Gian lận thương mại trên không gian mạng: Cần giải pháp đồng bộ từ chính sách đến công nghệ

Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn” được tổ chức trong bối cảnh thương mại điện tử (TMĐT) phát triển bùng nổ, kéo theo nhiều hệ lụy về gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi người tiêu dùng và uy tín của các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Sự kiện là diễn đàn kết nối giữa doanh nghiệp – cơ quan quản lý – lực lượng thực thi pháp luật nhằm cùng nhìn nhận thẳng thắn thực trạng và đề xuất các giải pháp căn cơ, dài hạn để lành mạnh hóa thị trường TMĐT.

Toàn cảnh Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn”

Thương mại điện tử tăng trưởng nhanh, gian lận cũng gia tăng

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng – Phó Chủ tịch VCCI – nhấn mạnh, chuyển đổi số đã và đang tạo động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế, trong đó TMĐT trở thành một trong những trụ cột quan trọng.

Theo số liệu của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, năm 2024, TMĐT toàn cầu tăng trưởng gần gấp ba lần so với thương mại truyền thống. Tại Việt Nam, lĩnh vực này duy trì mức tăng trưởng ấn tượng từ 18 – 25% mỗi năm; riêng 9 tháng đầu năm 2025, doanh số TMĐT đạt khoảng 305,9 nghìn tỷ đồng, tăng 34,35% so với cùng kỳ năm 2024.

Tuy nhiên, ông Hoàng Quang Phòng cũng thẳng thắn chỉ ra mặt trái đáng lo ngại của sự phát triển nhanh chóng này. Đó là tình trạng lợi dụng kẽ hở pháp luật, sự thuận tiện và tính ẩn danh của môi trường số để kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc, thậm chí là hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Ông Hoàng Quang Phòng – Phó Chủ tịch VCCI phát biểu khai mạc diễn đàn.

Theo Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, vi phạm về gian lận thương mại diễn biến ngày càng phức tạp, tập trung nhiều tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng… với các hành vi từ sản xuất, buôn bán hàng giả đến tiêu thụ hàng hết hạn sử dụng. Chỉ riêng quý III/2025, các lực lượng chức năng đã xử lý hơn 31.000 vụ việc, thu nộp ngân sách trên 3.600 tỷ đồng và khởi tố 462 vụ án hình sự.

“Việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử ngày 10/12/2025 là một bước đi chiến lược, thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường phòng, chống gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong môi trường số”, ông Hoàng Quang Phòng khẳng định.

Theo Phó Chủ tịch VCCI, thông qua diễn đàn này, VCCI sẽ tổng hợp các ý kiến, kiến nghị và giải pháp thực tiễn để báo cáo Thủ tướng Chính phủ cùng các bộ, ngành liên quan, qua đó góp phần xây dựng chính sách phù hợp, tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và bền vững.

Nhiều góc nhìn từ cơ quan quản lý, lực lượng thực thi và doanh nghiệp

Sau phần khai mạc, diễn đàn đã lắng nghe nhiều tham luận chuyên sâu, phản ánh đa chiều thực trạng gian lận thương mại trên không gian mạng.

Ông Trần Đức Đông – Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia – phân tích rõ tình hình hàng giả, hàng nhái và các thủ đoạn gian lận thương mại hiện nay từ góc độ thực thi pháp luật, đồng thời chỉ ra những khó khăn trong công tác phát hiện, xử lý vi phạm trên môi trường số.

Bà Lê Thị Hà – Trưởng phòng Quản lý hoạt động TMĐT (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số) – chia sẻ những điểm mới đáng chú ý của Luật Thương mại điện tử vừa được thông qua, trong đó nhấn mạnh yêu cầu siết chặt trách nhiệm của sàn TMĐT, tăng cường xác thực thông tin người bán và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp, người tiêu dùng.

Đại diện Bộ Y tế tập trung phân tích thực trạng vi phạm trong quảng cáo và kinh doanh thực phẩm chức năng trên mạng – lĩnh vực đang gây nhiều bức xúc do tình trạng thổi phồng công dụng, quảng cáo sai sự thật, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Phương Sơn – Giám đốc Truyền thông Amway Việt Nam – chia sẻ những thách thức mà doanh nghiệp gặp phải khi sản phẩm bị rao bán tràn lan, không đúng hệ thống phân phối chính thức trên các sàn TMĐT, đồng thời nêu kinh nghiệm phối hợp với cơ quan chức năng trong việc bảo vệ thương hiệu và người tiêu dùng.

