Ngân hàng Nhà nước đề xuất mở rộng giám sát hệ thống bù trừ, chuyển mạch tài chính

Ngân hàng Nhà nước đề xuất mở rộng giám sát hệ thống bù trừ, chuyển mạch tài chính

Mở rộng phạm vi giám sát theo sự phát triển của hạ tầng thanh toán

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 41/2024/TT-NHNN về giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng và hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Theo cơ quan soạn thảo, sau thời gian triển khai, một số quy định cần được cập nhật để phù hợp với thực tiễn phát triển của thị trường thanh toán. Đáng chú ý, NHNN đề xuất mở rộng đối tượng giám sát đối với các hệ thống bù trừ và chuyển mạch giao dịch tài chính do các tổ chức được cấp phép vận hành, thay vì chỉ tập trung vào một đơn vị như hiện nay.

Đề xuất này xuất phát từ thực tế thời gian qua, NHNN đã cấp phép cho Công ty Cổ phần Thanh toán số Mobifone cung ứng dịch vụ chuyển mạch tài chính và dịch vụ bù trừ điện tử. Trong tương lai, thị trường có thể xuất hiện thêm các doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện để tham gia cung cấp các dịch vụ này.

Khi các đơn vị mới tham gia thị trường, các hệ thống bù trừ và chuyển mạch sẽ kết nối với nhiều ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán hơn, góp phần nâng cao năng lực xử lý giao dịch và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, mức độ liên thông ngày càng lớn cũng kéo theo nguy cơ rủi ro lan truyền nếu xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc gián đoạn vận hành.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là việc bổ sung các chỉ tiêu giám sát trực tuyến đối với hệ thống thanh toán quan trọng.

Theo NHNN, việc mở rộng dữ liệu giám sát sẽ tạo nền tảng để xây dựng công cụ giám sát theo thời gian thực, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như quá tải hệ thống, nghẽn giao dịch, áp lực thanh khoản hoặc nguy cơ gián đoạn hoạt động.

Đối với Hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng Quốc gia, dự thảo bổ sung nhiều nhóm dữ liệu quan trọng như: Tốc độ xử lý giao dịch; Công suất vận hành của hệ thống; Tỷ lệ giao dịch vào hàng đợi; Áp lực thanh khoản; Thời gian chậm trễ quyết toán.

Các chỉ tiêu này được đề xuất thu thập với tần suất từ theo giờ đến liên tục, phục vụ công tác giám sát trực tuyến và cảnh báo sớm rủi ro.

Bên cạnh đó, các hệ thống thanh toán ngoại tệ, thanh toán tiền giao dịch chứng khoán và hệ thống bù trừ, chuyển mạch giao dịch tài chính cũng sẽ được bổ sung thêm các tiêu chí theo dõi về rủi ro vận hành, rủi ro thanh khoản, rủi ro quyết toán, mức độ tập trung giao dịch và hoạt động thanh toán quốc tế.

Hoàn thiện cơ chế quản lý đối với trung gian thanh toán

Dự thảo sửa đổi cũng cập nhật các chỉ tiêu giám sát đối với hoạt động trung gian thanh toán nhằm phù hợp với những thay đổi của khung pháp lý mới.

Theo NHNN, một số quy định tại Thông tư 40/2024/TT-NHNN về hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đã được điều chỉnh, liên quan đến ví điện tử, cơ chế bảo đảm khả năng thanh toán và dịch vụ chuyển tiền. Đồng thời, thực tế phát sinh mô hình hợp tác giữa các doanh nghiệp trung gian thanh toán với đối tác nước ngoài để cung ứng dịch vụ thanh toán xuyên biên giới cũng đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý và giám sát.

Việc cập nhật các chỉ tiêu giám sát được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan quản lý theo sát hơn các xu hướng mới trên thị trường thanh toán số, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện rủi ro phát sinh trong môi trường giao dịch ngày càng phức tạp.

Cùng với việc mở rộng phạm vi giám sát, NHNN cũng đề xuất điều chỉnh trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị thuộc hệ thống để phù hợp với mô hình tổ chức mới theo Nghị định 26/2025/NĐ-CP.

Theo đó, Vụ Thanh toán sẽ có trách nhiệm cung cấp thông tin cho Thanh tra NHNN và các chi nhánh khu vực khi phát hiện dấu hiệu vi phạm liên quan đến hệ thống thanh toán quan trọng hoặc hoạt động trung gian thanh toán.

Dự thảo đồng thời bổ sung trách nhiệm của Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng và Cục Phòng, chống rửa tiền trong việc phối hợp trao đổi thông tin, chia sẻ kết quả kiểm tra phục vụ công tác giám sát.

Ngoài ra, tên gọi "Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố" cũng được điều chỉnh thành "Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực" nhằm thống nhất với cơ cấu tổ chức mới của ngành ngân hàng.

Việc mở rộng phạm vi giám sát đối với các hệ thống bù trừ và chuyển mạch giao dịch tài chính là bước đi phù hợp trong bối cảnh nền kinh tế số đang thúc đẩy tốc độ tăng trưởng thanh toán điện tử ở mức cao.

Khi số lượng đơn vị tham gia cung ứng dịch vụ ngày càng nhiều, yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống không còn dừng ở từng doanh nghiệp riêng lẻ mà cần được nhìn nhận dưới góc độ an toàn của toàn bộ hạ tầng tài chính quốc gia.

Nếu được ban hành, thông tư sửa đổi sẽ tạo cơ sở pháp lý để NHNN theo dõi sát hơn hoạt động của các hệ thống thanh toán trọng yếu, đồng thời nâng cao năng lực cảnh báo sớm và ứng phó với các rủi ro có thể ảnh hưởng đến dòng chảy thanh toán của nền kinh tế. Theo dự kiến, thông tư mới sẽ có hiệu lực từ năm 2026, trong khi một số nội dung liên quan đến dữ liệu giám sát sẽ được áp dụng từ năm 2027.