Trên con đường xây dựng một thị trường lao động linh hoạt, hiện đại và bền vững, Việt Nam đã có những bước đi đáng chú ý trong việc cải cách chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Tuy nhiên, để đảm bảo sự thành công của chính sách này, cần sớm hoàn thiện các quy định và biện pháp để bảo hiểm thất nghiệp trở thành một công cụ quản trị thị trường lao động hiệu quả.
Hiện nay, chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam vẫn chưa đạt đến mức đáng mong đợi trong việc giải quyết trợ cấp thất nghiệp. Để tăng tính chủ động và phòng ngừa thất nghiệp, cần thiết phải hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp nhằm điều tiết, quản lý và kiểm soát thị trường lao động. Hiện nay, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đang tiến hành xây dựng Luật Việc làm (sửa đổi) với 4 nhóm chính sách: phát triển thị trường lao động đồng bộ, hiện đại, thống nhất, có sự quản lý, kiểm soát, điều tiết của Nhà nước; hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp hướng tới là công cụ quản trị thị trường lao động; phát triển kỹ năng nghề, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy tạo việc làm theo hướng bền vững.
Việc bổ sung và sửa đổi Luật Việc làm theo 4 nhóm chính sách này có tác động tích cực đến việc phòng ngừa thất nghiệp. Thị trường lao động với sự gặp nhau của cung và cầu lao động là yếu tố then chốt của một thị trường lao động cạnh tranh hoàn hảo. Việc cung cấp đầy đủ thông tin về thị trường lao động cho người lao động và người sử dụng lao động giúp tạo sự kết nối dễ dàng giữa hai bên. Sự kết nối này không chỉ giúp thị trường lao động hoạt động hiệu quả mà còn hỗ trợ cho chính sách đào tạo và thúc đẩy nhu cầu học nghề và chuyên môn phù hợp với yêu cầu của thị trường.
Quỹ bảo hiểm thất nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người lao động khi họ mất việc làm và thay thế thu nhập. Tuy nhiên, để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động và người sử dụng lao động một cách hiệu quả, Quỹ bảo hiểm thất nghiệp cần chú trọng đến các biện pháp chủ động phòng ngừa thất nghiệp. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc giúp kết nối cung - cầu lao động và tạo ra đủ việc làm; tập trung vào phát triển lao động có kỹ năng cao và hỗ trợ doanh nghiệp đào tạo lại để đáp ứng yêu cầu đổi mới công nghệ; tạo sự liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để xác định chính xác nhu cầu của doanh nghiệp và cải thiện chất lượng đào tạo.
Chính sách bảo hiểm thất nghiệp cần liên kết chặt chẽ với chính sách phát triển thị trường lao động. Khi bảo hiểm thất nghiệp trở thành công cụ quản trị thị trường lao động, nó sẽ giúp tăng cường sự hoàn thiện của thị trường lao động, cải thiện mối quan hệ cung - cầu lao động và nâng cao chất lượng việc làm cũng như chất lượng nguồn nhân lực. Sửa đổi Luật Việc làm với 4 nhóm vấn đề trên sẽ phát huy đầy đủ chức năng của bảo hiểm thất nghiệp và đảm bảo rằng nó thực sự trở thành công cụ quản trị thị trường lao động. 
Chính sách bảo hiểm thất nghiệp không chỉ đơn thuần là chính sách chi trả cho người lao động, mà càng ngày càng trở thành một công cụ quản trị thị trường lao động. Điều này đòi hỏi quản trị hiệu quả các chính sách và nguồn lực để đạt được mục tiêu phát triển thị trường lao động và kiểm soát tình trạng thất nghiệp. Chính sách bảo hiểm thất nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường lao động linh hoạt, hiện đại, hiệu quả, bền vững và hội nhập cho Việt Nam, và việc hoàn thiện chính sách này sớm là một yếu tố quan trọng để đạt được mục tiêu đó.
"Sau hơn 10 năm thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), số lượng người tham gia đã tăng mạnh, đến nay có hơn 14 triệu người; tỷ lệ lao động tham gia BHTN trong tổng số lực lượng lao động trong độ tuổi chiếm hơn 28%. Dịch vụ BHTN do các trung tâm dịch vụ việc làm cung cấp thực sự phục vụ được người lao động. Tỷ lệ người nộp hồ sơ BHTN đã nhận trợ cấp thất nghiệp luôn ở mức 96 - 98%. Tuy nhiên, chính sách này hiện nay chưa tập trung vào các giải pháp chủ động phòng ngừa thất nghiệp và duy trì cơ hội việc làm cho người lao động, chưa phát huy được vai trò là một công cụ quản trị thị trường lao động. Chính sách BHTN chủ động phòng ngừa thất nghiệp và duy trì cơ hội việc làm đang là xu hướng toàn cầu. Nếu chỉ hỗ trợ thất nghiệp thì sẽ không đủ để cải thiện được tình trạng việc làm của người lao động. Trong khi người lao động đối diện với rào cản trong việc tái tuyển dụng như tuổi tác, tay nghề, kỹ năng... thì chính sách BHTN chủ động sẽ tăng khả năng thích ứng của người lao động, giúp họ chủ động tìm được việc làm".
Chuyên gia Nguyễn Minh Phong.
Bảo Anh
