Thương mại Việt Nam - EU: Chuyển mình tích cực sau 5 năm thực thi EVFTA

Nhiều tín hiệu tích cực mới cho thương mại Việt Nam - EU sau 5 năm thực thi EVFTA

Sau 5 năm thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), kim ngạch thương mại song phương đã chạm mốc 70 tỷ USD, đưa EU trở thành đối tác thương mại lớn thứ 4 của Việt Nam. Không chỉ thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa chủ lực như nông sản, thủy sản, rau quả hay điện tử, EVFTA còn tạo lực hút mạnh mẽ với dòng vốn đầu tư từ châu Âu, đồng thời nâng tầm vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hàng Việt “cất cánh” tại thị trường EU

EVFTA chính thức có hiệu lực từ tháng 8/2020, tạo ra bước ngoặt trong quan hệ thương mại Việt Nam – EU. Bất chấp những biến động của kinh tế thế giới, hàng Việt Nam vẫn tăng trưởng mạnh tại châu Âu nhờ tận dụng ưu đãi thuế quan và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng cao.

Trong năm 2024, xuất khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện sang EU đạt 10,76 tỷ USD, tăng gần 67% so với năm trước. Máy móc, thiết bị đạt 8,72 tỷ USD (tăng 24,9%), điện thoại và linh kiện đạt 7,38 tỷ USD. Các ngành dệt may, giày dép, nông – lâm – thủy sản cũng liên tục mở rộng thị phần tại 27 nước EU.

Theo số liệu Tổng cục Hải quan, trong 4 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả sang EU đạt 132 triệu USD, tăng 33%. Những mặt hàng tăng trưởng ấn tượng gồm xoài (tăng 54%), hạt dẻ cười (tăng 90%), dứa (gấp 3 lần), dừa (tăng 41%). Hà Lan tiếp tục là thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất trong khối, trong khi các thị trường như Ba Lan, Tây Ban Nha, Đức và Pháp cũng ghi nhận mức tăng trưởng hai con số.

Một thành công nổi bật khác là sự bứt phá của ngành cá ngừ Việt Nam tại Bồ Đào Nha – quốc gia có truyền thống tiêu thụ cá ngừ đóng hộp lâu đời trong EU. Nhờ tận dụng EVFTA, năm 2024, Việt Nam xuất khẩu sang Bồ Đào Nha đạt mức tăng trưởng 353% so với năm trước. Trong quý I/2025, đà tăng tiếp tục với 313%, đưa Việt Nam trở thành nguồn cung cá ngừ ngoài khối EU lớn thứ hai, chỉ sau Ecuador và vượt Trung Quốc.

Riêng mặt hàng thăn lưng cá ngừ hấp đông lạnh chiếm tới hơn 81% kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), EVFTA không chỉ giúp hạ thuế, tăng cạnh tranh, mà còn thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu và nâng cao chất lượng theo tiêu chuẩn EU.

Tuy nhiên, ngành cá ngừ hiện cũng đang gặp thách thức về nguồn nguyên liệu và thủ tục xác nhận, đòi hỏi giải pháp đồng bộ để duy trì đà tăng trưởng và đạt mục tiêu xuất khẩu 1 tỷ USD trong năm 2025.

Cá ngừ là 1 trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam

Lợi ích hai chiều, thúc đẩy đầu tư từ EU

EVFTA không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp Việt mà còn mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp châu Âu tiếp cận thị trường 100 triệu dân, với tầng lớp trung lưu đang gia tăng. Theo khảo sát của EuroCham, hơn 50% doanh nghiệp EU được hỏi xác nhận đã nhận được lợi ích từ EVFTA, chủ yếu là cắt giảm thuế và tăng khả năng cạnh tranh.

Dòng vốn FDI từ EU vào Việt Nam duy trì xu hướng tích cực, với tổng vốn đăng ký đạt hơn 35 tỷ USD. Nhiều dự án quy mô lớn đã được triển khai, như Lego (1 tỷ USD), Bosch (340 triệu USD), BW Industrial (100 triệu USD), tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng tái tạo, logistics và dược phẩm.

Việt Nam hiện là 1 trong 2 quốc gia Đông Nam Á có hiệp định thương mại tự do song phương với EU – yếu tố được Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert nhận định là tạo sức hấp dẫn lớn đối với nhà đầu tư châu Âu. Thêm vào đó, vị trí địa lý chiến lược của Việt Nam trong chuỗi cung ứng châu Á giúp hàng hóa từ Việt Nam tiếp cận dễ dàng các thị trường lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, và các nước ASEAN.

Một động lực quan trọng khác là Hiệp định Bảo hộ đầu tư EU – Việt Nam (EVIPA) hiện đã được 18/27 quốc gia EU phê chuẩn. Khi chính thức có hiệu lực, EVIPA sẽ tăng cường bảo vệ pháp lý cho các nhà đầu tư, tạo môi trường ổn định và hấp dẫn hơn, đặc biệt trong bối cảnh nhiều nền kinh tế đang cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao.

Để đáp ứng các tiêu chuẩn mới từ EU như Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal), Cơ chế Điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Kế hoạch Kinh tế tuần hoàn, Việt Nam cũng đang chủ động đầu tư vào chuyển đổi sản xuất xanh và bền vững.

Ông Antanas Venckus - Trưởng phòng Quan hệ quốc tế (Bộ Nông nghiệp Litva) từng nhận định với Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập rằng, bên cạnh những cơ hội trong hợp tác với EU có được từ các Hiệp định đã được phê chuẩn, điều quan trọng là Việt Nam cần xây dựng quan hệ thương mại dựa trên nguyên tắc luật lệ, minh bạch. Ông cũng tin tưởng, quan hệ thương mại giữa EU và Việt Nam sẽ ngày càng phát triển vì tiềm năng hợp tác là rất lớn .

Sau 5 năm thực thi EVFTA, Việt Nam và EU đã đạt được những kết quả ấn tượng trong thương mại và đầu tư. Từ cá ngừ, dừa, xoài đến điện tử và thiết bị công nghệ cao, hàng hóa Việt Nam ngày càng hiện diện mạnh mẽ hơn tại thị trường EU. Đồng thời, doanh nghiệp châu Âu cũng coi Việt Nam là điểm đến chiến lược để mở rộng sản xuất và tiếp cận thị trường châu Á.

Trong giai đoạn tới, để tiếp tục tận dụng hiệu quả EVFTA và sắp tới là EVIPA, doanh nghiệp Việt cần không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn xanh, và đầu tư vào năng lực chế biến sâu. Đó là con đường để không chỉ duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu mà còn khẳng định vị thế bền vững của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.