Tài chính hàng hải quốc tế: Kết nối các dòng giao dịch từ cảng biển đến tài chính

“Hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế” (IMFC) tại TP.HCM được kỳ vọng sẽ là "bộ não" dịch vụ tài chính, kết nối các định chế tài chính với nền kinh tế hàng hải thực. Ảnh: Tuấn Kiệt.

Kỳ vọng thu 6-8 tỷ USD/năm lợi tức từ dịch vụ hàng hải

Theo các chuyên gia, khu vực phía Nam đang hội tụ đầy đủ điều kiện để hình thành một trung tâm hàng hải – logistics tầm khu vực. Hệ thống cảng biển trọng điểm gồm Cát Lái, Cái Mép – Thị Vải và tương lai là cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ đang tạo nên mạng lưới hạ tầng chiến lược cho thương mại toàn cầu.

Riêng năm 2025, hệ thống cảng biển TP.HCM đã thông qua hơn 24 triệu TEU hàng hóa, nằm trong nhóm cảng biển lớn của thế giới theo thống kê của Lloyd’s List. Kim ngạch xuất nhập khẩu trên địa bàn ước đạt khoảng 200 tỷ USD, tương đương khoảng 20% tổng kim ngạch cả nước.

Tuy nhiên, khoảng 6 - 8 tỷ USD lợi tức từ các dịch vụ hàng hải cao cấp có biên lợi nhuận lớn nhất - như tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hải - vẫn đang phải chảy qua các trung tâm tài chính nước ngoài như Singapore và Hồng Kông.

Theo phân tích, tỷ lệ giá trị giao dịch được giữ lại trong nước hiện chỉ khoảng 4-5%, trong khi quy mô giao dịch liên quan đến hàng hải và logistics ước tính lên tới hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm. Điều này đồng nghĩa Việt Nam vẫn đang bỏ ngỏ dư địa giữ lại hàng tỷ USD giá trị tài chính phát sinh từ chính hệ thống cảng biển và chuỗi logistics của mình.

Đại diện Roland Berger cho rằng, nếu xây dựng thành công hệ sinh thái tài chính hàng hải chuyên biệt, Việt Nam có thể nâng tỷ lệ giá trị giữ lại trong nước lên khoảng 15% vào năm 2035.

Còn theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), nếu các cụm cảng nước sâu ở TP.HCM đóng vai trò trung chuyển hàng hóa, thì VIFC-HCMC sẽ đảm nhận sứ mệnh trở thành “cảng trung chuyển” dòng vốn cho toàn bộ nền kinh tế biển.

Về mặt pháp lý, sau khi ra mắt vào ngày 11/2/2026, VIFC-HCMC hiện đang hoàn thiện các bước chuẩn bị cuối cùng để vận hành đầy đủ dựa trên nền tảng vững chắc từ Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội cùng 08 nghị định hướng dẫn kèm theo.

Theo đó, ngày 21/5/2026, Cơ quan điều hành VIFC-HCMC đã phối hợp cùng Tập đoàn Gemadept và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM (HIDS) tổ chức diễn đàn phát động sáng kiến “Hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế” (IMFC/IMFE) - một trong những cấu phần chiến lược của VIFC-HCMC, nhằm giữ lại nhiều hơn giá trị tài chính phát sinh từ hoạt động hàng hải và logistics của Việt Nam.

Sự ra đời của “Hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế” (IMFC) tại TP.HCM được kỳ vọng sẽ là "bộ não" dịch vụ tài chính, kết nối các định chế tài chính với nền kinh tế hàng hải thực.

Nếu các cảng biển, đội tàu, logistics và thương mại tạo ra dòng hàng hóa và giao dịch, thì IMFC sẽ là nơi tập trung các dịch vụ tài chính chuyên biệt như tín dụng hàng hải, bảo hiểm, thanh toán, dữ liệu logistics, quản trị rủi ro và các sản phẩm tài chính phái sinh.

Theo ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept, TP.HCM đang bước vào hình hài của một Mega City đúng nghĩa, hội tụ cả dòng hàng, dòng vốn, dòng công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Đây là thời điểm phù hợp để hình thành một Trung tâm Tài chính hàng hải quốc tế.

Ứng dụng bockchain, xử lý chứng từ thương mại theo thời gian thực

Trong Hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế, Tập đoàn Gemadept là thành viên dẫn dắt, tham gia với vai trò kết nối các dòng giao dịch thực từ cảng biển, logistics, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các hãng tàu với hệ sinh thái tài chính quốc tế.

Hiện Gemadept sở hữu và vận hành hệ thống cảng – logistics trải dài cả nước, trong đó có Gemalink tại Cái Mép – Thị Vải, một trong những cảng nước sâu lớn nhất Việt Nam có khả năng tiếp nhận tàu mẹ tới 24.000 TEU.

Theo ông Phạm Quốc Long, IMFC sẽ được xây dựng trên nhu cầu thực của thị trường, được triển khai theo 03 giai đoạn:

Giai đoạn đầu (1-2 năm): xây dựng nền tảng cứng và mềm thông qua cơ chế sandbox và trung tâm dich vụ một cửa.

Giai đoạn 2 (2-3 năm): mở rộng hệ sinh thái, số hóa quy trình và phát triển quỹ đầu tư hàng hải công – tư.

Giai đoạn 3 (sau 3 năm): sẽ nâng tầm quốc tế với việc vận hành cơ quan trọng tài hàng hải khu vực và sàn giao dịch phái sinh.

VIFC – HCMC và Tập đoàn Gemadept ký kết biên bản ghi nhớ (MOU) hợp tác chiến lược. Ảnh: Tuấn Kiệt.

Định hướng dài hạn của hệ sinh thái IMFC là phục vụ quy mô lưu chuyển trên 25 triệu TEU và thu hút thêm từ 10-15 tỷ USD dòng vốn đầu tư mới mỗi năm.

Theo đó, VIFC – HCMC và Tập đoàn Gemadept đã tiến hành ký kết biên bản ghi nhớ (MOU) hợp tác chiến lược, đồng thời chính thức ra mắt 02 sản phẩm công nghệ lõi đầu tiên gồm: Maritime Community System (MCS) – hệ thống dữ liệu cộng đồng hàng hải và Sàn giao dịch hàng hải ứng dụng bockchain.

Trong đó, MCS được xem là “hạ tầng mềm” cốt lõi nhằm kết nối dữ liệu từ cảng biển, hãng tàu, doanh nghiệp logistics, hải quan, tổ chức tín dụng và bảo hiểm. Việc chuẩn hóa dữ liệu được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho các dịch vụ tài chính hàng hải chuyên sâu như định giá rủi ro, bảo hiểm, tài trợ thương mại hay giao dịch phái sinh.

Sàn giao dịch hàng hải ứng dụng bockchain: số hóa chứng từ thương mại, ứng dụng hợp đồng thông minh để tự động hóa giao dịch và rút ngắn thời gian xử lý xuống gần như ngay lập tức.

Do đó, mô hình này được kỳ vọng sẽ giúp TP.HCM từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hàng hải toàn cầu thay vì chỉ đóng vai trò trung chuyển hàng hóa đơn thuần.