R&D mở lối để Bắc Ninh nâng vị thế trong chuỗi giá trị điện tử, bán dẫn

Bắc Ninh đang sở hữu một trong những hệ sinh thái công nghiệp điện tử tập trung nhất cả nước. Samsung, Foxconn, Luxshare, Goertek, Canon, Amkor và Hana Micron cùng hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh đã tạo nên mạng lưới sản xuất có quy mô lớn, liên kết từ linh kiện, lắp ráp đến kiểm thử và logistics.

Lũy kế đến nay, trên địa bàn có khoảng 3.700 dự án FDI còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký khoảng 52 tỷ USD, đến từ 46 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong chín tháng năm 2026, tổng giá trị xuất nhập khẩu của Bắc Ninh ước đạt 177,8 tỷ USD, tiếp tục dẫn đầu cả nước.

Quang cảnh buổi làm việc giữa Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn với Công ty trách nhiệm hữu hạn Khoa học kỹ thuật AVC Việt Nam về tìm hiểu môi trường đầu tư, mở rộng chuỗi cung ứng và khả năng phát triển hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Bắc Ninh. (Ảnh: Khôi Nguyên)

Những con số này phản ánh quy mô của một trung tâm sản xuất công nghiệp hướng mạnh vào thị trường quốc tế. Quan trọng hơn, mật độ doanh nghiệp công nghệ cao tạo ra thị trường đủ lớn cho các hoạt động nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm sản phẩm và cung cấp giải pháp kỹ thuật.

Một trung tâm R&D khó phát huy hiệu quả nếu nằm xa nhà máy, khách hàng và mạng lưới cung ứng. Ngược lại, khi hoạt động nghiên cứu được đặt gần cơ sở sản xuất, doanh nghiệp có thể rút ngắn thời gian thử nghiệm, xử lý nhanh vấn đề kỹ thuật và điều chỉnh sản phẩm theo nhu cầu thị trường.

Đây là lợi thế nổi bật của Bắc Ninh. Địa phương không bắt đầu từ một không gian công nghiệp trống, mà đã có sẵn hệ thống nhà máy, đối tác, lao động kỹ thuật và thị trường ứng dụng công nghệ.

Tuy nhiên, quy mô xuất nhập khẩu lớn chưa tự động đồng nghĩa với việc địa phương đã nắm giữ nhiều khâu có giá trị gia tăng cao. Phần lớn giá trị của ngành điện tử, bán dẫn thường tập trung ở nghiên cứu, thiết kế, vật liệu, công nghệ lõi và sở hữu trí tuệ. Bởi vậy, thu hút R&D chính là con đường để Bắc Ninh nâng chất lượng tăng trưởng công nghiệp, thay vì chỉ mở rộng sản lượng.

AVC được thành lập năm 1991 tại Đài Loan (Trung Quốc), hoạt động trong lĩnh vực thiết kế, sản xuất giải pháp tản nhiệt và linh kiện dành cho máy tính, máy chủ, thiết bị viễn thông cùng nhiều sản phẩm công nghệ cao.

Năm 2025, doanh thu của tập đoàn đạt khoảng 4,4 tỷ USD. AVC hiện có hơn 46.000 nhân viên trên toàn cầu, trong đó khoảng 14.000 người làm việc tại Việt Nam. Riêng đội ngũ nghiên cứu và phát triển có hơn 3.500 chuyên gia kỹ thuật.

Tập đoàn đã triển khai ba dự án tại Ninh Bình với tổng vốn đăng ký khoảng 760 triệu USD. Theo kế hoạch của doanh nghiệp, trong năm 2027, AVC dự kiến đầu tư thêm khoảng 500 triệu USD, nâng tổng vốn tại Việt Nam lên hơn 1,26 tỷ USD.

Việc AVC quan tâm tới khả năng mở rộng chuỗi cung ứng và nghiên cứu xây dựng Trung tâm R&D tại Bắc Ninh có thể được xem là một tín hiệu thị trường đáng chú ý. Lĩnh vực tản nhiệt, máy chủ và thiết bị viễn thông có mối liên hệ trực tiếp với hệ sinh thái điện tử, bán dẫn đang phát triển tại địa phương.

Dù vậy, việc tìm hiểu môi trường đầu tư chưa đồng nghĩa với một quyết định đầu tư chính thức. Giá trị của thông tin nằm ở chỗ một tập đoàn có năng lực nghiên cứu quy mô lớn đã nhìn thấy khả năng kết nối hoạt động R&D với mạng lưới sản xuất tại Bắc Ninh.

Nếu ý tưởng được cụ thể hóa, tác động không chỉ nằm ở số vốn đăng ký hay diện tích nhà xưởng. Một trung tâm R&D còn có thể tạo thêm việc làm cho kỹ sư, chuyên gia; thúc đẩy hợp tác đào tạo và tạo cơ hội để các doanh nghiệp cung ứng trong nước tiếp cận yêu cầu kỹ thuật cao hơn.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn giới thiệu về những tiềm năng của thành phố Bắc Ninh trong phát triển công nghiệp, thu hút đầu tư. (Ảnh: Khôi Nguyên)

Theo Quy hoạch thành phố thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, Bắc Ninh có 91 khu công nghiệp với tổng diện tích quy hoạch khoảng 25.000 ha. Hiện có 39 khu công nghiệp được phê duyệt chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư.

