Luật hóa livestream bán hàng: Bịt khoảng trống pháp lý, bảo vệ người tiêu dùng

Khi những giao dịch trị giá hàng tỷ đồng chỉ diễn ra trong vài giờ phát sóng nhưng Nhà nước chưa thể kiểm soát thuế, chất lượng hàng hóa hay trách nhiệm của người bán, yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý trở nên cấp bách.

Tại phiên thẩm tra sơ bộ Dự án Luật Thương mại điện tử chuẩn bị trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội (22/9), nhiều ý kiến thống nhất cần sớm luật hóa, đưa hoạt động livestream bán hàng vào khuôn khổ pháp luật để đảm bảo minh bạch, công bằng và bảo vệ người tiêu dùng.

Luật hóa livestream bán hàng: Bịt khoảng trống pháp lý, bảo vệ người tiêu dùng

Livestream: từ “kênh quảng cáo” thành mô hình thương mại mới

Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công thương), hiện lĩnh vực thương mại điện tử chủ yếu được điều chỉnh bằng Nghị định 52/2013/NĐ-CP và Nghị định 85/2021/NĐ-CP. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển nhanh chóng với tốc độ 20–25% mỗi năm, chiếm gần 10% tổng mức bán lẻ, đã vượt ra ngoài phạm vi của các quy định này.

Livestream bán hàng, tiếp thị liên kết, phân phối sản phẩm số… đã trở thành xu hướng, nhưng đồng thời phát sinh nhiều rủi ro: thổi phồng công dụng sản phẩm, che giấu thông tin xuất xứ, trốn thuế, bán hàng giả, hàng kém chất lượng. Không ít vụ việc gây bức xúc dư luận, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng.

Quy định riêng cho livestream và tiếp thị liên kết

Dự thảo Luật Thương mại điện tử dành hẳn một mục (5 điều) quy định về hoạt động livestream và tiếp thị liên kết. Theo đó:

Chủ nền tảng phải xác thực danh tính người livestream, giám sát và kiểm soát nội dung theo thời gian thực.

Người livestream không được cung cấp thông tin gian dối, gây nhầm lẫn về công dụng, giá cả, xuất xứ, chất lượng hàng hóa.

Người bán phải cung cấp tài liệu pháp lý chứng minh điều kiện kinh doanh cho người livestream.

Đơn vị cung cấp dịch vụ tiếp thị liên kết phải định danh người tham gia, giám sát hoạt động, kịp thời gỡ bỏ liên kết vi phạm.

Điều này được xem là bước tiến quan trọng để xác lập trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể, từ người bán, sàn thương mại điện tử đến đơn vị vận chuyển – tránh tình trạng “phủi tay” khi xảy ra vi phạm.

Hoàn thiện luật để không “bỏ sót” và tránh chồng chéo

Nhiều ý kiến tại phiên thẩm tra cho rằng, Luật Thương mại điện tử cần được thiết kế hài hòa, tránh trùng lặp với các luật chuyên ngành đã điều chỉnh hoạt động điện tử đặc thù như đấu giá, chứng khoán, bảo hiểm, tín dụng. Đồng thời, luật cần mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tài sản số phi tài chính như voucher, vé điện tử, NFT… vốn đang phát triển nhanh nhưng thiếu hành lang pháp lý.

Bộ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hồng Diên thừa nhận, đây là đạo luật khó, không thể cầu toàn, bởi ngay cả các quốc gia phát triển cũng phải “trả giá đắt” khi đối mặt với những thách thức mới của thương mại điện tử. Việt Nam sẽ chọn cách tiếp cận linh hoạt: vấn đề nào đã có luật chuyên ngành thì áp dụng theo luật đó, những vấn đề chưa có sẽ được điều chỉnh bởi Luật Thương mại điện tử.

Dự luật sẽ được tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ mười (tháng 10/2025). Mục tiêu không chỉ là kiểm soát, mà còn tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, khuyến khích thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, đồng thời bảo vệ người tiêu dùng và lợi ích quốc gia.