“Lọc từ đầu vào” và áp dụng giải pháp số để chặn gian lận

Đáng chú ý, tại phiên thảo luận, bà Nguyễn Thị Hương – Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp bày tỏ sự đồng tình cao với quy định mới của Luật Thương mại điện tử về việc bắt buộc xác định danh tính người bán và chủ sở hữu gian hàng trên sàn.

Bà Nguyễn Thị Hương – Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp chia sẻ tại diễn đàn.

Theo bà Hương, đây là quy định “rất đúng và rất trúng”, bởi khi danh tính người bán được xác thực đầy đủ, trách nhiệm pháp lý sẽ gắn trực tiếp với từng gian hàng, từng chủ thể kinh doanh, thay vì tình trạng ẩn danh, khó truy vết như trước đây.

Không dừng lại ở đó, bà Nguyễn Thị Hương đề xuất các sàn TMĐT cần kiểm soát chặt chẽ hơn về điều kiện đăng bán đối với những sản phẩm thuộc hệ thống phân phối đặc thù, như bán hàng đa cấp. Theo bà, khi một gian hàng đăng bán sản phẩm của các doanh nghiệp như Amway, sàn nên yêu cầu người bán cung cấp giấy ủy quyền hoặc giấy xác nhận phân phối hợp pháp do doanh nghiệp tại Việt Nam cấp.

“Các doanh nghiệp bán hàng trực tiếp hiện nay không hoạt động theo mô hình bán tràn lan trên sàn. Nếu sàn yêu cầu đầy đủ giấy tờ pháp lý ngay từ đầu, thì có thể ‘lọc’ và ngăn chặn vi phạm từ gốc, qua đó bảo vệ hệ thống phân phối chính thống cũng như quyền lợi của các hội viên”, bà Hương phân tích.

Trưởng ban Pháp chế Bán hàng đa cấp cũng chỉ ra bất cập lớn trong quy trình xử lý vi phạm hiện nay. Việc tìm kiếm các đường link vi phạm đã khó, nhưng quá trình yêu cầu gỡ bỏ có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí cả năm, trong khi số lượng link vi phạm có thể lên tới hàng chục nghìn, gây quá tải cho cả doanh nghiệp lẫn các sàn TMĐT.

Từ thực tiễn đó, bà Nguyễn Thị Hương kiến nghị cần áp dụng mạnh mẽ hơn các giải pháp số. Theo đó, với những sản phẩm đã được đăng ký, bảo hộ và được các tập đoàn quốc tế ủy quyền chính thức cho doanh nghiệp Việt Nam phân phối, doanh nghiệp sẵn sàng cung cấp đầy đủ hồ sơ pháp lý để sàn và cơ quan quản lý xác thực. Trên cơ sở đó, các sàn có thể áp dụng biện pháp kỹ thuật, tự động chặn, không cho hiển thị hoặc tìm kiếm các gian hàng vi phạm.

“Giải pháp này vừa nhanh, vừa hiệu quả, giảm tải cho sàn, thay vì xử lý thủ công từng đường link. Quan trọng hơn, đây là cách giải quyết trực diện vấn đề, kết hợp giữa yêu cầu pháp lý và biện pháp kỹ thuật để bảo vệ thị trường”, bà Hương nhấn mạnh.

Phiên thảo luận đưa ra nhiều ý kiến để ngăn chặn hiệu quả gian lận thương mại trên không gian mạng

Phiên thảo luận cuối chương trình, dưới sự điều phối của Nhà báo Nguyễn Tiến Dũng – Phó Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, đã ghi nhận nhiều ý kiến thống nhất rằng: Để ngăn chặn hiệu quả gian lận thương mại trên không gian mạng, cần sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ và lâu dài giữa cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng thực thi pháp luật, các sàn TMĐT và cộng đồng doanh nghiệp.

Luật pháp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai nghiêm túc, đi kèm với các giải pháp công nghệ hiện đại và sự chủ động, trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Đây cũng là thông điệp xuyên suốt mà Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn” gửi gắm tới các bên liên quan.