Không có “suất ngoại giao” nhà ở xã hội, vì sao nhiều người vẫn sập bẫy?

Cần nói thẳng ngay là không có khái niệm “suất ngoại giao”, “suất nội bộ” trong mua nhà ở xã hội. Tại hội nghị đối thoại với người dân về nhà ở xã hội, Thượng tá Nguyễn Anh Tuấn - Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm công nghệ cao, Công an TP Hà Nội, khẳng định: “Không tồn tại suất ngoại giao hay suất nội bộ trong mua nhà ở xã hội". Ông đồng thời nhấn mạnh, các quảng cáo kiểu hứa hẹn bảo đảm trúng bốc thăm trên mạng là giả mạo, nhằm thu tiền hồ sơ, thu phí chênh lệch.

Thế nhưng, càng không có trong luật, “suất ngoại giao” lại càng được đẩy lên như một thứ mồi nhử đánh trúng tâm lý sốt ruột của người mua. Cơ quan chức năng Hà Nội cho biết thời gian gần đây, khi nhiều dự án NOXH được khởi công, hàng loạt chiêu trò môi giới, giả mạo chủ đầu tư, nhận đặt cọc, giữ chỗ đã xuất hiện. Chỉ riêng một nhóm khách hàng tại Hà Nội, theo thông tin đăng trên Cổng thông tin điện tử thành phố, tổng số tiền nộp cho một công ty môi giới đã lên tới gần 19 tỷ đồng.

Sau loạt dự án nhà ở xã hội được khởi công tại nhiều địa phương, sức nóng của các dự án cũng kéo theo nhiều thông tin nhiễu loạn, trong đó có sự xuất hiện của các dịch vụ bán “suất ngoại giao”, chào mời làm hồ sơ mua nhà ở xã hội trọn gói.

Cái bẫy vận hành rất đúng “tâm lý thị trường”. Khi người mua biết cơ hội thấp, quy trình xét duyệt chặt, lại sợ cảnh nộp hồ sơ rồi vẫn trượt, họ dễ tin vào lời hứa “có cửa riêng”, “khỏi bốc thăm”, “chắc suất”. Chính tâm lý đi đường tắt ấy biến người mua từ đối tượng cần được bảo vệ thành mục tiêu của các nhóm trục lợi.

Diễn biến mới nhất cho thấy câu chuyện không còn dừng ở mức tin đồn hay rao vặt trên mạng. Tại Đà Nẵng, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Đà Nẵng đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Huỳnh Khổng (52 tuổi, trú xã Hòa Tiến) và Trần Thị Thu Hà (55 tuổi, trú phường Hòa Khánh) để điều tra hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan việc “chạy” suất nhà ở xã hội. Bước đầu, Cơ quan Điều tra xác định số tiền bị chiếm đoạt hơn 1,2 tỷ đồng. Sau khi nhận tiền, các đối tượng không nộp hồ sơ cho cơ quan chức năng mà liên tục viện lý do trì hoãn, kéo dài thời gian, hứa hẹn vòng vo nhằm che giấu hành vi chiếm đoạt.

Tại Hà Nội, vụ việc đã đi xa hơn mức cảnh báo. Ngày 25/3/2026, Cơ quan An ninh điều tra Công an TP. Hà Nội đã khởi tố bị can, bắt tạm giam Lê Trung Tiến (SN 1991, trú tại xã Đại Thanh, Hà Nội), là Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Bất động sản Star Homes, và Nguyễn Thị Thúy (SN 1987, trú tại phường Giảng Võ, Hà Nội), là Giám đốc nhân sự Công ty này, cùng về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản". Theo Cơ quan Điều tra, các đối tượng đã lợi dụng nhu cầu mua nhà ở xã hội của người dân, thông qua việc ký kết hợp đồng tư vấn dịch vụ để chiếm đoạt tiền. Vụ án được khởi tố từ ngày 17/3/2026 bởi Cục An ninh kinh tế, Bộ Công an, sau đó chuyển cho Công an TP. Hà Nội thụ lý. Đến thời điểm hiện nay, vụ án đang tiếp tục mở rộng, làm rõ vai trò của 6 đối tượng liên quan, đồng thời Cơ quan iều tra phát thông báo tìm bị hại để phục vụ điều tra.

Cùng với hoạt động điều tra, Công an Hà Nội cũng đã xử phạt các trường hợp đăng tin rao bán “suất ngoại giao”, “suất nội bộ” nhà ở xã hội trên mạng xã hội, cho thấy cơ quan chức năng đang chuyển từ cảnh báo sang xử lý cụ thể.

Một chi tiết rất đáng chú ý là ngay cả các chủ đầu tư cũng đã liên tục lên tiếng phủ nhận. Tại Dự án NOXH NO1 Hạ Đình, đại diện chủ đầu tư khẳng định dự án chưa đủ điều kiện nhận hồ sơ đăng ký mua nhà hay nhận đặt cọc, giữ chỗ, mọi hành vi nhân danh liên danh chủ đầu tư để tiếp nhận hồ sơ, tư vấn, đặt cọc, giao dịch căn hộ đều là giả mạo, vi phạm pháp luật.

