Ngân hàng mở gia tăng rủi ro an ninh mạng trong kỷ nguyên số hóa tài chính

Quá trình chuyển đổi từ mô hình ngân hàng truyền thống “đóng” sang mô hình “mở” đang tạo ra bước ngoặt lớn trong ngành tài chính – ngân hàng tại Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội tăng trưởng và đổi mới sáng tạo, các tổ chức tín dụng cũng phải đối mặt với thách thức ngày càng gia tăng về an ninh mạng và quản trị rủi ro.

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, các ngân hàng đang đẩy nhanh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và dữ liệu lớn vào hoạt động. Những công nghệ này không chỉ giúp tự động hóa quy trình, tối ưu vận hành mà còn nâng cao trải nghiệm khách hàng thông qua các dịch vụ như eKYC, chatbot AI hay trợ lý ảo hoạt động 24/7.

Quá trình chuyển đổi từ mô hình ngân hàng truyền thống “đóng” sang mô hình “mở” đang tạo ra bước ngoặt lớn trong ngành tài chính – ngân hàng tại Việt Nam.

Theo các chuyên gia, hơn 70% tổ chức tín dụng tại Việt Nam đã triển khai AI trong nhiều khâu quan trọng, từ chấm điểm tín dụng, thẩm định hồ sơ vay, đến phát hiện gian lận và phòng chống rửa tiền theo thời gian thực. Đây là bước tiến đáng kể, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của ngành ngân hàng.

Đáng chú ý, mô hình ngân hàng mở (Open Banking) đang dần hình thành, cho phép tích hợp dịch vụ tài chính trực tiếp vào các nền tảng bên ngoài như thương mại điện tử, viễn thông hay bất động sản. Điều này giúp mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, gia tăng tiện ích cho khách hàng và thúc đẩy tài chính toàn diện.

Tuy nhiên, chính sự “mở” này lại làm gia tăng đáng kể các nguy cơ về an ninh mạng. Khi dữ liệu được chia sẻ qua nhiều nền tảng và kết nối với bên thứ ba, nguy cơ bị tấn công, đánh cắp thông tin hay giả mạo danh tính trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết.

Các báo cáo gần đây cho thấy, các cuộc tấn công mạng sử dụng AI đang gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Không chỉ dừng ở việc xâm nhập hệ thống, các đối tượng tấn công còn có thể giả lập hành vi người dùng, vượt qua các lớp bảo mật truyền thống và gây thiệt hại nghiêm trọng.

Một trong những điểm yếu lớn nhất của mô hình ngân hàng mở là rủi ro từ bên thứ ba. Khi các ngân hàng kết nối với nhiều đối tác thông qua API, bất kỳ lỗ hổng nào trong chuỗi cung ứng cũng có thể trở thành “cửa ngõ” cho tin tặc xâm nhập. Đây là lý do khiến nhiều tổ chức tài chính vẫn thận trọng trong việc chia sẻ dữ liệu.

Bên cạnh đó, vấn đề niềm tin dữ liệu cũng là rào cản lớn. Do lo ngại về trách nhiệm pháp lý và an toàn thông tin, nhiều doanh nghiệp và ngân hàng chưa sẵn sàng chia sẻ dữ liệu một cách rộng rãi. Điều này làm chậm quá trình triển khai các mô hình tài chính số hiện đại.

Thực tế cho thấy, năng lực bảo mật của nhiều tổ chức vẫn chưa theo kịp tốc độ mở rộng hệ sinh thái số. Việc thiếu các tiêu chuẩn chung cho Open API, cũng như sự không đồng đều về năng lực công nghệ giữa các bên tham gia, đang tạo ra những “khoảng trống” trong hệ thống phòng thủ an ninh mạng.

Trước những thách thức này, các chuyên gia cho rằng ngành ngân hàng cần chuyển từ tư duy “phòng thủ bị động” sang “quản trị rủi ro chủ động”. Điều này đòi hỏi phải đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ bảo mật, xây dựng hệ thống giám sát thông minh và nâng cao năng lực phát hiện, ứng phó với các cuộc tấn công.

Đồng thời, việc xác định rõ quyền sở hữu dữ liệu và trách nhiệm của các bên tham gia là yếu tố then chốt. Ngân hàng cần đảm bảo rằng dữ liệu khách hàng được quản lý minh bạch, có kiểm soát và tuân thủ các quy định pháp luật.

Ở góc độ chính sách, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho ngân hàng mở là yêu cầu cấp thiết. Các quy định liên quan đến chia sẻ dữ liệu, tiêu chuẩn API, quản lý rủi ro bên thứ ba cần được xây dựng đồng bộ và rõ ràng, nhằm tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của hệ sinh thái tài chính số.

Ngoài ra, việc triển khai các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cũng sẽ giúp các ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ tài chính thử nghiệm mô hình mới trong môi trường an toàn, từ đó giảm thiểu rủi ro khi áp dụng trên diện rộng.

Có thể thấy, chuyển đổi sang mô hình ngân hàng mở là xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội và hạn chế rủi ro, ngành ngân hàng cần có chiến lược toàn diện, kết hợp giữa công nghệ, quản trị và chính sách.

Trong cuộc đua số hóa, an ninh mạng không còn là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành trụ cột sống còn. Chỉ khi xây dựng được hệ thống bảo mật vững chắc, các ngân hàng mới có thể tự tin mở rộng hệ sinh thái và chinh phục những cơ hội tăng trưởng trong tương lai.