Hoàn thiện pháp lý ngân hàng, nâng chuẩn quản trị rủi ro theo thông lệ quốc tế mới

Ngành ngân hàng Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng khi yêu cầu vừa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa bảo đảm an toàn hệ thống ngày càng trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao năng lực quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa quyết định đối với sự ổn định và phát triển bền vững của toàn hệ thống tài chính.

Tại diễn đàn chuyên đề về quản trị rủi ro ngân hàng tổ chức ngày 21/7 tại Hà Nội, các cơ quan quản lý, chuyên gia và đại diện tổ chức tín dụng đều thống nhất rằng, quá trình hội nhập tài chính quốc tế đang đặt ra những yêu cầu mới, khắt khe hơn đối với hoạt động ngân hàng. Không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ các quy định trong nước, các ngân hàng còn phải từng bước tiệm cận và áp dụng các chuẩn mực quốc tế như Basel II, Basel III nhằm nâng cao năng lực chống chịu trước các cú sốc kinh tế.

Phó Thống đốc Thường trực Đoàn Thái Sơn tại diễn đàn chuyên đề về quản trị rủi ro ngân hàng.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thống đốc Thường trực Đoàn Thái Sơn khẳng định, quan điểm xuyên suốt của Ngân hàng Nhà nước là từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với hoạt động ngân hàng và quản trị rủi ro theo hướng tiếp cận các chuẩn mực, thông lệ quốc tế. Theo Phó Thống đốc, yêu cầu nâng cao năng lực quản trị rủi ro ngày càng trở nên cấp thiết khi ngành Ngân hàng vừa phải đáp ứng mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa bảo đảm an toàn hệ thống. Vì vậy, việc nâng cao chuẩn mực quản trị cần được triển khai theo hướng đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Theo Phó Thống đốc, trong nhiều năm qua, NHNN đã từng bước nghiên cứu, áp dụng các chuẩn mực quốc tế vào hoạt động ngân hàng và quản trị rủi ro. Gần đây, tiến trình này được đẩy nhanh hơn thông qua việc ban hành các quy định mới, góp phần rút ngắn khoảng cách với thông lệ quốc tế, đồng thời tạo cơ sở để hệ thống ngân hàng từng bước nâng cao năng lực quản trị và hội nhập sâu hơn với thị trường tài chính quốc tế.

Phó Thống đốc cho biết, trong quá trình xây dựng các quy định mới, NHNN luôn kiên định hai nguyên tắc. Thứ nhất là xây dựng lộ trình triển khai phù hợp, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng (TCTD) có thời gian chuẩn bị, hạn chế tác động đột ngột đến hoạt động của hệ thống nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu tiếp cận các chuẩn mực quốc tế. Thứ hai là tạo cơ chế để các ngân hàng có đủ điều kiện có thể chủ động áp dụng sớm các chuẩn mực cao hơn, qua đó khuyến khích các TCTD nâng cao năng lực quản trị rủi ro theo khả năng và mức độ sẵn sàng của mình.

hận thức về quản trị rủi ro trong hệ thống ngân hàng đã có sự thay đổi rõ rệt. Nếu như trước đây, việc triển khai các chuẩn mực chủ yếu mang tính tuân thủ, thì hiện nay nhiều ngân hàng đã chủ động xem đây là nhu cầu nội tại. Quản trị rủi ro không còn là “lá chắn phòng thủ” mà đã trở thành công cụ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu hiệu quả hoạt động và gia tăng khả năng thích ứng trước biến động thị trường.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các loại rủi ro mới cũng liên tục phát sinh, đặt ra thách thức không nhỏ đối với các tổ chức tín dụng. Ba trụ cột rủi ro chính được nhận diện rõ gồm rủi ro thanh khoản, rủi ro an ninh mạng và rủi ro mô hình. Đối với rủi ro thanh khoản, áp lực huy động vốn ngày càng lớn, trong khi các tiêu chuẩn an toàn tiệm cận Basel III yêu cầu các ngân hàng phải duy trì các chỉ số khắt khe hơn. Điều này buộc các ngân hàng phải nâng cao năng lực dự báo và quản lý dòng tiền.

Rủi ro an ninh mạng cũng nổi lên như một thách thức mang tính sống còn. Sự gia tăng của các cuộc tấn công mạng, cùng với việc phụ thuộc ngày càng lớn vào các nền tảng công nghệ và bên thứ ba, khiến hệ thống ngân hàng trở thành mục tiêu hấp dẫn của tội phạm công nghệ cao. Do đó, việc đầu tư vào hạ tầng công nghệ, xây dựng hệ thống phòng thủ đa lớp và nâng cao nhận thức về an ninh thông tin trở thành yêu cầu bắt buộc.

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn cũng kéo theo rủi ro mô hình. Các thuật toán được sử dụng trong chấm điểm tín dụng, quản lý rủi ro hay chăm sóc khách hàng nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể dẫn đến sai lệch trong quyết định, thậm chí gây ra những hệ lụy lớn đối với toàn hệ thống. Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải xây dựng cơ chế quản trị toàn diện, đảm bảo tính minh bạch và khả năng kiểm soát đối với các mô hình công nghệ.

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tại Diễn đàn

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam chia sẻ tại Diễn đàn cho hay, ngành Ngân hàng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng dưới tác động của chuyển đổi số, AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và sự phát triển của hệ sinh thái tài chính số. Quá trình này không chỉ giúp các TCTD nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quản trị rủi ro.

Theo ông, cùng với cơ hội phát triển, các TCTD cũng phải đối mặt với các loại rủi ro mới phát sinh từ quá trình số hóa. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc triển khai các chuẩn mực Basel III và tăng cường khả năng chống chịu đang là ưu tiên của nhiều cơ quan quản lý ngân hàng trên thế giới, trong khi rủi ro an ninh mạng ngày càng trở thành thách thức lớn đối với lĩnh vực tài chính - ngân hàng.

Đề cập đến khuôn khổ pháp lý trong nước, TS. Đào Minh Tú cho biết Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 cùng các thông tư do Ngân hàng Nhà nước ban hành đã tạo nền tảng để hệ thống ngân hàng từng bước tiếp cận Basel III và các thông lệ quốc tế. Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhìn nhận, các TCTD cần chuyển từ quản trị rủi ro truyền thống sang quản trị rủi ro chủ động, tích hợp và dựa trên dữ liệu, bảo đảm đổi mới sáng tạo gắn với an toàn hệ thống…