VCCI đề xuất điều chỉnh mục tiêu phát triển thị trường hàng hóa phái sinh

Trong văn bản góp ý gửi Bộ Công Thương, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đã đưa ra 13 nhóm ý kiến lớn liên quan đến Dự thảo Đề án phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045.

Theo VCCI, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao định hướng xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh thay vì tiếp tục điều chỉnh bằng nghị định như gần hai thập kỷ qua. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý ở cấp luật được kỳ vọng sẽ giảm thiểu rủi ro pháp lý đối với các giao dịch có giá trị lớn, thời hạn dài và tính chất phức tạp.

Tuy nhiên, VCCI cho rằng dự thảo hiện vẫn còn một số khoảng trống về tính khả thi, đặc biệt ở các nội dung liên quan trực tiếp đến chi phí tuân thủ, khả năng tiếp cận thị trường và sự liên thông với hệ thống tài chính hiện hành.

Đáng chú ý, Dự thảo Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ thu hút từ 300-500 doanh nghiệp tham gia thị trường và đạt tỷ lệ sử dụng công cụ phái sinh từ 20-30% trong nhóm doanh nghiệp lớn.

Theo VCCI, đây là mục tiêu khá tham vọng trong bối cảnh tỷ lệ sử dụng công cụ phái sinh chuẩn hóa của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp.

Phân tích nguyên nhân, VCCI cho rằng rào cản hiện nay không nằm ở việc thiếu sản phẩm giao dịch mà chủ yếu đến từ chi phí ký quỹ cao, quy định kế toán chưa rõ ràng, rủi ro tỷ giá khi tham gia giao dịch trên các sở giao dịch quốc tế, cùng tâm lý thận trọng của doanh nghiệp sau một số vụ thua lỗ lớn trong quá khứ.

Từ thực tế này, VCCI đề nghị ban soạn thảo cần thực hiện khảo sát thực địa với ít nhất 200 doanh nghiệp thuộc các ngành hàng chủ lực nhằm xây dựng chỉ tiêu trên cơ sở dữ liệu thực tế. Đồng thời, cơ quan soạn thảo nên bổ sung các chỉ tiêu trung gian theo từng năm thay vì chỉ đặt mục tiêu cuối kỳ.

Liên quan đến lộ trình triển khai thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026-2030, VCCI đánh giá định hướng là hợp lý nhưng tiến độ thực hiện tương đối gấp.

Cụ thể, việc đặt mục tiêu ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh ngay trong năm 2026, đồng thời xây dựng hàng loạt nghị định và thông tư hướng dẫn trong giai đoạn 2026-2027 sẽ là thách thức lớn nếu nhìn từ thực tiễn xây dựng pháp luật trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng thời gian qua.

Ngoài ra, kế hoạch đưa Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập vào vận hành trong giai đoạn 2027-2028 cũng đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn và thời gian chuẩn bị đáng kể.

Trên cơ sở đó, VCCI kiến nghị bổ sung các mốc đánh giá giữa kỳ vào năm 2027 và 2029 để kịp thời rà soát tiến độ, điều chỉnh mục tiêu và tháo gỡ khó khăn phát sinh, tránh tình trạng đến thời điểm tổng kết mới phát hiện các chỉ tiêu không đạt yêu cầu.

Bên cạnh những góp ý về mục tiêu và lộ trình, VCCI cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục làm rõ nhiều nội dung quan trọng như vai trò của ngân hàng thương mại trong cấu trúc thị trường mới, cơ chế tham gia của doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp nước ngoài cũng như các quy định liên quan đến thuế và kế toán đối với giao dịch hàng hóa phái sinh.