Sắp có hành lang pháp lý riêng cho hợp tác công tư trong nghiên cứu khoa học - công nghệ

Sắp có hành lang pháp lý riêng cho hợp tác công tư trong nghiên cứu khoa học – công nghệ

Bộ Tài chính đang gấp rút hoàn thiện Dự thảo Nghị định quy định cơ chế, chính sách hợp tác công tư (PPP) trong khoa học công nghệ, văn bản pháp lý đầu tiên điều chỉnh trực tiếp lĩnh vực đầy tiềm năng nhưng vẫn còn "tắc nghẽn" thể chế này. Theo kế hoạch, Nghị định sẽ được ban hành trong tháng 6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.

Phát biểu tại Hội nghị lấy ý kiến về Dự thảo Nghị định diễn ra mới đây, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng thẳng thắn nhìn nhận: "Xác định nội dung của Nghị định rất khó, bởi đây là lần đầu tiên có hợp tác công tư trong lĩnh vực khoa học công nghệ, do đó chúng ta phải quyết tâm từ khâu thể chế, văn bản quy phạm pháp luật phải đầy đủ nhất. Đồng thời, việc thực hiện phải quyết tâm".

Theo Bộ trưởng, mặc dù Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư đã được ban hành và áp dụng nhiều năm qua, nhưng các dự án trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vẫn chưa thể triển khai hiệu quả. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu cơ chế hợp tác linh hoạt, thiếu ưu đãi đủ hấp dẫn và chưa có hành lang pháp lý riêng biệt phù hợp với đặc thù nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là việc phân loại và định giá tài sản công, vốn là yếu tố nền tảng trong các mô hình hợp tác liên doanh giữa Nhà nước và khu vực tư. Bộ trưởng cho rằng, nếu minh bạch và có phương pháp rõ ràng thì hoàn toàn có thể xử lý được vấn đề này.

Theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương và Tổng Bí thư, Bộ Tài chính được giao khẩn trương xây dựng Nghị định nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các viện, trung tâm nghiên cứu. "Đây là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ những hạn chế còn tồn tại trong quan hệ hợp tác giữa nhà nước và khu vực tư nhân", Bộ trưởng Thắng nhấn mạnh.

Dự thảo quy định 3 hình thức hợp tác chính gồm hợp tác công - tư (PPP) dành cho các dự án vốn lớn và thời gian thực hiện dài, liên doanh sử dụng tài sản công giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, cùng các hình thức hợp tác khác phù hợp với từng loại sản phẩm và dịch vụ công nghệ.

Theo ông Phạm Thi Hùng, Phó cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính, Dự thảo nghị định về khoa học công nghệ dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, tập trung vào việc khơi thông nguồn lực phát triển lĩnh vực này thông qua các cơ chế hợp tác đa dạng và nguồn tài chính linh hoạt.

Về nguồn lực tài chính, nghị định tạo điều kiện huy động ngân sách nhà nước qua các quỹ phát triển khoa học công nghệ, quỹ đầu tư mạo hiểm và các quỹ nghiên cứu của doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, từ đó thúc đẩy đầu tư, sáng tạo và thương mại hóa sản phẩm công nghệ.

Đồng thời, nghị định đẩy mạnh cơ chế truy cập, chia sẻ dữ liệu phục vụ nghiên cứu, trong đó miễn phí truy cập cho các dự án khoa học và phi lợi nhuận, giúp tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới sáng tạo. Về thủ tục đầu tư, nghị định rút ngắn thời gian thẩm định, cắt giảm các bước phê duyệt và phân cấp thẩm quyền tối đa cho địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và đơn vị sự nghiệp công lập, nhằm tăng tốc triển khai dự án.

Các chính sách ưu đãi đặc biệt như nâng tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án lên tối đa 70%, chia sẻ rủi ro và bù đắp phần chênh lệch doanh thu trong ba năm đầu vận hành, cùng quyền chấm dứt hợp đồng khi doanh thu thấp hơn 50% cũng được quy định rõ ràng.

Cũng theo ông Hùng, về quản lý tài sản công, dự thảo nghị định phân cấp thẩm quyền cho thủ trưởng đơn vị sự nghiệp công lập tự xác định giá trị tài sản, đơn giản hóa quy trình phê duyệt đề án liên kết, giảm thời gian từ 30 xuống còn 15 ngày, tạo thuận lợi cho việc sử dụng tài sản công trong nghiên cứu và liên doanh.

Tại Hội nghị lấy ý kiến về Dự thảo Nghị định, đại diện các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Viettel, CMC, FPT, Vingroup đều đồng thuận với mục tiêu và nội dung Dự thảo. Các doanh nghiệp khẳng định sẵn sàng tham gia nếu nghị định được ban hành sớm và đủ rõ ràng để triển khai thực tế.

Các chuyên gia cũng góp ý nhiều điểm cụ thể để hoàn thiện, đặc biệt là đề xuất cần có hướng dẫn chi tiết về cách định giá tài sản công, cơ chế truy cập – chia sẻ dữ liệu nghiên cứu và quy trình lựa chọn nhà đầu tư trong môi trường đặc thù như nghiên cứu phát triển (R&D).

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng giao cơ quan soạn thảo tiếp thu tối đa các ý kiến, khẩn trương hoàn thiện để ban hành nghị định trong tháng 6 như chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương. Đồng thời, lưu ý cần chọn lọc lĩnh vực ưu tiên, tránh dàn trải: "Không phải cái gì cũng có thể PPP được".