Khai thác tri thức bản địa thành dịch vụ độc quyền
Lào Cai là tỉnh vùng cao biên giới có điều kiện địa hình đồi núi chia cắt, tạo ra nhiều đặc điểm khí hậu khác biệt từ nhiệt đới đến á nhiệt đới. Chính lợi thế tự nhiên này đã giúp địa phương sở hữu kho tàng y học dân gian đồ sộ. Tỉnh Lào Cai hiện có khoảng 850 loài cây thuốc trong tổng số 3.948 loài thực vật có công dụng làm thuốc, với 78 loài có tiềm năng khai thác lớn và 70 loài thuộc diện bảo tồn nghiêm ngặt. Tính đến hết năm 2023, tổng diện tích vùng trồng dược liệu toàn tỉnh đã đạt 4.105 ha, mang lại sản lượng thu hoạch 19.000 tấn với tổng giá trị thô ước đạt trên 400 tỷ đồng.
Để tối ưu hóa giá trị kinh tế, ngành du lịch địa phương đã biến các bài thuốc gia truyền thành chuỗi dịch vụ chăm sóc sức khỏe có tính thương mại cao. Sản phẩm dược liệu tiêu biểu được coi là “đặc sản” của địa phương đó là thuốc tắm của người Dao đỏ. Từ một nét văn hóa sinh hoạt nội bộ, bài thuốc tắm nổi danh này đang trở thành một sản phẩm du lịch đặc hữu của Lào Cai, không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn giúp người dân địa phương bảo tồn được sản phẩm dược liệu đặc hữu của mình.
Tại các thủ phủ du lịch cộng đồng như bản Tả Phìn, Giàng Tà Chải, Thanh Kim hay Nậm Cang, các hộ homestay đã kết nối hạ tầng để du khách trực tiếp trải nghiệm quy trình hái lá và đun nước thuốc. Nhờ sự tham gia sâu của các pháp nhân như Công ty Cổ phần Thương mại Hùng Dũng, Công ty TNHH Sapanapro hay Hợp tác xã Cộng đồng Dao đỏ, các bài thuốc tắm và thuốc ngâm chân từ hơn 100 loài thảo dược đã được chiết xuất thành cao lỏng, sữa tắm đậm đặc để theo chân khách du lịch quốc tế đi khắp thế giới.
 |
| Những người nông dân tại xã Sa Pả cùng phát triển với cây Actiso (Ảnh: NGUYỄN KHÁNH) |
Doanh nghiệp đổ vốn xây dựng chuỗi giá trị công nghệ cao
Sự dịch chuyển từ phương thức khai thác tự nhiên sang canh tác công nghiệp đã thu hút nhiều doanh nghiệp lớn rót vốn xây dựng nhà máy chuẩn quốc tế. Điển hình là Công ty TNHH MTV Traphacosapa được thành lập từ năm 2001 có vùng trồng cây dược liệu đạt tiêu chuẩn GACP-WHO và nhà máy đạt GMP-WHO. Với bề dày hơn 20 năm cắm rễ tại vùng cao, doanh nghiệp đã chuẩn hóa các dòng sản phẩm đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 4 sao như cao mềm Atiso, trà dây leo và trà túi lọc giảo cổ lam Sa Pa.
Không dừng lại ở y dược, xu hướng tiêu dùng mỹ phẩm hữu cơ xanh cũng được các đơn vị nắm bắt nhanh chóng. Điển hình như các loại sản phẩm son dưỡng môi, kem dưỡng ẩm, mặt nạ từ nghệ và tía tô của Hợp tác xã Sa Pa Secrets; đơn vị này đã phát triển thành công vùng nguyên liệu rộng 30 ha đạt tiêu chuẩn VietGap. Song song đó, các loại thảo dược quý như đương quy, hoài sơn, khởi tử cũng được đưa vào hệ thống nhà hàng để chế biến thành các món ăn dưỡng sinh đặc sắc phục vụ thực khách.
 |
| Lào Cai phát triển sản phẩm thuốc tắm người Dao đỏ, chế biến các loại tinh dầu... đáp ứng nhu cầu của du khách (Ảnh: Sưu tầm) |
 |
| Mâm cơm được chế biến từ thảo dược (Ảnh: Sưu tầm) |
Dược liệu hiện là 1 trong 5 loại cây chủ lực được tỉnh Lào Cai lựa chọn thực hiện theo Nghị quyết 10-NQ/TU ngày 26/8/2021 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về Chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa. Nhìn về dài hạn, địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ nâng diện tích các chủng loại dược liệu hàng hóa mũi nhọn lên 3.700 ha, đạt sản lượng ổn định từ 16 - 17 nghìn tấn/năm. Việc kiên trì định hướng kết hợp giữa nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái sẽ là đòn bẩy cốt lõi để đưa ngành hàng dược liệu bứt phá, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.
