Khánh Hòa: Ngày hội Văn hóa Chăm lan tỏa giá trị di sản từ Tháp Po Klong Garai

Ngày hội văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI năm 2026 với chủ đề “Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới”, được tổ chức từ ngày 26 - 28/6/2026 tại khu vực Quảng trường 16 tháng 4 thuộc phường Phan Rang và phường Đông Hải.

Tỉnh Khánh Hòa đang nỗ lực đánh thức và lan tỏa giá trị di sản văn hóa dân tộc Chăm bằng nhiều hoạt động bảo tồn giàu chiều sâu. Từ việc gìn giữ kiến trúc tháp Chăm đến phát huy nghệ thuật dân gian, địa phương hướng tới mục tiêu bảo tồn bền vững, đồng thời đưa văn hóa Chăm trở thành cầu nối quảng bá hình ảnh và bản sắc vùng đất ven biển miền Trung.

Khánh Hòa là một trong những địa phương còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Chăm, từ hệ thống tháp cổ, lễ hội truyền thống đến nghệ thuật múa, âm nhạc và nghề thủ công dân gian.Tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và lan tỏa các giá trị di sản văn hóa Chăm gắn với phát triển du lịch và đời sống cộng đồng. Nhiều hoạt động phục dựng lễ hội, truyền dạy nghệ thuật dân gian, bảo tồn tiếng nói, chữ viết và nghề truyền thống được tổ chức thường xuyên, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc Chăm trong bối cảnh hội nhập hiện đại. Bên cạnh đó, việc kết hợp bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa đã tạo điều kiện để du khách trong và ngoài nước hiểu hơn về lịch sử, phong tục và đời sống tinh thần của cộng đồng người Chăm tại Khánh Hòa.

Hành trình về miền di sản du khách luôn chọn lựa thăm Tháp Po Klong Garai. Tháp Po Klong Garai nằm trên đồi Trầu, thuộc phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa. Quần thể tháp nổi bật giữa cảnh quan thiên nhiên khô hanh đặc trưng, đồng thời tạo nên tầm nhìn rộng mở để du khách có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh Phan Rang từ trên cao. Đây là một trong những địa điểm thuận lợi nhất để kết hợp tham quan trong các tour du lịch Nam Khánh Hòa

Cấu trúc quần thể Tháp Po Klong Garai trên đồi Trầu (Ảnh: Ngọc Vân)

Tháp Po Klong Garai được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIII dưới triều đại vua Jaya Simhavarman III (Chế Mân), nhằm tôn vinh vua Po Klong Garai - vị vua Chăm Pa nổi tiếng với công lao trị thủy, phát triển nông nghiệp và mang lại cuộc sống ấm no cho người dân. Sau khi ông mất, người Chăm lập đền thờ và xây dựng quần thể tháp để tưởng nhớ, đồng thời xem đây là nơi linh thiêng gắn liền với đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.

Theo truyền thuyết, Po Klong Garai vốn xuất thân từ một cậu bé chăn dê nghèo khó. Nhờ tấm lòng nhân hậu, sự thông minh và tinh thần vì dân, ông dần được người dân yêu mến, rồi trở thành vị vua trị vì công bằng, sáng suốt. Trong thời gian cai trị, ông đã cho xây hệ thống kênh mương, đập nước, giúp đồng ruộng được tưới tiêu, mang lại mùa màng bội thu. Vì vậy, người Chăm tôn ông là “vị vua của những dòng nước” - người mang sự sống đến cho cả vùng đất khô hạn.

Sau khi vua mất, người Chăm đã xây tháp để tưởng niệm và tôn thờ ông như một vị thần linh thiêng. Các lễ hội truyền thống, đặc biệt là lễ Kate, đều có nghi lễ tưởng nhớ vua Po Klong Garai, thể hiện lòng biết ơn của người Chăm với vị vua đã dành cả đời để chăm lo cho cuộc sống của dân tộc mình.

Trải qua hơn 700 năm tồn tại, tháp Po Klong Garai vẫn giữ được sự nguyên vẹn qua kỹ thuật xây dựng độc đáo của người Chăm, từ chất liệu gạch đến phương pháp kết dính không dùng vữa. Trong suốt các giai đoạn lịch sử, tháp đã được tu bổ nhiều lần nhưng vẫn bảo lưu được kiến trúc đặc trưng ban đầu, trở thành biểu tượng văn hóa - lịch sử quý giá của vùng đất phía Nam Khánh Hòa và là điểm nhấn nổi bật trong hành trình khám phá di sản Chăm Pa ở miền Trung.

Tháp Po Klong Garai “Trái tim” tâm linh của người Chăm; là quần thể đền tháp Chăm Pa cổ kính nhất và nguyên vẹn nhất còn sót lại ở Việt Nam, được công nhận là Di tích Quốc gia Đặc biệt. Quần thể là kiệt tác nghệ thuật kiến trúc phản ánh đỉnh cao văn hóa Chăm Pa.

Tháp Chính (Kalan) Tháp trung tâm cao 20,5m, là nơi phụng thờ tượng vua Po Klong Garai. Tháp có kiến trúc nhiều tầng, mang hình ảnh ngọn núi thiêng Meru. (Ảnh: Ngọc Vân)

Tháp Lửa (Kosha) Nằm cạnh tháp chính, cao 9,31m, có mái che hình chiếc thuyền, dùng làm nơi cất giữ tư trang và tiến hành các nghi lễ của tu sĩ (Ảnh: Ngọc Vân)

Tháp Cổng (Gopura) Cao 8,56m, là cửa ra vào hành lễ, cúng tế và đón tiếp khách của vua (Ảnh: Ngọc Vân)