Hoàn thiện “mảnh ghép cuối” của thị trường carbon rừng: Đẩy nhanh khung pháp lý, trao quyền chủ động cho địa phương

Sáng 4/5, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp về xây dựng Nghị định quy định dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng, đồng thời xem xét việc triển khai Hợp đồng mua bán giảm phát thải với Tổ chức tăng cường tài chính lâm nghiệp (Emergent).

Tham dự cuộc họp có Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị, cùng đại diện các bộ, ngành liên quan như Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao và Văn phòng Chính phủ.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng

Khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường carbon rừng

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng là một trong năm loại dịch vụ môi trường rừng đã được quy định tại Luật Lâm nghiệp năm 2017. Tuy nhiên, do chưa có quy định cụ thể nên lĩnh vực này đến nay vẫn chưa thể triển khai trên thực tế.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dự thảo Nghị định đã được xây dựng theo đúng trình tự, thủ tục của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với các quy định liên quan như Luật Lâm nghiệp, Luật Bảo vệ môi trường, các cơ chế về giảm phát thải khí nhà kính, tài chính, ngân sách và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Dự thảo gồm 4 chương, 20 điều và 6 phụ lục, quy định cụ thể về đối tượng áp dụng, hình thức và mức chi trả dịch vụ, cơ chế quản lý, sử dụng nguồn thu; đồng thời làm rõ các nội dung liên quan đến dự án carbon rừng, xác định kết quả giảm phát thải và cung ứng tín chỉ carbon.

Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất điều chỉnh theo hướng phân cấp thủ tục hành chính trong việc cấp tín chỉ carbon rừng cho địa phương, nhằm thực hiện chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính của Chính phủ.

Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Trần Quang Bảo cho rằng, việc ban hành Nghị định sẽ tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, tạo nền tảng để phát huy tiềm năng của ngành lâm nghiệp, đồng thời mở ra nguồn thu mới cho chủ rừng và người dân. Đây cũng là cơ sở để Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính và đóng góp do quốc gia tự quyết định.

Hiện nay, trong năm loại dịch vụ môi trường rừng, bốn lĩnh vực đã có quy định rõ ràng, riêng dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon vẫn còn thiếu hành lang pháp lý – được xem là “mảnh ghép cuối” cần hoàn thiện để thu hút nguồn lực tài chính cho bảo vệ và phát triển rừng.

Đẩy mạnh phân cấp, nhưng phải kiểm soát chặt chẽ

Tại cuộc họp, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Thị Thu Vân cho biết, dự thảo Nghị định đã được tiếp thu ý kiến các thành viên Chính phủ, trong đó bổ sung nội dung quan trọng là phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc cấp tín chỉ carbon đối với diện tích rừng thuộc phạm vi quản lý.

Tuy nhiên, bà Mai Thị Thu Vân cũng lưu ý đây là lĩnh vực mới, cần đánh giá kỹ lưỡng tác động của việc phân cấp, bảo đảm cân đối giữa tính chủ động của địa phương và yêu cầu quản lý thống nhất.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cơ bản thống nhất với đề xuất phân cấp của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, song nhấn mạnh nguyên tắc: phân cấp mạnh nhưng không buông lỏng quản lý. Các bộ, ngành cần ban hành đầy đủ quy chuẩn, tiêu chuẩn và tăng cường kiểm tra, giám sát trong quá trình triển khai.

Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao xây dựng cơ chế giám sát, kiểm tra nhằm bảo đảm thị trường carbon rừng vận hành minh bạch, hiệu quả.

Mở đường cho hợp tác quốc tế và nguồn tài chính xanh

Liên quan đến Hợp đồng mua bán giảm phát thải, trước đó, ngày 31/10/2022, tại Hội nghị lần thứ hai mươi sáu các Bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã ký Ý định thư với Tổ chức tăng cường tài chính lâm nghiệp – cơ quan điều hành Liên minh LEAF.

Theo nội dung Ý định thư, Việt Nam dự kiến chuyển nhượng 5,15 triệu tín chỉ carbon rừng tại khu vực Tây Nguyên và Nam Trung Bộ, với mức giá tối thiểu 10 đô la Mỹ mỗi tín chỉ trong giai đoạn 2021 – 2025 thông qua đàm phán Hợp đồng mua bán giảm phát thải. Toàn bộ lượng tín chỉ này sẽ được tính vào đóng góp do quốc gia tự quyết định của Việt Nam.

Đến nay, Việt Nam đã cơ bản hoàn thiện các điều kiện kỹ thuật và thể chế để tiếp cận các nguồn chi trả dựa trên kết quả thực hiện cơ chế giảm phát thải từ mất rừng và suy thoái rừng, bao gồm Quỹ Khí hậu xanh, Quỹ đối tác carbon trong lâm nghiệp và Liên minh LEAF.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì đàm phán, ký kết Hợp đồng mua bán giảm phát thải theo đúng thẩm quyền, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế để bảo đảm hiệu quả. Sau khi Nghị định được ban hành, việc đàm phán với Tổ chức tăng cường tài chính lâm nghiệp cần được triển khai ngay trong tháng 6/2026.

Việc hoàn thiện khung pháp lý và thúc đẩy thị trường carbon rừng không chỉ mở ra nguồn lực tài chính mới cho ngành lâm nghiệp, mà còn góp phần quan trọng vào chiến lược tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam trong ứng phó với biến đổi khí hậu.