Ngày 5/5/2026 (tức ngày 19 tháng 3 Âm lịch), tại phường Bắc Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa), Lễ rước nước mở đầu Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar Nha Trang năm 2026 diễn ra trang trọng tại di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar. Nghi lễ rước nước thể hiện sự giao thoa văn hóa Việt - Chăm trong tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na. Sau nghi lễ, đoàn quay trở lại khu vực Mandapa, nơi các thiếu nữ trong trang phục truyền thống thực hiện nghi thức dâng nước lên Mẫu – bà Ponagar.
Lễ rước nước thiêng từ Tháp Bà Ponagar. (Ảnh: Đặng Tuấn TTX Việt Nam)
 |
| Lễ rước nước thiêng từ Tháp Bà Ponagar. (Ảnh: Đặng Tuấn TTX Việt Nam) |
“Đức bà Thiên Y A Na - Chữ Hán bà Mẹ xứ sở Thiên Y Thánh Mẫu hay Poh Yang Ina Nagar (Bà Chúa Nước)) vốn là vị nữ thần tối cao trong tín ngưỡng truyền thống của người Chăm, sau này cùng với quá trình Nam tiến và hòa nhập văn hóa, bà cũng được cư dân người Việt thờ phụng như một vị Thánh Mẫu bảo hộ cho xứ sở miền Trung, được nhà Nguyễn xếp vào bậc thượng đẳng thần”. Đến khi đất Kauthara thuộc về người Việt, thì nữ thần Poh Nagar cũng trở thành vị thánh mẫu của người Việt với tên gọi là Thiên Y A Na. Tín ngưỡng thờ bà Thiên Y A Na được bắt nguồn từ tục thờ bà Ponagar của người Chăm. và những người Việt đến định cư đã Việt hóa tục thờ Bà Mẹ Xứ Sở của người Chăm bằng truyền thuyết về bà Thiên Y A Na giáng trần tại núi Đại An và hiển thánh ở Tháp Bà.
Ngoài Lễ rước nước, lễ hội còn tổ chức Lễ Mộc dục (tắm tượng, thay y); Lễ rước kiệu, cầu siêu, thả hoa đăng; Lễ cầu Quốc thái dân an; Lễ dâng hương của các hội; Lễ cúng giờ Ngọ và Lễ cầu an của đồng bào Chăm.
Từ năm 2012, Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Việc tổ chức lễ hội thường niên, gắn với việc tôn vinh Di tích Quốc gia đặc biệt cũng là dịp để tri ân Thánh Mẫu Thiên Y A Na (Nữ thần Yang Pô Inư Nagar) - “Bà Mẹ Xứ Sở”, người có công giúp dân phép tắc, lễ nghi chỉ dạy và dạy cả những việc như cày cấy, kéo sợi dệt vải.
 |
Trình diễn nghệ thuật múa Chăm. (Ảnh: Ngọc Vân)
Quần thể di tích Tháp Bà Ponagar (Nha Trang, Khánh Hòa) được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2025 là sự ghi nhận những giá trị văn hóa, lịch sử và kiến trúc Chăm Pa đặc sắc (thế kỷ VIII - XIII), qua đó tôn vinh trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu tiêu biểu của khu vực Nam Trung Bộ.
