Những "thủ thuật" đầu tư mạo hiểm giai đoạn sớm tại Việt Nam

Tại Việt Nam, Touchstone Partners – một cái tên còn khá mới mẻ trong giới đầu tư – đang từng bước chứng minh rằng: dù đến sau, nhưng nếu đi đúng hướng, vẫn có thể dẫn đầu xu thế. Touchstone Partners định vị mình là một quỹ đầu tư mạo hiểm giai đoạn sớm, tập trung vào các mô hình kinh doanh giải quyết những vấn đề “xưa cũ” bằng công nghệ mới. Danh mục đầu tư của Touchstone đã có sự góp mặt của những startup đáng chú ý như Selex Motor, Medigo, Forte Biotech, Eureka Robotics, Alterno… Điểm chung giữa các dự án này là khả năng ứng dụng công nghệ để tạo ra giá trị thực tiễn và mang tính bền vững lâu dài.

Ông Trần Nhật Khanh - Nhà sáng lập Touchstone Partners

Chú trọng vào kinh tế xanh

Trong Hội thảo “Khởi nghiệp Xanh và Bền vững trong Kỷ nguyên Chuyển đổi số” do Sihub và BSA tổ chức, ông Trần Nhật Khanh khẳng định kinh tế xanh là trọng tâm trong chiến lược đầu tư của Touchstone. Không phải ngẫu nhiên mà quỹ đặt nhiều kỳ vọng vào lĩnh vực này: năm 2022, dòng vốn đầu tư mạo hiểm toàn cầu vào kinh tế xanh đạt 70,1 tỷ USD, tăng gần gấp đôi so với năm trước đó. Dự báo đến năm 2033, quy mô thị trường này có thể cán mốc 182,54 tỷ USD.

Việt Nam, với nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ và nhu cầu chuyển đổi bền vững cấp bách, đang trở thành “vùng đất hứa” cho các startup trong lĩnh vực này. Mảng thương mại hiện đại chỉ chiếm 20% nhưng tăng trưởng tới 12% mỗi năm. Chi phí logistics cao, tỷ lệ dân số có tài khoản ngân hàng ngày càng tăng, cùng nguồn lực chất lượng từ hơn 170.000 du học sinh mong muốn hồi hương khởi nghiệp... tất cả tạo nên một hệ sinh thái tiềm năng cho các ý tưởng sáng tạo.

Touchstone Partners không đầu tư đại trà. Quỹ đặt mục tiêu đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam đạt được Net Zero 2050 và mục tiêu tương tự của TP. Hồ Chí Minh vào năm 2035. Các lĩnh vực trọng tâm gồm: công nghệ pin, phần mềm SaaS theo dõi hiệu quả năng lượng, công nghệ nông nghiệp (agritech), kinh tế tuần hoàn. Ngược lại, những mô hình yêu cầu vốn đầu tư hạ tầng lớn như xây dựng nhà máy điện sẽ không nằm trong phạm vi ưu tiên.

Thay vì "rót tiền" vào bất cứ dự án nào gây tiếng vang, Touchstone thiết lập bộ tiêu chí đánh giá rõ ràng, dựa theo hệ thống IRIS+ và các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc (SDGs). Các chỉ số môi trường như giảm phát thải CO2, diện tích hệ sinh thái được phục hồi, tỷ lệ tái chế chất thải... đều phải được lượng hóa cụ thể. Tương tự, chỉ số tác động xã hội như cải thiện thu nhập của nông dân, nâng cao bình đẳng giới hay khả năng tiếp cận tài chính bền vững cũng được đưa vào bảng đánh giá.

Đây là điều mà nhiều nhà sáng lập startup – đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp – thường bỏ sót khi mải mê tập trung vào câu chuyện công nghệ hay mô hình kinh doanh.

Hành trình ‘săn tìm’ startup xanh trên toàn cầu

Một trong những chiến lược “đãi cát tìm vàng” độc đáo của Touchstone chính là việc tổ chức cuộc thi Net Zero Challenge cùng với Temasek Foundation – một quỹ tài trợ có uy tín đến từ Singapore. Cuộc thi chỉ dành cho các startup đã có sản phẩm khả thi tối thiểu (MVP) và sẵn sàng triển khai thực tế tại Việt Nam.

Doanh nghiệp startup CO2L Tech, N&E Innovations và Bygen giành giải thưởng tại The Net Zero Challenge 2024

Ba chủ đề trọng tâm gồm: năng lượng, nông nghiệp bền vững và kinh tế tuần hoàn – chiếm 70% tổng số hồ sơ năm 2025. Tổng giá trị giải thưởng lên đến 15 tỷ đồng mỗi mùa, và đặc biệt, số tiền này là tài trợ không hoàn lại – không yêu cầu cổ phần hay sở hữu.

Trong ba năm tổ chức, Net Zero Challenge đã thu hút 1.580 đơn dự thi từ 60 quốc gia, giải ngân 15 tỷ đồng từ tổng nguồn lực lên tới 60 tỷ. Đáng chú ý, hơn 66% dự án tham dự năm 2025 đến từ nước ngoài, cho thấy sức hút rất lớn của thị trường Việt Nam trong mắt các nhà khởi nghiệp toàn cầu.

Một ví dụ điển hình là startup NeoRice – dự án trồng lúa bền vững giúp giảm 50% lượng khí thải metan bằng kỹ thuật trồng lúa kết hợp bèo hoa dâu, mô phỏng lại mô hình truyền thống của cha ông nhưng dưới lăng kính khoa học hiện đại. Đây là một trong ba startup giành giải cao nhất tại Net Zero Challenge 2023.

Nhờ sự tài trợ khởi đầu từ Temasek (~200.000 USD), NeoRice có cơ hội thử nghiệm trên quy mô 500ha và cam kết mở rộng lên 4.000ha. Touchstone cam kết đầu tư khi dự án đạt được các cột mốc đã thỏa thuận: giảm phát thải 50%, tăng thu nhập 5-10% cho 1.000 nông dân và tiết kiệm 10% chi phí sản xuất so với phương pháp truyền thống.

Touchstone không chỉ đầu tư sau mà còn đóng vai trò cầu nối. Khi gặp startup quá sớm hoặc chưa đủ điều kiện nhận vốn, quỹ sẽ giới thiệu họ đến những tổ chức phù hợp như Temasek Foundation để tiếp tục hỗ trợ phát triển trước khi quay lại đầu tư.

Một thương vụ đầu tư mới được Touchstone công bố là Enfarm – startup phát triển hệ thống cảm biến IoT phân tích dữ liệu đất trồng. Công nghệ AI của Enfarm đưa ra khuyến nghị về bón phân và tưới tiêu, giúp giảm 30% lượng phân bón và tăng 20-30% năng suất cây trồng. Sau khi thử nghiệm thành công tại các trang trại cà phê ở Tây Nguyên, Enfarm đang mở rộng ra các vùng trồng sầu riêng và các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao khác.

Startup này đã nhận vốn từ Touchstone, Aiviet Ventures và Conservation Vietnam, cho thấy sự đồng thuận trong chiến lược đầu tư nông nghiệp bền vững giữa các quỹ nội và quốc tế.

Khi thị trường Việt Nam ngày càng thu hút dòng vốn quốc tế, những nhà đầu tư như Touchstone đang đóng vai trò không chỉ là “người rót vốn”, mà còn là kiến trúc sư định hình hệ sinh thái khởi nghiệp xanh – bền vững – và có tầm nhìn.