Trên địa bàn có 59 dự án đầu tư xây dựng hạ tầng khu công nghiệp, tổng diện tích khoảng 12.000 ha. Thành phố hiện có hơn 600 ha đất sạch trong khu công nghiệp có thể giao cho nhà đầu tư. Từ nay đến hết quý I/2027, dự kiến khoảng 400 ha tiếp tục được bổ sung.

Đối với các tập đoàn công nghệ, quỹ đất sạch giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án. Nhưng với một trung tâm R&D, mặt bằng chỉ là điều kiện ban đầu. Nhà đầu tư còn quan tâm đến chất lượng điện, viễn thông, hạ tầng số, không gian làm việc và khả năng di chuyển của chuyên gia.

Bắc Ninh có lợi thế kết nối với mạng lưới giao thông, logistics liên vùng và tuyến đường sắt liên vận quốc tế. Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đang được triển khai, dự kiến khai thác giai đoạn một vào đầu năm 2027, có thể bổ sung thêm một cửa ngõ vận chuyển đối với sản phẩm công nghệ có giá trị cao.

Hạ tầng giao thông đa phương thức sẽ giúp doanh nghiệp tổ chức chuỗi cung ứng linh hoạt hơn, kết nối nhanh với thị trường và các trung tâm kinh tế lớn. Trong ngành điện tử, bán dẫn, nơi vòng đời sản phẩm ngắn và thời gian giao hàng được tính toán chặt chẽ, khả năng kết nối có thể tạo nên khác biệt trong lựa chọn địa điểm đầu tư.

Nguồn cung điện ổn định cũng là một lợi thế đáng chú ý. Các nhà máy bán dẫn, trung tâm dữ liệu và phòng nghiên cứu đều phụ thuộc lớn vào chất lượng điện năng. Khi quỹ đất, giao thông, logistics, điện và hạ tầng số được kết nối đồng bộ, Bắc Ninh sẽ có thêm điều kiện tiếp nhận các dự án công nghệ phức tạp hơn.

Bắc Ninh hiện có 15 trường đại học, 32 trường cao đẳng cùng nhiều trường trung cấp và trung tâm giáo dục nghề nghiệp. Đây là nguồn cung lao động đáng kể cho hệ thống khu công nghiệp và các doanh nghiệp công nghệ.

Tuy nhiên, nhu cầu nhân lực của một trung tâm R&D khác với nhu cầu lao động tại dây chuyền sản xuất. Hoạt động nghiên cứu đòi hỏi kỹ sư có trình độ chuyên sâu về vi điện tử, vật liệu, tự động hóa, công nghệ nhiệt, thiết kế công nghiệp và phần mềm.

Do đó, số lượng cơ sở đào tạo mới tạo ra nền móng. Khả năng thu hút và duy trì các hoạt động R&D còn phụ thuộc vào chất lượng đào tạo, mức độ hợp tác giữa nhà trường với doanh nghiệp và khả năng hình thành đội ngũ chuyên gia làm việc lâu dài.

Nếu doanh nghiệp tham gia đặt hàng đào tạo, hỗ trợ phòng thí nghiệm và tiếp nhận sinh viên thực hành, khoảng cách giữa chương trình học với yêu cầu sản xuất có thể được thu hẹp. Quá trình này cũng giúp lao động địa phương dịch chuyển từ các vị trí gia công, lắp ráp sang công việc kỹ thuật, thiết kế và quản lý công nghệ.

Sự hiện diện của các trung tâm R&D còn có thể tạo ra một vòng liên kết mới. Doanh nghiệp công nghệ thu hút kỹ sư; nguồn nhân lực chất lượng cao lại kéo thêm các dự án nghiên cứu; mạng lưới nghiên cứu tiếp tục hỗ trợ hệ thống nhà máy và doanh nghiệp cung ứng phát triển.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn và các đại biểu chụp ảnh lưu niệm. (Ảnh: Khôi Nguyên)

Trong giai đoạn trước, thành công trong thu hút FDI thường được nhìn qua số dự án, tổng vốn đăng ký hoặc diện tích nhà máy. Khi nền công nghiệp đã đạt quy mô lớn, chất lượng dòng vốn trở thành vấn đề đáng quan tâm hơn.

Một dự án R&D có thể không sử dụng nhiều đất và lao động như một nhà máy lắp ráp, nhưng giá trị lan tỏa có thể sâu hơn. Đó là tri thức kỹ thuật, năng lực thiết kế, kinh nghiệm quản trị công nghệ và khả năng đào tạo đội ngũ kỹ sư.

Nếu thu hút được nhiều hoạt động nghiên cứu, Bắc Ninh có cơ hội tăng tỷ trọng các công đoạn giá trị cao trong chuỗi điện tử, bán dẫn. Các doanh nghiệp trong nước cũng có thêm khả năng tham gia cung ứng linh kiện, cơ khí chính xác, khuôn mẫu, phần mềm và dịch vụ kỹ thuật.

Triển vọng này không tự động hình thành chỉ từ lợi thế sẵn có. Nó còn phụ thuộc vào chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp và khả năng kết nối giữa tập đoàn FDI với các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp nội địa.

Sự quan tâm của AVC vì thế không chỉ mở ra câu chuyện về một nhà đầu tư tiềm năng. Đây còn là phép thử đối với khả năng Bắc Ninh chuyển từ điểm đến sản xuất sang không gian nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Nếu các trung tâm R&D từng bước hiện diện bên cạnh hệ thống nhà máy, Bắc Ninh sẽ không chỉ sản xuất nhiều hơn. Địa phương có cơ hội tham gia sâu hơn vào quá trình tạo ra công nghệ, nâng giá trị ngành công nghiệp và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn toàn cầu.