Sáp nhập Lâm Đồng – Đắk Nông – Bình Thuận và triển vọng hình thành cực tăng trưởng mới tại miền Trung – Tây Nguyên

Lãnh đạo hai tỉnh Lâm Đồng và Đắk Nông khảo sát thực địa việc mở đường kết nối hai tỉnh.

Tỉnh mới, dự kiến vẫn mang tên Lâm Đồng, có diện tích tự nhiên lên đến 2,4 triệu ha – lớn nhất cả nước – với nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế tổng hợp, hình thành một cực tăng trưởng mới tại miền Trung – Tây Nguyên.

Tuy nhiên, trước khi kỳ vọng vào những bứt phá, cần nhìn rõ hiện trạng kinh tế ba tỉnh trước khi sáp nhập, từ đó đánh giá triển vọng và xác định những chính sách chiến lược phù hợp.

Diện mạo kinh tế trước sáp nhập

Theo số liệu năm 2023, tổng GRDP của ba địa phương đạt gần 277.000 tỷ đồng, trong đó Lâm Đồng và Bình Thuận gần như ngang nhau (trên 114.000 tỷ đồng), trong khi Đắk Nông ở mức khiêm tốn hơn (46.508 tỷ đồng). Cơ cấu kinh tế giữa ba tỉnh có những điểm chung đáng chú ý: đều có tỷ trọng cao của khu vực nông, lâm, thủy sản và dịch vụ.

Tỉnh Lâm Đồng nổi bật với nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực trồng trọt – cà phê, sầu riêng, rau hoa – nhờ khí hậu ôn đới và thổ nhưỡng màu mỡ. Đắk Nông có tiềm năng lớn về tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là bôxít. Trong khi đó, Bình Thuận lại dẫn đầu về phát triển công nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và du lịch biển.

Tuy nhiên, xét về thu nhập bình quân đầu người, cả ba tỉnh vẫn còn thấp hơn so với trung bình cả nước (102,9 triệu đồng/người/năm). Cụ thể, GRDP bình quân đầu người tại Lâm Đồng đạt 86,4 triệu đồng; Bình Thuận 90,6 triệu đồng; và Đắk Nông chỉ đạt 68,4 triệu đồng. Những con số này cho thấy dư địa tăng trưởng còn lớn, nhưng đồng thời cũng phản ánh khoảng cách phát triển giữa các vùng trong tỉnh mới.

Cơ hội phát triển sau sáp nhập

Sự hợp nhất ba địa phương tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển một nền kinh tế đa ngành, cân bằng giữa nông nghiệp, công nghiệp, du lịch và dịch vụ.

Thứ nhất, lợi thế về địa lý và diện tích sẽ giúp tỉnh mới có thể quy hoạch lại không gian phát triển theo hướng vùng chuyên ngành. Khu vực cao nguyên tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao; vùng ven biển Bình Thuận phát triển du lịch, công nghiệp năng lượng và logistics; trong khi vùng trung du – miền núi có thể phát triển công nghiệp chế biến khoáng sản và lâm sản.

Thứ hai, với quy mô dân số lớn hơn, thị trường tiêu dùng mở rộng, tỉnh mới có nhiều khả năng thu hút các tập đoàn lớn trong và ngoài nước đầu tư dài hạn. Bình Thuận năm 2023 đã thu hút hơn 1,34 tỷ USD vốn FDI – mức cao trong nhóm các tỉnh miền Trung – là minh chứng rõ ràng về tiềm năng của khu vực.

Thứ ba, sự kết nối giữa các hệ sinh thái kinh tế – nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ – nếu được đầu tư đúng mức sẽ tạo ra động lực lan tỏa, gia tăng giá trị gia tăng nội vùng thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu thô như hiện nay.

Những thách thức không thể bỏ qua

Tuy nhiên, đi kèm với kỳ vọng lớn là không ít thách thức. Trước hết là sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế – xã hội giữa các vùng. Đắk Nông hiện vẫn là tỉnh nghèo, có GRDP bình quân đầu người thấp nhất Tây Nguyên, trong khi Bình Thuận có mức thu hút đầu tư và công nghiệp hóa cao hơn hẳn.

Việc điều hành một tỉnh rộng lớn, đa dạng về địa hình và đặc điểm dân cư cũng đặt ra yêu cầu cao về năng lực quản lý, khả năng phối hợp giữa các cấp, ngành. Nếu không có quy hoạch tổng thể hợp lý, nguy cơ “vùng hóa cục bộ” – mỗi khu vực phát triển theo hướng riêng, thiếu liên kết – sẽ rất rõ ràng.

Một điểm yếu lớn nữa là hệ thống hạ tầng giao thông, đặc biệt là giao thông liên vùng và kết nối đến các cảng biển, sân bay. Tỉnh mới có thể trở thành trung tâm sản xuất nông nghiệp, nhưng nếu không có hệ thống logistics hiệu quả, khả năng cạnh tranh sẽ bị hạn chế.

Tạo nền tảng cho phát triển bền vững

Để khai thác tối đa tiềm năng sau sáp nhập, cần triển khai đồng bộ một số nhóm chính sách trọng điểm:

Phát triển hạ tầng giao thông – logistics: Ưu tiên đầu tư các tuyến đường trục kết nối Đà Lạt – Gia Nghĩa – Phan Thiết, mở rộng tuyến Quốc lộ 28, Quốc lộ 20, và đầu tư vào hệ thống cảng biển, trung tâm logistics. Việc này sẽ giúp tăng tốc luân chuyển hàng hóa, đặc biệt là nông sản, khoáng sản, hàng công nghiệp.

Thiết kế quy hoạch vùng kinh tế liên kết: Xây dựng vùng công nghiệp chế biến nông sản tại Lâm Đồng – Đắk Nông, phát triển cụm công nghiệp năng lượng sạch tại Bình Thuận, kết hợp với khu du lịch nghỉ dưỡng sinh thái liên vùng. Việc chuyên môn hóa từng khu vực sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh cho toàn tỉnh.

Đổi mới cơ chế thu hút đầu tư: Thiết lập trung tâm xúc tiến đầu tư – thương mại – du lịch cấp tỉnh mới, hoạt động như “đầu mối một cửa” để hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp. Cải cách thủ tục hành chính, số hóa quy trình cấp phép đầu tư và cung cấp dịch vụ công là yếu tố quyết định môi trường đầu tư minh bạch và thuận lợi.

Phát triển nguồn nhân lực và cải cách quản trị: Tổ chức lại hệ thống giáo dục nghề nghiệp, kết nối với nhu cầu thực tiễn từ các ngành kinh tế trọng điểm. Đồng thời, nâng cao năng lực quản trị địa phương, chú trọng tính minh bạch, hiệu quả trong điều hành bộ máy hành chính quy mô lớn.