Trong bối cảnh TP.HCM bước vào giai đoạn phát triển mới sau mở rộng không gian đô thị, yêu cầu xây dựng một hệ thống không gian xanh đồng bộ đang trở thành vấn đề mang tính chiến lược. Tại Hội thảo khoa học "Định hình cấu trúc không gian siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới", tham luận của ThS.KTS Nguyễn Thu Phong, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, đã đưa ra góc nhìn toàn diện về việc tái cấu trúc hệ thống không gian xanh thông qua mô hình GreenHood. Không chỉ dừng lại ở việc gia tăng diện tích cây xanh, giải pháp còn hướng tới kiến tạo các "hạt nhân cộng đồng" gắn với sinh thái, văn hóa và chất lượng sống của người dân, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của TP.HCM trong nhiều thập niên tới.
 |
| KTS Nguyễn Thu Phong trình bày tham luận về không gian xanh TP.HCM tại hội thảo |
Từ thực tiễn phát triển của nhiều siêu đô thị trên thế giới, không gian xanh ngày nay không còn được xem đơn thuần là các công viên hay mảng cây xanh xen cài trong đô thị mà đã trở thành một loại "hạ tầng mềm" quyết định năng lực thích ứng, sức khỏe cộng đồng và khả năng phát triển bền vững. Trong tham luận trình bày tại hội thảo, ThS.KTS Nguyễn Thu Phong cho rằng sau khi mở rộng địa giới, không gian xanh TP.HCM cần được tổ chức theo tư duy hệ sinh thái thống nhất, kết nối toàn bộ lưu vực sông Sài Gòn - Đồng Nai, các vùng cửa biển, hành lang sinh thái cùng hệ thống công viên từ cấp thành phố đến từng khu dân cư.
Theo phân tích, mặc dù thành phố sở hữu tiềm năng rất lớn về tài nguyên tự nhiên, song mạng lưới cây xanh hiện nay vẫn còn nhiều bất cập như phân bố thiếu đồng đều, thiếu mô hình công viên mới, chất lượng thiết kế chưa đáp ứng nhu cầu sử dụng và đặc biệt còn thiếu cơ chế quản lý lâu dài. Đây chính là những "điểm nghẽn" cần được tháo gỡ trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
Điểm nổi bật trong tham luận là đề xuất mô hình GreenHood (Green + Neighborhood) - cách tiếp cận chuyển đổi công viên truyền thống thành không gian cộng đồng đa chức năng.
Theo KTS Nguyễn Thu Phong, GreenHood được xây dựng trên ba nền tảng gồm Placemaking, Tactical Urbanism và mô hình đô thị 15 phút. Điều này giúp mỗi khoảng xanh không chỉ đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi mà còn trở thành nơi giao lưu văn hóa, thể thao, giáo dục, tổ chức sự kiện và tăng cường gắn kết xã hội.
Đáng chú ý, GreenHood không đòi hỏi những dự án đầu tư quy mô quá lớn mà ưu tiên các giải pháp cải tạo vi mô, tận dụng quỹ đất hiện hữu, triển khai nhanh với chi phí hợp lý nhưng tạo hiệu quả lan tỏa lớn đối với cộng đồng dân cư. Tham luận cũng giới thiệu nhiều mô hình thực tế đã và đang triển khai như Nhà sinh hoạt cộng đồng An Khánh, chuỗi công viên phường Tân Sơn Nhất hay hệ thống GreenHood tại phường An Khánh. Các dự án đều hướng tới nguyên tắc tăng khả năng tiếp cận không gian công cộng, cải thiện vi khí hậu, mở rộng hoạt động cộng đồng và nâng cao chất lượng môi trường sống.
 |
| Mô hình GreenHood phát triển không gian xanh TP.HCM hướng đến đô thị bền vững |
Điểm có giá trị của tham luận không chỉ nằm ở các giải pháp thiết kế mà còn đưa ra tư duy phát triển dài hạn đối với không gian xanh TP.HCM. Theo đó, tác giả đề xuất thành phố cần: xây dựng mạng lưới công viên đa tầng từ cấp đô thị đến từng khu phố; kết nối các điểm xanh thành hệ thống Green & Wellness Network; phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong quản lý và vận hành không gian xanh; ưu tiên cải tạo các quỹ đất nhỏ thành công viên khu phố; tích hợp không gian xanh với giao thông đi bộ, xe đạp và các tiện ích công cộng.
Đây là những đề xuất có tính khả thi bởi phù hợp với xu hướng quy hoạch hiện đại của nhiều quốc gia phát triển như Singapore hay Nhật Bản, nơi người dân trực tiếp tham gia thiết kế, quản lý và khai thác các không gian công cộng.
Từ góc độ quy hoạch, nếu được triển khai đồng bộ, GreenHood sẽ góp phần nâng cao khả năng thích ứng biến đổi khí hậu, cải thiện chất lượng môi trường, đồng thời giảm áp lực lên hệ thống hạ tầng đô thị trong bối cảnh dân số ngày càng gia tăng.
 |
| Hệ thống công viên GreenHood góp phần phát triển bền vững TPHCM |
Thực tế cho thấy, quá trình phát triển đô thị không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn phản ánh qua chất lượng môi trường sống của người dân. Nhìn từ tham luận của KTS Nguyễn Thu Phong, có thể thấy định hướng xây dựng không gian xanh TP.HCM cần được xem là một chiến lược đầu tư cho tương lai, thay vì chỉ là nhiệm vụ bổ sung diện tích cây xanh theo các chỉ tiêu quy hoạch.
Việc hình thành mạng lưới GreenHood sẽ tạo nên những "trái tim xanh" tại từng khu dân cư, nơi con người được kết nối với thiên nhiên, văn hóa và cộng đồng. Đây cũng là nền tảng quan trọng để TP.HCM xây dựng bản sắc của một siêu đô thị hiện đại, có khả năng cạnh tranh quốc tế nhưng vẫn phát triển hài hòa với hệ sinh thái tự nhiên.
Thông điệp kết luận của tham luận cũng nhấn mạnh rằng TP.HCM đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển thành đô thị xanh đúng nghĩa nếu biết khai thác hài hòa hệ sinh thái sông Sài Gòn - Đồng Nai, phát triển đồng bộ hệ thống công viên ở mọi cấp độ và đặt người dân vào vị trí trung tâm của quá trình kiến tạo không gian xanh. Đây được xem là hướng tiếp cận có ý nghĩa lâu dài đối với mục tiêu phát triển bền vững của thành phố trong giai đoạn mới.
