OECD-FAO: Thị trường nguyên liệu biển toàn cầu dịch chuyển, phụ phẩm thủy sản thành nguồn cung chiến lược

Ngành nguyên liệu biển toàn cầu đang chứng kiến những thay đổi mang tính cấu trúc khi các yếu tố khí hậu, môi trường và nhu cầu phát triển bền vững ngày càng tác động mạnh đến chuỗi cung ứng thủy sản thế giới.

Theo Báo cáo Triển vọng Nông nghiệp OECD-FAO giai đoạn 2025-2034, nuôi trồng thủy sản sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ đạo của ngành thủy sản toàn cầu trong thập kỷ tới. Dự báo đến năm 2034, sản lượng nuôi trồng thủy sản sẽ vượt mốc 200 triệu tấn, chiếm khoảng 56% tổng sản lượng thủy sản thế giới.

Tuy nhiên, triển vọng tăng trưởng của ngành không còn duy trì tốc độ cao như những giai đoạn trước. OECD và FAO nhận định biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan như El Niño cùng những bất ổn địa chính trị đang tạo ra áp lực ngày càng lớn đối với hoạt động khai thác, nuôi trồng và thương mại thủy sản toàn cầu.

Báo cáo cũng cho thấy giá trị thực của các sản phẩm thủy sản được dự báo giảm trong giai đoạn tới, trong khi tốc độ tăng trưởng thương mại quốc tế có xu hướng chậm lại so với các thập kỷ trước. Điều này phản ánh sự thay đổi trong cán cân cung - cầu và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường thủy sản thế giới.

Đối với ngành nguyên liệu thức ăn thủy sản, bột cá và dầu cá vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chuỗi giá trị. OECD-FAO dự báo xuất khẩu bột cá toàn cầu sẽ đạt khoảng 3,8 triệu tấn vào năm 2034, với Peru tiếp tục duy trì vị thế là quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ chủ lực, chiếm hơn một nửa tổng nhu cầu nhập khẩu bột cá toàn cầu, phản ánh vai trò trung tâm của quốc gia này trong ngành nuôi trồng thủy sản thế giới.

Đáng chú ý, xu hướng sử dụng phụ phẩm từ chế biến thủy sản đang ngày càng rõ nét và trở thành một trong những động lực thay đổi cấu trúc ngành nguyên liệu biển.

Theo OECD-FAO, hiện hơn 40% sản lượng bột cá và trên 54% sản lượng dầu cá toàn cầu được sản xuất từ phụ phẩm chế biến thủy sản thay vì sử dụng cá nguyên con như trước đây. Đây được xem là bước chuyển quan trọng hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm áp lực khai thác nguồn lợi biển tự nhiên.

Báo cáo cho biết khoảng 83% lượng nguyên liệu thủy sản phi thực phẩm trên thế giới sẽ tiếp tục được sử dụng để sản xuất bột cá và dầu cá. Trong đó, ngành nuôi trồng thủy sản vẫn là lĩnh vực tiêu thụ lớn nhất đối với các sản phẩm nguyên liệu này.

Mặc dù bột cá và dầu cá vẫn được đánh giá là những thành phần chiến lược trong công thức thức ăn thủy sản nhờ hàm lượng dinh dưỡng cao, OECD-FAO nhận định ngành đang từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu biển truyền thống. Các doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản ngày càng gia tăng tỷ trọng sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc thực vật, protein thay thế và các nguồn nguyên liệu mới nhằm bảo đảm tính bền vững của chuỗi cung ứng.

Xu hướng này được dự báo sẽ tiếp tục tăng tốc trong thập kỷ tới khi áp lực bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên ngày càng lớn, đồng thời các tiêu chuẩn phát triển bền vững và giảm phát thải trở thành yêu cầu bắt buộc đối với ngành thủy sản toàn cầu.

Những thay đổi trong cơ cấu nguyên liệu không chỉ phản ánh sự chuyển dịch của thị trường mà còn cho thấy ngành thủy sản thế giới đang bước sang giai đoạn phát triển mới, trong đó hiệu quả sử dụng tài nguyên, kinh tế tuần hoàn và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ là các yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và quốc gia trong chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu.