Cước vận tải biển tăng nóng, doanh nghiệp thủy sản đối mặt bài toán giữ đơn hàng và lợi nhuận

Thị trường vận tải biển quốc tế đang bước vào giai đoạn biến động mạnh khi giá cước vận tải biển trên nhiều tuyến xuất khẩu chủ lực liên tục leo thang kể từ đầu tháng 5/2026. Diễn biến này đang tạo sức ép đáng kể lên các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam - ngành hàng vốn phụ thuộc lớn vào vận tải lạnh và có tỷ trọng chi phí logistics cao trong cơ cấu giá thành.

Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), mức tăng cước mạnh nhất ghi nhận trên các tuyến đi Bắc Mỹ - thị trường xuất khẩu thủy sản lớn của Việt Nam.

Cụ thể, trên tuyến vận chuyển đến bờ Tây nước Mỹ, giá cước đi cảng Los Angeles trong giai đoạn từ ngày 15-30/6 đã tăng lên khoảng 6.500 USD/container nguyên chiếc (FCL), cao hơn 27% so với nửa đầu tháng 6. So với cuối tháng 5, mức tăng lên tới khoảng 90% và cao hơn hơn 230% so với giai đoạn trước cuối tháng 2/2026.

Tương tự, tuyến đi bờ Đông nước Mỹ cũng ghi nhận mức tăng mạnh. Giá cước đến New York hiện đạt khoảng 7.900 USD/FCL, tăng 23% so với nửa đầu tháng 6 và tăng khoảng 182% so với giai đoạn giá cước ổn định trước đó.

Đáng chú ý, tuyến vận tải đến Canada đang trở thành một trong những tuyến có mức tăng cao nhất. Giá cước đến Toronto và Montreal đã vượt mốc 10.000 USD/FCL trong nửa cuối tháng 6, tăng hơn gấp đôi so với đầu năm.

Tại thị trường châu Âu, áp lực chi phí cũng đang gia tăng. Giá cước vận chuyển đến các cảng lớn như Rotterdam, Hamburg và Felixstowe đã lên khoảng 4.700 USD/FCL trong nửa đầu tháng 6 và tiếp tục được dự báo tăng thêm hơn 1.000 USD/container trong giai đoạn cuối tháng.

Ngược lại, các tuyến vận tải đến Nhật Bản hiện vẫn duy trì mức giá tương đối ổn định, dao động từ 450-770 USD/FCL tùy loại container. Đây được xem là yếu tố thuận lợi đối với các doanh nghiệp xuất khẩu tôm, cá ngừ, mực, bạch tuộc và các sản phẩm chế biến sang thị trường này.

Áp lực từ địa chính trị và nhu cầu nhập hàng sớm

Theo đánh giá của các doanh nghiệp logistics và VASEP, làn sóng tăng giá cước hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân cộng hưởng.

Trong đó, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục tác động đến chuỗi vận tải toàn cầu. Nhiều hãng tàu vẫn phải tránh tuyến Biển Đỏ và chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng, khiến hành trình kéo dài hơn, chi phí nhiên liệu tăng và vòng quay khai thác tàu bị chậm lại.

Bên cạnh đó, nhu cầu nhập khẩu hàng hóa vào thị trường Mỹ đang gia tăng mạnh khi nhiều nhà bán lẻ và nhà nhập khẩu đẩy nhanh kế hoạch đưa hàng về kho nhằm phòng ngừa rủi ro phát sinh từ các thay đổi về thuế quan, chi phí vận tải hoặc chính sách thương mại trong thời gian tới.

Sự gia tăng đột biến về nhu cầu vận chuyển trong khi năng lực cung ứng tàu bị thu hẹp đã khiến giá cước trên các tuyến xuyên Thái Bình Dương tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn.

Doanh nghiệp thủy sản chịu áp lực kép

Đối với ngành thủy sản, biến động của thị trường vận tải biển không đơn thuần là câu chuyện tăng chi phí.

Nhiều doanh nghiệp cho biết áp lực lớn nhất hiện nay là phải đối mặt đồng thời với chi phí logistics gia tăng và nguy cơ gián đoạn tiến độ giao hàng. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với các lô hàng đông lạnh xuất khẩu sang Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Canada, nơi thời gian vận chuyển dài và yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt.

Trong bối cảnh nhiều hợp đồng đã được ký kết từ trước với mức giá cố định, việc cước vận tải tăng đột biến có thể làm thu hẹp đáng kể biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Ngoài cước tàu biển, doanh nghiệp còn phải gánh thêm các chi phí liên quan như container lạnh, điện lạnh, lưu kho bãi, đổi lịch tàu và các loại phụ phí phát sinh.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc và sản phẩm thủy sản chế biến sâu được đánh giá là nhóm chịu tác động rõ nét nhất từ đợt tăng cước lần này.

Logistics trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh

Trước những biến động của thị trường vận tải quốc tế, VASEP khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kế hoạch logistics sớm hơn, đa dạng hóa đối tác vận chuyển và hạn chế phụ thuộc vào một hãng tàu hoặc một cảng trung chuyển duy nhất.

Đối với các hợp đồng mới, doanh nghiệp cần tính toán đầy đủ yếu tố biến động cước vận tải trong cơ cấu giá bán, đồng thời tăng cường đàm phán với khách hàng về cơ chế chia sẻ rủi ro phát sinh từ logistics.

Các doanh nghiệp có đơn hàng xuất khẩu sang Mỹ và Canada trong giai đoạn tháng 7-8 cũng được khuyến nghị thận trọng khi cam kết thời gian giao hàng cố định, bởi mặt bằng cước và lịch trình vận tải vẫn có thể tiếp tục biến động nếu tình hình địa chính trị chưa hạ nhiệt.

Theo các chuyên gia, triển vọng thị trường vận tải biển trong những tuần tới sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến tại Trung Đông, khả năng khôi phục lịch trình khai thác của các hãng tàu và nhu cầu nhập khẩu thực tế từ thị trường Mỹ.

Dù vậy, trong bối cảnh mùa cao điểm vận tải đến sớm và năng lực vận chuyển toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn ổn định, mặt bằng cước biển khó có khả năng giảm mạnh trong ngắn hạn.

Điều này đồng nghĩa với việc quản trị logistics đang trở thành một năng lực cạnh tranh quan trọng đối với doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản. Khả năng dự báo chi phí vận tải, chủ động kế hoạch giao hàng và tối ưu chuỗi cung ứng sẽ là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp bảo vệ lợi nhuận và duy trì thị phần trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động.