Không chỉ ô nhiễm nghiêm trọng, quá trình thi công nút giao cầu Phúc Khánh (phường Trần Hưng Đạo, tỉnh Hưng Yên) còn bộc lộ hàng loạt dấu hiệu vi phạm đáng lo ngại: Chặn dòng sông, xả thải xây dựng không kiểm soát, một số điểm thi công không rào chắn cảnh báo, không công khai thông tin dự án theo quy định. Người dân bức xúc kéo dài, chuyên gia cảnh báo nguy cơ vi phạm nghiêm trọng Luật Tài nguyên nước và Luật Bảo vệ môi trường. Phóng viên đã ghi nhận thực trạng và đề nghị các cơ quan có thẩm quyền vào cuộc làm rõ.
 |
| Không còn là con sông nữa, mà giống một cái ao tù bị bỏ quên |
 |
| Nước ngày càng đen đặc, bốc mùi nồng nặc |
“Không còn là con sông nữa, mà là một cái ao tù”
Những gì đang diễn ra tại sông Bạch không còn dừng ở mức “ô nhiễm” thông thường, mà là sự suy thoái rõ rệt của một dòng sông nội đô. Người dân sống ven sông mô tả nước ngày càng đen đặc, bốc mùi nồng nặc, nhất là vào những ngày nắng nóng.
Trước đây nước còn dùng tưới rau được. Bây giờ thì đen đặc, mùi bốc lên rất khó chịu. Nhiều hôm nắng nóng, đứng gần còn không chịu nổi. Không còn là con sông nữa, mà giống một cái ao tù bị bỏ quên,” ông L.H.Q., người dân Tổ 4, khu Phú Xuân cho biết.
Theo phản ánh của nhiều hộ dân, tình trạng này xuất hiện rõ rệt từ khi công trình nút giao cầu Phúc Khánh triển khai thi công. Dòng nước chảy yếu dần, rồi gần như đứng lại.
“Họ chặn dòng lại, dồn hết nước qua một cống nhỏ. Rác từ trên dồn về không thoát được, cứ tích lại. Càng ngày càng bẩn,” bà P.T.Q.T., một hộ kinh doanh ven sông chia sẻ.
 |
| Nơi sông Bạch gặp sông Vĩnh Trà đã bị thu hẹp dòng chảy |
 |
| Dòng sông chảy qua 2 phường Thái Bình và Trần Hưng Đạo nay trước khi đổ ra sông Vĩnh Trà chỉ còn là ống cống. |
Khi dòng chảy bị thu hẹp đột ngột, hệ quả tất yếu là ô nhiễm tích tụ, tự làm sạch không còn, môi trường thủy sinh suy kiệt.
Thi công thiếu kiểm soát môi trường: Bùn thải đổ thẳng xuống lòng sông
Ghi nhận thực tế tại hiện trường cho thấy một quy trình thi công thiếu biện pháp bảo vệ môi trường: Đất đá đổ trực tiếp xuống ven sông, bùn thải lan vào lòng nước, vật liệu xây dựng tập kết sát mép dòng chảy. Không có dấu hiệu của hệ thống xử lý nước thải thi công hay hồ lắng bùn.
“Thi công gần sông mà không có biện pháp chắn bùn, không có bể lắng là vi phạm quy trình kỹ thuật. Nước xi măng, bùn đất nếu chảy trực tiếp ra sông sẽ làm thay đổi chất lượng nước nhanh chóng” , một kỹ sư môi trường (đề nghị không nêu tên) nhận định.
 |
| Đất đá đổ trực tiếp xuống ven sông, bùn thải lan vào lòng nước, vật liệu xây dựng tập kết sát mép dòng chảy |
Việc ngăn dòng sông bằng đất đá và phế thải xây dựng cũng bị các chuyên gia đánh giá là cách làm thiếu chuẩn mực kỹ thuật, tiềm ẩn rủi ro lớn.
