Vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng xảy ra rạng sáng 21/4/2026 trên Quốc lộ 19, đoạn qua phường An Bình, tỉnh Gia Lai khiến hai người tử vong tại chỗ đang làm nóng dư luận không chỉ bởi tính chất nghiêm trọng của vụ việc mà còn bởi những góc khuất phía sau hoạt động vận tải hành khách đường dài vốn tồn tại nhiều năm nay.
 |
| Xe vô tư dừng đỗ, bốc xếp hàng hóa sai quy định |
Chiếc xe khách mang thương hiệu Dũng Lệ do tài xế Nguyễn Chí Cảm điều khiển theo hướng Pleiku đi Quy Nhơn đã xảy ra va chạm trực diện với xe máy đi ngược chiều, cướp đi sinh mạng của hai người dân. Cơ quan chức năng hiện vẫn đang điều tra nguyên nhân vụ tai nạn. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, đây không đơn thuần là một sự cố giao thông bất ngờ mà là hệ quả của quá trình buông lỏng quản lý kéo dài đối với hoạt động “xe dù, bến cóc” trên tuyến vận tải TP.HCM - Gia Lai.
Khi “xe hợp đồng trá hình” lộng hành
Theo ghi nhận thực tế của phóng viên, trên tuyến TP.HCM - Gia Lai hiện tồn tại nhiều nhà xe hoạt động theo hình thức “xe hợp đồng trá hình”. Dù không đăng ký tuyến cố định theo quy định, nhưng các xe vẫn ngang nhiên bán vé lẻ, đón khách dọc đường, hoạt động như xe khách liên tỉnh thông thường.
 |
| Xe khách Dũng Lệ dừng đỗ đón khách lẻ dọc đường |
Các nhà xe như Dũng Lệ, Cuộc Huê không đưa xe vào bến chính thức mà lựa chọn những bãi đất trống, nhà kho hoặc điểm tập kết tự phát để làm nơi đón trả khách. Tại khu vực số 847 Quốc lộ 1A (TP.HCM) cùng nhiều điểm khác, xe khách liên tục ra vào tấp nập, hành khách chen chúc lên xuống, hàng hóa chất cao ngổn ngang.
Điều đáng nói là các điểm tập kết này tồn tại trong thời gian dài nhưng chưa bị xử lý dứt điểm. Việc né bến giúp nhà xe giảm nhiều khoản chi phí như phí bến bãi, thuế, lệ phí quản lý cũng như tránh sự kiểm tra về điều kiện kỹ thuật, số lượng hành khách trước khi xuất bến.
Với hình thức “xe hợp đồng trá hình” hiện nay đang bị biến tướng nghiêm trọng. Thay vì phục vụ đúng đối tượng theo hợp đồng vận chuyển, nhiều doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở pháp luật để tổ chức vận tải tuyến cố định trái phép nhằm tối đa hóa lợi nhuận.
Ám ảnh những chuyến xe “nhồi nhét”
Không chịu sự giám sát chặt chẽ như xe vào bến chính thức, nhiều nhà xe tự do nhồi nhét khách vượt quy định. Trên các chuyến xe tuyến dài TP.HCM - Gia Lai, cảnh hành khách nằm dưới luồng, chen chúc tại lối đi đã trở nên phổ biến.
 |
| Hành khách bị nhồi nhét, nằm la liệt dưới lối đi của xe |
Theo phản ánh của nhiều hành khách, dù bỏ ra số tiền không nhỏ để mua vé nhưng họ vẫn bị sắp xếp nằm dưới sàn xe hoặc khu vực lối đi do “hết giường”. Không gian chật hẹp, thiếu oxy, mùi xăng dầu và hàng hóa tạo cảm giác ngột ngạt kéo dài hàng chục giờ đồng hồ.
Nguy hiểm hơn, nhiều xe còn chở theo hàng chục xe máy cùng lượng lớn hàng hóa dưới hầm xe. Trong điều kiện thời tiết nắng nóng, lượng nhiên liệu tồn trong xe máy cùng các vật liệu dễ cháy có thể trở thành “quả bom nổ chậm” bất cứ lúc nào.
