoặc yêu cầu doanh nghiệp phải xin phép với các hình thức ngoài danh mục được quy định bị cho là làm giảm tính linh hoạt, đồng thời tạo nguy cơ phát sinh cơ chế “giấy phép con”.

Ở lĩnh vực giám định thương mại, tổ chức này cho rằng các tiêu chuẩn áp dụng đối với giám định viên còn khá cứng nhắc, phần nào hạn chế nguồn cung dịch vụ, làm gia tăng chi phí và ảnh hưởng tới khả năng tiếp cận dịch vụ của doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, VCCI đề xuất cần tiến hành rà soát toàn diện Luật Thương mại theo hướng cân nhắc thu hẹp phạm vi điều chỉnh hoặc chuyển các nội dung không còn phù hợp sang các luật liên quan, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Bên cạnh góp ý đối với Luật Thương mại, VCCI cũng bày tỏ quan ngại về xu hướng mở rộng thêm nhiều luật chuyên ngành trong lĩnh vực công thương nếu thiếu sự phân định hợp lý, bởi điều này có thể khiến hệ thống pháp luật ngày càng phức tạp, làm gia tăng nguy cơ “luật chồng lên luật”.

Đáng chú ý, nhằm tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo và thích ứng với các mô hình kinh doanh mới, VCCI kiến nghị nghiên cứu xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với một số lĩnh vực mới nổi như hydrogen, thương mại số trong môi trường ảo (metaverse) hay logistics tự động. Theo VCCI, đây có thể là giải pháp giúp cơ quan quản lý vừa thúc đẩy đổi mới, vừa hoàn thiện chính sách trên cơ sở thực tiễn vận hành.