 |
| Thu hơn 91.000 tỉ đồng từ dịch vụ: Ngân hàng tìm động lực tăng trưởng mới ngoài tín dụng |
Trong bối cảnh biên lãi ròng (NIM) suy giảm do mặt bằng lãi suất duy trì ở mức thấp, hoạt động dịch vụ đang nổi lên như một trụ cột tăng trưởng mới của hệ thống ngân hàng. Tổng hợp báo cáo tài chính của 27 ngân hàng cho thấy, trong 9 tháng đầu năm 2025, thu nhập từ hoạt động dịch vụ đạt gần 91.000 tỉ đồng, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm 2024, tiếp tục là “điểm sáng” đáng chú ý trong bức tranh kinh doanh toàn ngành.
Từ đầu tháng 12, nhiều ngân hàng thương mại đã đồng loạt áp dụng và điều chỉnh phí quản lý đối với các tài khoản không đáp ứng mức số dư bình quân tối thiểu. Mức thu phổ biến dao động từ 5.000 đồng đến vài chục nghìn đồng mỗi tháng, tùy theo từng ngân hàng và từng gói dịch vụ.
Động thái điều chỉnh phí diễn ra trong bối cảnh mảng dịch vụ ngày càng được các ngân hàng coi là trụ cột quan trọng trong cơ cấu thu nhập ngoài lãi. Các khoản thu từ phí thanh toán, quản lý tài khoản, dịch vụ thẻ, bảo lãnh, ngân hàng số… không chỉ giúp mở rộng nguồn thu mà còn góp phần giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng – vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro trong chu kỳ kinh tế biến động.
Theo báo cáo tài chính quý III/2025, tổng thu nhập hoạt động của 27 ngân hàng trong 9 tháng đầu năm đạt hơn 528.000 tỉ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, thu nhập lãi thuần vẫn giữ vai trò “xương sống” với hơn 411.000 tỉ đồng, chiếm gần 78% tổng thu nhập. Tuy nhiên, thu ngoài lãi cũng duy trì đà tăng trưởng tích cực, riêng mảng thu dịch vụ tăng 6%, đạt hơn 48.709 tỉ đồng, chiếm gần 10% tổng thu nhập hoạt động.
Xét riêng mảng dịch vụ, tổng thu trong 9 tháng đạt gần 91.000 tỉ đồng. Trong nhóm dẫn đầu, MB ghi nhận hơn 12.460 tỉ đồng, tăng gần 20% so với cùng kỳ; VPBank xếp sau với hơn 10.540 tỉ đồng. Nhóm ngân hàng quốc doanh tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt khi BIDV thu hơn 9.593 tỉ đồng, VietinBank đạt hơn 9.132 tỉ đồng và Vietcombank ghi nhận 8.566 tỉ đồng.
Những con số này cho thấy, dịch vụ ngân hàng không còn là “nguồn thu phụ” mà đang dần trở thành mảng kinh doanh chiến lược, góp phần ổn định lợi nhuận trong bối cảnh tín dụng chịu nhiều sức ép.
Theo báo cáo tài chính quý III/2025, dư nợ cho vay của 27 ngân hàng trong 9 tháng đầu năm tăng 15%, nhưng thu nhập lãi thuần chỉ tăng 9,6%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc NIM tiếp tục thu hẹp do mặt bằng lãi suất cho vay giảm mạnh nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế.
Trong bối cảnh này, việc tìm kiếm những động lực tăng trưởng ngoài tín dụng trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các ngân hàng. Tại một hội thảo ngành ngân hàng mới đây, ông Lê Khánh Tùng – Trưởng phòng nghiên cứu ngành dịch vụ tài chính của Công ty Chứng khoán HSC – nhận định hệ thống ngân hàng đang xuất hiện nhiều nguồn lực tăng trưởng mới, đặc biệt ở các mảng liên quan đến tài chính – chứng khoán, tài sản số và vàng.