“Trong thi công cầu đường qua sông, việc điều tiết dòng chảy phải có phương án được cơ quan thẩm quyền phê duyệt, đảm bảo không làm biến dạng dòng chảy tự nhiên. Nếu chỉ đắp tạm bằng vật liệu thô mà không theo phương án đã được phê duyệt, nguy cơ vi phạm là rất rõ”, một chuyên gia hạ tầng đô thị cho biết.Dự án “vô danh”: Vi phạm nguyên tắc minh bạch thông tin
Không chỉ môi trường bị bỏ ngỏ, tính minh bạch thông tin của dự án cũng là vấn đề đáng lo ngại. Tại hiện trường, phóng viên không tìm thấy bảng thông tin công trình đây là điều bắt buộc theo quy định pháp luật về xây dựng.
“Chúng tôi không biết đây là dự án gì, của ai làm, bao giờ xong. Chỉ thấy họ thi công và ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của mình”, một người dân sống gần công trường bức xúc nói.
“Biển thông tin công trình là bắt buộc, không phải thủ tục hình thức. Nó đảm bảo quyền được biết và quyền giám sát của người dân. Hành vi không niêm yết có thể bị xử phạt hành chính theo quy định hiện hành”, luật sư chuyên về lĩnh vực xây dựng cho biết.
Dấu hiệu vi phạm Luật Tài nguyên nước và Luật Bảo vệ môi trường
Các chuyên gia nhận định những gì đang diễn ra tại sông Bạch không chỉ là câu chuyện ô nhiễm đơn thuần, mà có dấu hiệu vi phạm pháp luật cụ thể.
“Hành vi lấn chiếm lòng sông, đặt vật cản dòng chảy không theo đúng phương án kỹ thuật đã được phê duyệt, có thể vi phạm các quy định về tài nguyên nước”, chuyên gia pháp lý về môi trường cho biết.
“Luật Bảo vệ môi trường yêu cầu các công trình xây dựng phải có biện pháp thu gom, xử lý chất thải. Nếu để phát tán ra môi trường xung quanh mà không kiểm soát thì đây là vi phạm”, chuyên gia môi trường đô thị bổ sung.
Điều đáng lo ngại là các dấu hiệu này đang diễn ra công khai, kéo dài nhiều tháng, nhưng chưa thấy biện pháp can thiệp, chấn chỉnh hiệu quả từ cơ quan quản lý nhà nước.
Ai chịu trách nhiệm?
Sự bức xúc của người dân không còn dừng ở việc phản ánh ô nhiễm, mà đã chuyển sang đặt câu hỏi về trách nhiệm:
“Chúng tôi không phản đối làm đường, làm cầu. Nhưng làm mà khiến sông chết, cuộc sống người dân bị ảnh hưởng, thì ai chịu trách nhiệm? Chủ đầu tư? Nhà thầu? Hay UBND phường?” một hộ dân ven sông đặt vấn đề.
Câu hỏi này đến nay chưa có câu trả lời rõ ràng từ phía cơ quan quản lý.
Không thể “hợp thức hóa” sai phạm bằng lý do tiến độ
Một công trình giao thông dù có yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, cũng không thể lấy đó làm lý do để: Chặn dòng sông không đúng phương án được phê duyệt; Xả thải xây dựng không kiểm soát ra sông; Không có hệ thống cảnh báo cho người tham gia giao thông; Bỏ qua quy định về công khai thông tin dự án; Phớt lờ tác động môi trường đối với người dân sống ven sông.
“Phát triển hạ tầng không đồng nghĩa với được phép đánh đổi môi trường. Nếu phát hiện sai phạm, phải dừng để điều chỉnh ngay, không thể cứ làm tiếp rồi hợp thức hóa sau”, chuyên gia quy hoạch đô thị nhấn mạnh.
 | ||
Công trường thi công không một biển thông tin
|
Cần thanh tra độc lập và xử lý đến cùng
Từ thực tế ghi nhận, các chuyên gia và người dân đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành thanh tra, kiểm tra độc lập và toàn diện, bao gồm:
Sông Bạch đang trả giá cho một cách làm thiếu kiểm soát. Khi người dân liên tục lên tiếng, chuyên gia nhiều lần cảnh báo, nhưng công trường vẫn vận hành như không có gì xảy ra, thì vấn đề đã không còn chỉ là kỹ thuật thi công, mà là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước.