Một hành khách từng đi xe tuyến Gia Lai - TP.HCM kể lại: “Có chuyến xe nhét kín người, lối đi không còn chỗ đặt chân. Hàng hóa và xe máy chất đầy dưới hầm, mùi xăng bốc lên rất khó chịu nhưng ai cũng phải chịu vì không còn lựa chọn khác.”
Không chỉ gây mất an toàn, tình trạng nhồi nhét còn khiến tài xế chịu áp lực lớn về thời gian và doanh thu. Để kịp đón thêm khách, nhiều xe chạy quá tốc độ, dừng đỗ tùy tiện hoặc tranh giành khách trên đường, làm gia tăng nguy cơ tai nạn giao thông.
Những lỗ hổng trong quản lý
Điều khiến dư luận đặt dấu hỏi lớn là vì sao tình trạng “xe dù, bến cóc” tồn tại dai dẳng nhiều năm nhưng chưa được xử lý triệt để. Những chiếc xe khách chở quá số người quy định, đón trả khách sai phép, ngang nhiên hoạt động qua nhiều địa phương nhưng dường như vẫn “lọt lưới”.
Nguyên nhân nằm ở sự chồng chéo trong công tác quản lý vận tải giữa nhiều lực lượng chức năng. Trong khi ngành giao thông chịu trách nhiệm cấp phép, cảnh sát giao thông lại phụ trách kiểm tra, xử lý vi phạm trên đường. Sự phối hợp chưa đồng bộ khiến nhiều vi phạm không được phát hiện hoặc xử lý chưa đủ sức răn đe.
Ngoài ra, việc xử phạt hiện nay chủ yếu dừng ở mức hành chính, chưa đủ mạnh để ngăn chặn tình trạng tái phạm. Nhiều doanh nghiệp chấp nhận nộp phạt để tiếp tục hoạt động vì lợi nhuận thu về lớn hơn rất nhiều so với mức xử lý.
Nếu không xử lý tận gốc từ việc cấp phù hiệu, kiểm soát hành trình đến trách nhiệm của doanh nghiệp thì tình trạng “xe dù, bến cóc” sẽ còn tiếp diễn. “Không thể để doanh nghiệp thích chạy đâu thì chạy, thích đón khách thế nào cũng được. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến tính mạng người dân”.
Cần “bàn tay sắt” để lập lại trật tự
Sau vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng tại Gia Lai, nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc các cơ quan chức năng cần có biện pháp quyết liệt hơn đối với hoạt động vận tải biến tướng.
Theo đó, các địa phương cần rà soát toàn bộ điểm đón trả khách tự phát, kiên quyết giải tỏa các “bến cóc” hoạt động trái phép. Đồng thời, tăng cường kiểm tra đột xuất đối với các xe hợp đồng có dấu hiệu trá hình, xử lý nghiêm hành vi nhồi nhét hành khách và chở hàng hóa vi phạm quy định an toàn.
Bên cạnh đó, hệ thống camera giám sát hành trình cần được khai thác hiệu quả hơn để phát hiện xe dừng đỗ sai quy định, chạy sai lộ trình hoặc vi phạm tốc độ. Những doanh nghiệp tái phạm nhiều lần cần bị đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép kinh doanh vận tải.
Tai nạn trên Quốc lộ 19 là lời cảnh báo đau xót về cái giá phải trả nếu công tác quản lý vận tải tiếp tục bị xem nhẹ. Mỗi chuyến xe không chỉ là hành trình mưu sinh mà còn liên quan trực tiếp đến tính mạng của hàng chục con người.
Khi lợi nhuận được đặt cao hơn an toàn, khi “xe dù, bến cóc” vẫn còn đất sống, thì những bi kịch tương tự hoàn toàn có thể tiếp tục xảy ra. Và đến lúc đó, cái giá phải trả sẽ không chỉ là những con số thống kê lạnh lùng mà là những gia đình tan nát vì mất đi người thân trên những chuyến xe vốn được kỳ vọng đưa họ về nhà an toàn.
