Trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào Mông tại Nà Hẩu, xã Tân Hợp, tỉnh Lào Cai, Lễ cúng rừng – hay còn gọi là “Tết rừng” – từ lâu đã trở thành một nghi lễ thiêng liêng, gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng. Với những giá trị văn hóa độc đáo được gìn giữ qua nhiều thế hệ, ngày 10/12/2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định đưa Lễ cúng rừng của người Mông Nà Hẩu vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự ghi nhận này không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn tạo thêm động lực để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại.
 |
| Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định đưa Lễ cúng rừng của người Mông Nà Hẩu vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. |
Theo thông lệ lâu đời, vào ngày cuối cùng của tháng Giêng âm lịch hằng năm, người dân các thôn bản Nà Hẩu lại tụ họp tại khu rừng thiêng của bản để tổ chức lễ cúng Thần rừng. Đây là nghi lễ quan trọng nhất trong năm, thể hiện niềm tin tâm linh của cộng đồng đối với rừng – nơi được xem là nguồn sống và là chỗ dựa tinh thần của dân bản.
 |
| Người dân các thôn bản tụ họp tại khu rừng thiêng của bản để tổ chức lễ cúng Thần rừng. |
Nghi lễ bắt đầu bằng đoàn rước lễ vật lên khu rừng cấm. Dưới gốc cây cổ thụ linh thiêng, thầy cúng của bản tiến hành các nghi thức trang trọng để mời Thần rừng về chứng lễ. Lễ vật dâng cúng thường gồm một cặp gà trống – mái, một con lợn đen, rượu, hương và giấy bản. Trong tiếng mõ vang lên bốn phương tám hướng, thầy cúng thành kính cầu mong Thần rừng phù hộ cho dân bản mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống bình yên và ấm no.
 |
| Thầy cúng tiến hành các nghi thức trang trọng để mời Thần rừng về chứng lễ |
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, Lễ cúng rừng còn là dịp để cộng đồng thống nhất các quy ước bảo vệ rừng trong năm. Theo lãnh đạo xã Tân Hợp, nghi lễ này góp phần quan trọng trong việc duy trì các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Mông, đồng thời nâng cao ý thức cộng đồng trong công tác bảo vệ tài nguyên rừng.
Sau khi kết thúc nghi lễ, người Mông Nà Hẩu thực hiện tục “cấm rừng” trong ba ngày để tạ ơn Thần rừng. Trong thời gian này, người dân tuyệt đối không vào rừng chặt cây, bẻ măng, đào củ, lấy củi hay thả rông gia súc. Những quy định tưởng chừng giản dị nhưng lại mang ý nghĩa sâu sắc, thể hiện tri thức bản địa trong việc bảo vệ rừng và gìn giữ sự cân bằng của hệ sinh thái.
 |
| Đoàn rước của bà con nhân dân trong xã |
Bên cạnh đó, luật tục của cộng đồng cũng quy định rõ trách nhiệm của từng hộ gia đình trong việc bảo vệ rừng. Những ai vi phạm quy định của rừng thiêng sẽ phải tổ chức lễ cúng tạ lỗi với Thần rừng. Nhờ những quy ước cộng đồng chặt chẽ ấy, nhiều cánh rừng nguyên sinh tại Nà Hẩu đã được bảo vệ gần như nguyên vẹn suốt hàng trăm năm.
Thực tế cho thấy, diện tích rừng nguyên sinh trong vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu luôn được người dân bảo vệ nghiêm ngặt. Tỷ lệ che phủ rừng tại khu vực này đạt khoảng 90%, những cánh rừng xanh bạt ngàn vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
 |
 |
| Các hoạt động văn hóa - văn nghệ của bà con trong xã. |
Việc Lễ cúng rừng của người Mông Nà Hẩu được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ khẳng định giá trị độc đáo của một tập tục lâu đời mà còn mở ra cơ hội để địa phương quảng bá bản sắc văn hóa, phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Qua đó, di sản văn hóa được “đánh thức” trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời góp phần lan tỏa thông điệp gìn giữ rừng và bảo vệ môi trường.
Giữa đại ngàn xanh thẳm của Nà Hẩu, những cánh rừng nguyên sinh vẫn vươn mình bền bỉ theo năm tháng, giống như tập tục cúng rừng của người Mông – một di sản văn hóa quý giá đang tiếp tục được trao truyền và gìn giữ cho các thế hệ mai sau.
