Ninh Bình dành hơn 3.000 ha rừng tự nhiên cho Voọc mông trắng

Hơn 3.000 ha rừng tự nhiên tại Kim Bảng được đưa vào một khu rừng đặc dụng mới, với trọng tâm là bảo vệ sinh cảnh của Voọc mông trắng và hệ sinh thái núi đá vôi. Cùng với bảo tồn, Ninh Bình đặt khu vực này trong hướng tiếp cận rộng hơn về nghiên cứu khoa học, phục hồi sinh thái và phát triển du lịch gắn với thiên nhiên.

Hơn 3.000 ha rừng tự nhiên được bảo vệ

Ngày 10/9/2026, UBND tỉnh Ninh Bình ban hành Quyết định số 3343/QĐ-UBND về việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng.

Voọc mông trắng (hay còn gọi là voọc quần đùi trắng) là loài linh trưởng đặc hữu và cực kỳ quý hiếm của Việt Nam. Loài này được phát hiện lần đầu tiên tại Vườn quốc gia Cúc Phương, nơi hiện nay vẫn được xem là “ngôi nhà cuối cùng” của chúng trong tự nhiên.

Khu bảo tồn có tổng diện tích 3.182 ha, nằm trên địa bàn các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy. Trong số này, diện tích rừng tự nhiên lên tới 3.016,81 ha, rừng trồng 64,25 ha và đất chưa có rừng 100,94 ha.

Theo phương án được phê duyệt, khu bảo tồn được chia thành 3 phân khu. Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt rộng 1.807,4 ha; phân khu phục hồi sinh thái 1.358,8 ha; phân khu dịch vụ, hành chính 15,8 ha.

Hiện khu bảo tồn chưa đề xuất thành lập vùng đệm do điều kiện về hiện trạng sử dụng đất và sinh cảnh chưa đáp ứng yêu cầu.

Việc xác lập một khu rừng đặc dụng quy mô lớn với phần lớn diện tích là rừng tự nhiên tạo cơ sở pháp lý cho việc quản lý, bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái núi đá vôi tại khu vực Kim Bảng.

Voọc mông trắng là trọng tâm bảo tồn

Mục tiêu trực tiếp của khu bảo tồn là bảo vệ hệ sinh thái rừng núi đá vôi, đồng thời bảo tồn các loài động, thực vật đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm, trọng tâm là quần thể Voọc mông trắng.

Loài linh trưởng này có sinh cảnh gắn với các khu rừng núi đá vôi ở miền Bắc Việt Nam. Việc duy trì diện tích rừng tự nhiên liên tục và hạn chế tác động của con người vì thế có ý nghĩa đặc biệt đối với khả năng duy trì quần thể trong tự nhiên.

Theo thông tin được công bố, công tác quản lý tại khu bảo tồn sẽ bao gồm bảo vệ, phục hồi và phát triển rừng; phòng cháy, chữa cháy rừng; phòng trừ sinh vật gây hại; nghiên cứu khoa học, đào tạo và theo dõi diễn biến tài nguyên rừng.

Đặc biệt, tỉnh định hướng ứng dụng GIS, công nghệ số và viễn thám để giám sát tài nguyên rừng, theo dõi quần thể Voọc mông trắng và hỗ trợ phục hồi sinh thái.

Mở thêm không gian sinh thái Kim Bảng - Tam Chúc

Giá trị của khu bảo tồn không chỉ nằm ở một loài động vật.

Khu vực Kim Bảng - Tam Chúc nằm trong không gian cảnh quan rừng núi đá vôi có giá trị về đa dạng sinh học, địa chất và cảnh quan. Việc hình thành khu bảo tồn tạo thêm một lớp quản lý chuyên biệt đối với tài nguyên tự nhiên, đồng thời hỗ trợ kết nối các giá trị sinh thái trong không gian rộng hơn.

Khu cảnh quan sinh thái Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc (Ninh Bình) đã được UNESCO đưa vào danh sách Di sản Thế giới dự kiến, mở ra bước tiến quan trọng trong hành trình trở thành Di sản Thế giới với giá trị nổi bật về sinh thái, văn hóa và đa dạng sinh học.

Đáng chú ý, khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc đang được nghiên cứu, xây dựng hồ sơ đề cử di sản thế giới. Các giá trị về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học và văn hóa của khu vực được xem xét trong quá trình hoàn thiện hồ sơ. Quần thể Voọc mông trắng là một trong những giá trị đa dạng sinh học nổi bật được các nghiên cứu quan tâm.

Trong bối cảnh đó, việc xác lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng có thể tạo thêm cơ sở quản lý đối với một phần quan trọng của không gian tự nhiên đang được nghiên cứu.

Tuy nhiên, bảo tồn hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào việc khoanh vùng trên giấy. Khả năng giữ rừng, kiểm soát tác động của con người, giám sát quần thể động vật và phục hồi những khu vực suy thoái mới quyết định giá trị thực tế của khu bảo tồn.

Bảo tồn phải gắn với sinh kế địa phương

Một nội dung đáng chú ý trong quyết định của tỉnh là yêu cầu gắn công tác bảo tồn với đời sống người dân.

Các chương trình giáo dục pháp luật về bảo vệ rừng, động vật hoang dã sẽ được triển khai nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng. Cùng với đó là định hướng tạo sinh kế bền vững thông qua các hoạt động du lịch sinh thái cộng đồng.

Cách tiếp cận này giúp giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng nếu người dân địa phương có thêm nguồn thu hợp pháp từ giá trị cảnh quan, môi trường và dịch vụ du lịch.

Tỉnh cũng dự kiến triển khai chi trả dịch vụ môi trường rừng, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế và các chương trình ổn định đời sống dân cư trong khu vực. Nguồn kinh phí được bảo đảm từ ngân sách nhà nước, nguồn thu dịch vụ môi trường rừng, các dự án lâm nghiệp và những nguồn hợp pháp khác.

Một khu bảo tồn, nhiều lớp giá trị

Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng do Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình, trực thuộc Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, trực tiếp quản lý.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, lực lượng chức năng và chính quyền các phường liên quan để tổ chức quản lý, giám sát và triển khai nhiệm vụ.

Về lâu dài, giá trị của khu bảo tồn sẽ không chỉ được đo bằng 3.182 ha diện tích được khoanh định. Đó còn là khả năng giữ được rừng tự nhiên, duy trì sinh cảnh của Voọc mông trắng, bảo vệ đa dạng sinh học và chuyển hóa các giá trị tự nhiên thành nguồn lực cho nghiên cứu, giáo dục môi trường và du lịch sinh thái theo hướng bền vững.

Quyết định thành lập khu rừng đặc dụng có hiệu lực từ ngày 10/9/2026.