Áp lực rác thải đang trở thành bài toán hạ tầng của TP. Hồ Chí Minh sau hợp nhất. Thành phố hiện có khoảng 14 triệu dân, phát sinh trung bình khoảng 14.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày.
Trong bối cảnh đó, HĐND TP. Hồ Chí Minh đã thông qua chủ trương đầu tư hơn 12.106 tỷ đồng để hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc, tại xã Tân An Hội và xã Thái Mỹ.
Khoản đầu tư này mở ra một hướng tiếp cận đáng chú ý: Nhà nước đầu tư hạ tầng khung, còn quỹ đất sau khi hoàn thiện được sử dụng để thu hút các doanh nghiệp tham gia thị trường xử lý chất thải.
Bỏ vốn công để mở thị trường xử lý rác
Theo phương án được thông qua, dự án sẽ xây dựng khoảng 12,3km đường giao thông với nền đường rộng 15-24 m; hệ thống cấp, thoát nước, chiếu sáng, điện, viễn thông và các công trình kỹ thuật ngầm.
Một hạng mục đáng chú ý khác là bãi chôn lấp tro, xỉ rộng 14ha, khu xử lý nước rỉ rác tập trung cùng hệ thống truyền tải điện và trạm biến áp.
 |
| Việc kiểm soát, quản lý chất thải rắn sinh hoạt ( còn nhiều hạn chế, dẫn đến nguy cơ gây ra tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, môi trường sống và sức khỏe của người dân - (Ảnh minh họa). |
Đây là những hạng mục có tính chất “hạ tầng dùng chung”, khó có thể tách riêng cho từng nhà đầu tư xử lý rác. Việc thành phố đầu tư đồng bộ vì thế nhằm tạo điều kiện để các dự án phía sau có thể triển khai thuận lợi hơn.
Theo HĐND TP. Hồ Chí Minh, dự án hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc có tổng mức đầu tư dự kiến 12.106 tỷ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2026-2031.
Trong tổng vốn này, chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 6.790 tỷ đồng; xây dựng khoảng 3.632 tỷ đồng, phần còn lại dành cho thiết bị, quản lý dự án, tư vấn và các chi phí liên quan.
23 nhà đầu tư đang chờ hạ tầng
Giá trị lớn hơn của dự án nằm ở quỹ đất phía sau hệ thống hạ tầng.
Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc có quy mô khoảng 822ha. Giai đoạn hiện nay, thành phố dự kiến hoàn thiện hạ tầng trên khoảng 646ha, trong đó hơn 480ha được kỳ vọng trở thành quỹ đất sạch để thu hút các dự án xử lý chất thải. Phần diện tích hơn 175ha sẽ được đầu tư hoàn chỉnh trong giai đoạn tiếp theo.
Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, đã có khoảng 23 nhà đầu tư trong và ngoài nước đăng ký quan tâm. Trong số này, 14 đơn vị hướng tới các dự án đốt rác phát điện quy mô lớn, 9 đơn vị quan tâm xử lý chất thải nguy hại.
Như vậy, bài toán của thành phố không chỉ là tìm nơi chứa rác. Đó còn là việc hình thành một hệ sinh thái xử lý chất thải có sự tham gia của khu vực tư nhân, trong đó công nghệ xử lý và khả năng thu hồi năng lượng ngày càng trở thành yếu tố quan trọng.
Áp lực chất thải sẽ còn tăng
Tây Bắc hiện tiếp nhận và xử lý khoảng 6.500 tấn chất thải mỗi ngày, tương đương hơn 46% tổng công suất của 4 khu xử lý rác tập trung của TP. Hồ Chí Minh sau hợp nhất. Theo UBND thành phố, khu này đang chịu áp lực lớn về công suất.
 |
| Việc lựa chọn mô hình quản lý và công nghệ xử lý rác thải phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam là thách thức của các ban ngành, địa phương. |
Trong khi đó, khối lượng chất thải được dự báo tiếp tục tăng. Đến năm 2030, tổng lượng chất thải toàn thành phố được dự báo gần 58.000 tấn/ngày; năm 2040 khoảng 65.000 tấn/ngày và năm 2050 lên 72.000 tấn/ngày.
Khoản đầu tư 12.106 tỷ đồng vì vậy phải giải quyết đồng thời hai bài toán: tăng năng lực tiếp nhận, xử lý chất thải và tạo mặt bằng đủ điều kiện để doanh nghiệp đầu tư công nghệ mới.
Thành phố cũng đang đặt mục tiêu nâng tỷ lệ rác sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ tái chế, đốt phát điện và công nghệ mới lên trên 90% vào cuối năm 2028, giảm dần sự phụ thuộc vào chôn lấp truyền thống.
Đây cũng là điểm cần được kiểm soát trong quá trình triển khai. Hạ tầng mới phải đi cùng yêu cầu xử lý nước rỉ rác, tro xỉ và các vấn đề môi trường phát sinh. HĐND TP. Hồ Chí Minh đã lưu ý yêu cầu kiểm soát chặt tác động môi trường của khu xử lý chất thải trong quá trình thực hiện dự án.
Nếu tiến độ được giữ đúng kế hoạch, giai đoạn 2026-2027 sẽ tập trung chuẩn bị dự án, giải phóng mặt bằng và lựa chọn nhà thầu. Từ năm 2028 đến 2030 thi công các hạng mục đã có mặt bằng; năm 2031 vận hành thử, nghiệm thu và bàn giao công trình.
Khi đó, khoản đầu tư công này sẽ được đo không chỉ bằng số kilomet đường hay số hạng mục hoàn thành, mà còn bằng khả năng biến quỹ đất thành mặt bằng đầu tư, biến áp lực rác thải thành thị trường công nghệ xử lý và tạo ra năng lực xử lý mới cho một đô thị đang tăng nhanh về quy mô.