Động lực đầu tiên đến từ sự đóng góp ngày càng lớn của các công ty chứng khoán trực thuộc ngân hàng. Thanh khoản thị trường chứng khoán dù biến động mạnh trong giai đoạn 2020–2025 nhưng vẫn có xu hướng tăng mạnh, từ mức 5.000–6.000 tỉ đồng mỗi phiên lên hơn 45.000 tỉ đồng trong quý III/2025. Giao dịch sôi động giúp các công ty chứng khoán hưởng lợi lớn từ môi giới và cho vay ký quỹ (margin), qua đó gián tiếp đóng góp vào lợi nhuận hợp nhất của ngân hàng mẹ.
Ở góc nhìn dài hạn, ông Tùng đánh giá tài sản số có thể trở thành “đại dương xanh” mới cho cả hệ thống tài chính. Nếu chính sách quản lý được vận hành hiệu quả, quy mô giao dịch tiền điện tử của người Việt có thể đạt khoảng 700 triệu USD mỗi ngày, tương đương 50% thanh khoản thị trường cổ phiếu hiện nay. Khi đó, doanh thu môi giới ước tính có thể vượt 6.000 tỉ đồng mỗi năm, chưa kể nguồn thu từ cho vay ký quỹ.
Một động lực khác đang được kỳ vọng đến từ thị trường vàng sau khi Nghị định 232 chính thức bỏ cơ chế độc quyền vàng miếng SJC. Theo quy định mới, các ngân hàng thương mại có vốn điều lệ từ 50.000 tỉ đồng và một số doanh nghiệp đủ điều kiện có thể tham gia sản xuất – kinh doanh vàng miếng.
Bên cạnh đó, quy định bắt buộc giao dịch vàng từ 20 triệu đồng trở lên phải thực hiện qua ngân hàng cũng được kỳ vọng sẽ giúp tăng lượng tiền lưu thông trong hệ thống, cải thiện nguồn tiền gửi và nâng tỷ lệ tiền gửi thanh toán không kỳ hạn (CASA). Tuy nhiên, theo đánh giá của giới phân tích, lợi nhuận từ mảng vàng khó có thể trở thành “đòn bẩy” lớn so với quy mô tổng lợi nhuận của các ngân hàng lớn, dù vẫn góp phần đa dạng hóa nguồn thu phí.
Song song với đó, nhiều ngân hàng cũng đang từng bước lấn sân sang lĩnh vực bảo hiểm. Mảng bảo hiểm phi nhân thọ hiện mang lại lợi nhuận trung bình từ 300–500 tỉ đồng mỗi năm cho các nhà băng có hệ sinh thái tài chính – bảo hiểm. Trong khi đó, bảo hiểm nhân thọ được xem là “mỏ vàng tiềm năng” nhưng đòi hỏi thời gian tích lũy dài, thường mất từ 3–5 năm đầu mới có thể bắt đầu ghi nhận lợi nhuận.
Việc thu nhập dịch vụ tăng trưởng mạnh cho thấy chiến lược “đa dạng hóa nguồn thu” của các ngân hàng đang đi đúng hướng. Tuy nhiên, song hành với cơ hội là áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt, khi hầu hết ngân hàng đều tập trung phát triển ngân hàng số, thanh toán không tiền mặt, thẻ và hệ sinh thái dịch vụ số.
Trong bối cảnh đó, việc điều chỉnh phí dịch vụ, đặc biệt là phí quản lý tài khoản, được xem là bài toán cân bằng giữa mục tiêu tăng thu và giữ chân khách hàng. Nếu áp dụng thiếu linh hoạt, chính sách phí có thể gây phản ứng ngược, làm gia tăng xu hướng chuyển dịch tài khoản sang các ngân hàng có mức phí thấp hơn.
Về dài hạn, giới chuyên gia cho rằng, ngân hàng nào xây dựng được hệ sinh thái dịch vụ số toàn diện, đa tiện ích, tích hợp chứng khoán, bảo hiểm, đầu tư, tài sản số… sẽ chiếm lợi thế lớn trong cuộc đua giành thị phần và giữ vững tốc độ tăng trưởng lợi nhuận bền vững trong kỷ nguyên hậu tín dụng tăng nóng.
