 |
| Phòng lab là một thuật ngữ ngắn gọn, súc tích hơn để diễn tả cho phòng thí nghiệm. Đây là một cơ sở được thiết kế, xây dựng và lắp đặt nhằm cung cấp những thiết bị, môi trường, điểu kiện làm việc để con người triển khai các thí nghiệm, thực nghiệm trong các lĩnh vực sinh – lý – hóa... |
Nghịch lý 1,5 tỷ USD và cơn khát công nghệ lõi
Báo cáo phân tích dòng chảy tài chính toàn cầu chỉ ra một thực tế khắc nghiệt về vị thế của nước ta trên bản đồ y sinh. Quy mô thị trường công nghệ sinh học toàn cầu đã chạm mốc khoảng 1.800 tỷ USD, dòng tiền đậm đặc nhất đổ vào các mảng công nghệ cao, có hàm lượng khoa học và giá trị gia tăng khổng lồ như dược sinh học, sinh phẩm chẩn đoán, y học chính xác, liệu pháp gien, tế bào và y học tái tạo.
Các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc, châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc đã thâu tóm toàn diện thị trường nhờ chiến lược đầu tư bài bản suốt nhiều thập kỷ để đồng bộ hóa hệ sinh thái từ nghiên cứu đến thương mại.
Trong khi đó, thị trường CNSH của Việt Nam hiện mới chỉ khiêm tốn đạt khoảng 1,5 tỷ USD — một tỷ trọng gần như vô hình trên bình diện quốc tế và chiếm vị trí rất nhỏ trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP).
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đây là lĩnh vực chiến lược được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm bằng hàng loạt chủ trương lớn như Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị (ban hành ngày 30/1/2023) về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển bền vững đất nước trong tình hình mới tầm nhìn đến năm 2030, cùng Nghị quyết số 57-NQ/TW. Thế nhưng, thực tế triển khai đang vấp phải những điểm nghẽn nghiêm trọng.
"Lỗ hổng" hạ tầng và rào cản pháp lý bóp nghẹt thương mại hóa
Khảo sát thực tế từ các doanh nghiệp cho thấy, nguyên nhân cốt lõi khiến các kết quả nghiên cứu khoa học của Việt Nam khó bước ra khỏi phòng thí nghiệm là do sự thiếu hụt và yếu kém của hạ tầng sản xuất đạt chuẩn quốc tế. Nước ta đang thiếu trầm trọng các trung tâm tiền lâm sàng, các phòng thí nghiệm đạt chuẩn GLP (Thực hành tốt phòng kiểm nghiệm) và cơ sở sản xuất đạt chuẩn GMP (Thực hành tốt sản xuất) để phục vụ quy trình phát triển thuốc và vắc-xin.
 |
| GLP là viết tắt của Good Laboratory Practice, có nghĩa là Thực hành tốt phòng thí nghiệm hay Thực hành tốt phòng kiểm nghiệm thuốc. Đây là một hệ thống quản lý chất lượng toàn diện, nhằm đảm bảo các nghiên cứu phi lâm sàng về sức khỏe và môi trường được thực hiện theo quy trình khoa học, có kiểm soát chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến lưu trữ và báo cáo dữ liệu. |
Song song đó, nguồn nhân lực chất lượng cao còn mỏng, các doanh nghiệp nội địa hoàn toàn chưa đủ năng lực để làm chủ công nghệ lõi.
"Hành lang pháp lý và cơ chế quản lý hiện tại hoàn toàn chưa theo kịp tốc độ phát triển chóng mặt của công nghệ." - Giáo sư, Tiến sĩ Chu Hoàng Hà thẳng thắn chỉ rõ.
Các mảng y học tương lai như chỉnh sửa gien, liệu pháp tế bào, liệu pháp miễn dịch, thuốc sinh học hay sinh học tổng hợp hiện vẫn đang rơi vào tình trạng "đóng băng" nghiên cứu và thương mại hóa do thiếu hụt các quy định pháp lý cụ thể.
Lộ trình xoay trục: Biến tài nguyên bản địa thành sản phẩm tỷ USD
Dù đối mặt với hàng loạt rào cản, giới chuyên gia nhận định với quy mô dân số vượt ngưỡng 100 triệu dân cùng biên độ mở rộng từ lượng khách quốc tế lớn, CNSH Việt Nam hoàn toàn đủ bệ đỡ để lột xác thành ngành kinh tế chiến lược trong vòng 10 đến 20 năm tới. Mục tiêu này không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu nội địa mà còn hướng thẳng sang thị trường du lịch, y tế và dịch vụ y sinh trong khu vực.
Để làm được điều đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã xác định lộ trình dài hạn, tập trung tổng lực vào những mảng có khả năng tạo giá trị gia tăng đột biến, bám sát lợi thế tối tuyệt đối của quốc gia là sự đa dạng sinh học và nguồn dược liệu bản địa phong phú.
Chiến lược mũi nhọn sẽ xoay quanh: Chế phẩm vi sinh sinh học, vắc-xin thế hệ mới, sinh phẩm chẩn đoán và các sản phẩm y sinh phục vụ sức khỏe. Đồng thời, các công nghệ nền tảng như công nghệ Omics, sinh học hệ thống, trí tuệ nhân tạo (AI) trong sinh học, chỉnh sửa gien, liệu pháp tế bào và y học chính xác sẽ được đầu tư trọng điểm.
Để hiện thực hóa thương mại, Việt Nam bắt buộc phải xây dựng gấp một hành lang pháp lý linh hoạt, tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt là phải thiết lập cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho các công nghệ mới. Có như vậy mới kích hoạt được dòng vốn từ doanh nghiệp đầu tư vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thắt chặt mối liên kết giữa Đào tạo - Nghiên cứu - Doanh nghiệp, đưa các sản phẩm sinh học mang thương hiệu Việt đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên đấu trường quốc tế.