Tại dự án Rice City Long Châu, đại diện doanh nghiệp cũng khẳng định không ký bất kỳ hợp đồng hay ủy quyền nào cho sàn giao dịch, công ty trung gian phân phối NOXH.

Cơ quan chức năng điều tra vụ việc liên quan chiêu lừa “suất ngoại giao” nhà ở xã hội (ảnh trái) và hình ảnh tờ rao mời chào “suất ngoại giao”, “suất nội bộ” đánh trúng tâm lý muốn mua nhà ở xã hội bằng đường tắt (ảnh phải).

Chính phủ đã phải vào cuộc bằng Chỉ thị 34/CT-TTg ban hành tháng 12/2025 để chấn chỉnh tiêu cực trong xét duyệt, mua bán, cho thuê nhà ở xã hội. Chỉ thị nêu rõ thực trạng xuất hiện môi giới trái phép, “cò mồi”, “chạy suất”, quảng cáo “suất ngoại giao”, “suất nội bộ”, “đảm bảo trúng bốc thăm”, đồng thời yêu cầu công khai thông tin dự án, danh sách người mua, tổ chức bốc thăm minh bạch khi số hồ sơ vượt số căn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Điều này cho thấy bản chất của vấn đề không chỉ là vài cú lừa đơn lẻ. Nó phản ánh lỗ hổng minh bạch thông tin, sự lệch pha giữa cung và cầu, và đặc biệt là tâm lý nóng ruột của người mua. Khi nhu cầu an cư vượt xa số căn mở bán, bất kỳ lời rao nào hứa “chốt nhanh”, “vào tên chắc”, “có người nội bộ” đều dễ khiến người có nhu cầu thật sự xuống tiền.

Tại hội nghị đối thoại do Hà Nội tổ chức cuối năm 2025, ông Phạm Thanh Tuấn - chuyên gia pháp lý bất động sản cho biết người dân muốn tiếp cận nhà ở xã hội hiện chủ yếu phải đáp ứng 2 nhóm điều kiện là thu nhập và nhà ở; đồng thời lưu ý hồ sơ pháp luật không yêu cầu những giấy tờ ngoài quy định chỉ để làm khó người mua. Chi tiết này rất quan trọng, nó cho thấy lối đi hợp pháp không phải là “xin suất”, mà là chuẩn hóa hồ sơ và bám đúng quy trình công khai.

Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp - Giám đốc Công ty Luật HPVN, nhận định: “Pháp luật không thừa nhận và không cho phép bất kỳ loại ‘suất nội bộ’ hay ‘suất ngoại giao’ nào trong nhà ở xã hội.” Theo ông, mọi hành vi thu tiền giữ chỗ, bán suất ưu tiên hay nhận hồ sơ không đúng quy trình đều có dấu hiệu trục lợi chính sách; nếu có yếu tố gian dối để thu tiền rồi chiếm đoạt, hành vi đó có thể bị xem xét dưới góc độ lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Cùng góc nhìn đó, Luật sư Tạ Anh Tuấn cho rằng không ít người tự xem mình chỉ là nạn nhân, nhưng nếu biết rõ hồ sơ không đúng quy định mà vẫn cố tham gia theo kiểu “lách luật”, bản thân họ cũng có thể đối mặt rủi ro pháp lý. Nhận định này chạm đúng bản chất của nhiều vụ việc: bẫy lừa chỉ phát huy tác dụng khi người mua tin rằng có thể đi nhanh hơn quy định, chen trước người đủ điều kiện khác bằng tiền hoặc quan hệ.

Thực tế, “suất ngoại giao” hấp dẫn vì nó bán một ảo giác rất mạnh: biến một quy trình minh bạch thành một món hàng có thể mua bằng tiền chênh. Khi niềm tin vào cửa chính bị xói mòn, người dân sẽ tìm cửa sau. Và chính lúc ấy, thị trường ngầm có đất sống.

Muốn chặn tận gốc câu chuyện này, chỉ cảnh báo là chưa đủ. Cần ba việc làm song song. Một là công khai triệt để thông tin dự án, thời điểm nhận hồ sơ, danh sách đủ điều kiện và kết quả xét duyệt để người dân không phải dò hỏi qua môi giới. Hai là số hóa quy trình để giảm khoảng mờ cho “cò” chen vào. Ba là xử lý mạnh tay cả kẻ lừa đảo lẫn các hành vi tiếp tay, buông lỏng quản lý hoặc tung tin sai sự thật để tạo thị trường chênh giá quanh chính sách an sinh. Những hướng xử lý này cũng là điều giới pháp lý và cơ quan quản lý đang cùng nhấn mạnh.

Nhà ở xã hội vốn được thiết kế cho người cần nhà thực sự, không phải cho người “biết đường đi tắt”. Bởi vậy, mỗi vụ lừa “suất ngoại giao” không chỉ lấy đi tiền của người mua, mà còn bào mòn niềm tin vào một chính sách đáng ra phải được bảo vệ nghiêm ngặt. Khi thị trường càng nóng, điều cần nhất không phải là người quen hay “suất chắc”, mà là thông tin chính thống và một quy trình đủ minh bạch để không ai còn phải đánh cược bằng tiền mồ hôi của mình.