Thị trường EU và Anh giảm cầu, doanh nghiệp Việt xoay trục ra sao để giữ mục tiêu 550 tỷ USD?

Nâng sức cạnh tranh khi cầu suy yếu

Theo Eurostat, trong quý IV/2025, nhập khẩu hàng hóa của Liên minh châu Âu (EU) giảm 1,4% so với quý trước, trong khi xuất khẩu giảm 0,8%. Đây là quý thứ ba liên tiếp thương mại hàng hóa của EU đi xuống. Mức giảm không chỉ do yếu tố giá mà còn do khối lượng giao dịch thực tế đi xuống, cho thấy cầu nội địa và cầu nhập khẩu đều suy yếu.

Bản tin Kinh tế năm 2025 của Ngân hàng Trung ương châu Âu cho thấy xuất khẩu hàng hóa khu vực đồng Euro giảm trong nhiều tháng, chỉ báo đơn đặt hàng mới duy trì ở mức thấp, thể hiện tâm lý thận trọng của doanh nghiệp trước triển vọng nhu cầu toàn cầu.

Thị trường EU và Anh giảm cầu, doanh nghiệp Việt xoay trục ra sao để giữ mục tiêu 550 tỷ USD?

Tại Vương quốc Anh, số liệu từ Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh ghi nhận trong tháng 12/2025, nhập khẩu hàng hóa từ EU giảm 2,4% so với tháng trước, tương đương khoảng 0,7 tỷ bảng Anh. Tổng nhập khẩu hàng hóa quý IV/2025 cũng giảm so với quý trước đó.

Phát biểu tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) - cho rằng trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, xuất khẩu cần tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng, đồng thời phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Ở phạm vi toàn cầu, Tổ chức Thương mại Thế giới đã hạ dự báo tăng trưởng thương mại hàng hóa năm 2026 xuống mức thấp hơn trung bình nhiều năm, cho thấy xu hướng giảm tốc mang tính chu kỳ rộng hơn.

Xoay trục để giữ mục tiêu 550 tỷ USD

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước; cán cân thương mại thặng dư 20 tỷ USD, đánh dấu 10 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016. Bước sang năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030 với mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu được đặt ra ở mức 15 - 16%, tương đương khoảng 546 - 550 tỷ USD theo Nghị quyết 01/NQ-CP ngày 8/1/2026.

Trong bối cảnh cầu tại EU và Anh suy yếu, yêu cầu tái cấu trúc không còn là định hướng dài hạn mà trở thành nhiệm vụ trước mắt. Khi thị trường thu hẹp, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở sản lượng mà ở chất lượng tăng trưởng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn cao.

Doanh nghiệp xuất khẩu cần nâng cao năng lực đáp ứng các yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững - những tiêu chuẩn ngày càng bắt buộc tại thị trường châu Âu. Đồng thời, tăng tỷ lệ nội địa hóa, chủ động nguồn nguyên liệu nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu, cải thiện biên lợi nhuận và nâng cao sức chống chịu trước biến động chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, đầu tư cho thiết kế, xây dựng thương hiệu và marketing quốc tế là điều kiện then chốt để nâng giá trị gia tăng, từng bước thoát khỏi mô hình gia công giá trị thấp. Việc khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) và đa dạng hóa thị trường cũng giúp giảm rủi ro khi một khu vực suy giảm cầu.

EU và Anh giảm cầu là diễn biến mang tính chu kỳ của kinh tế thế giới. Tuy nhiên, chính năng lực thích ứng, mức độ tự chủ và chiều sâu giá trị nội địa sẽ quyết định khả năng duy trì đà tăng trưởng và hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu 550 tỷ USD trong năm 2026.