Gạo Việt xanh phát thải thấp: Nhiều cơ hội tiến vào thị trường quốc tế

Lợi thế từ chiến lược sản xuất xanh

Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, ngành sản xuất gạo truyền thống lại phát sinh lượng phát thải khí nhà kính đáng kể. Trước áp lực từ các hiệp định thương mại và yêu cầu về giảm phát thải, nhiều địa phương đã chuyển hướng sang sản xuất gạo phát thải thấp – ứng dụng các kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước, sử dụng phân hữu cơ, giảm hóa chất và kiểm soát thời điểm bón phân, thu hoạch.

Gạo phát thải thấp của Việt Nam đã có cơ hội hiện diện trên bản đồ xuất khẩu

Đơn cử như tại Đồng bằng sông Cửu Long – vựa lúa lớn nhất cả nước – nhiều hợp tác xã đã thử nghiệm thành công mô hình canh tác lúa giảm phát thải theo hướng dẫn của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO). Các mô hình này không chỉ giúp nông dân tiết kiệm chi phí sản xuất mà còn nâng cao giá trị thương hiệu gạo Việt trên thị trường toàn cầu.

Đồng bằng sông Cửu Long hiện cũng là khu vực sản xuất lúa gạo lớn nhất cả nước. Nơi đây cung cấp hơn 50% sản lượng lúa gạo quốc gia và đóng vai trò quan trọng trong hoạt động xuất khẩu gạo.

Nhằm ứng phó với những thách thức từ biến đổi khí hậu tác động đến năng suất và chất lượng lúa gạo, ngày 27/11/2023, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” theo Quyết định số 1490/QĐ-TTg. Đây là một trong những chiến lược dài hạn của Chính phủ nhằm đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, đồng thời nâng cao giá trị xuất khẩu lúa gạo của Việt Nam.

Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long định hướng sản xuất theo mô hình canh bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Ngay khi triển khai ở các mô hình thí điểm và bước vào giai đoạn nhân rộng, người dân đã tin tưởng và hào hứng khi thấy được hiệu quả thiết thực như chi phí giảm, thu nhập tăng, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường.

Cơ hội từ thị trường quốc tế

Theo các chuyên gia thương mại, xu hướng tiêu dùng xanh và yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải carbon đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc ở nhiều thị trường như EU, Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc… Đây chính là "cửa ngõ" quan trọng để gạo phát thải thấp của Việt Nam mở rộng hiện diện trên bản đồ xuất khẩu.

EU hiện là một trong những thị trường có yêu cầu cao về tiêu chuẩn môi trường. Trong bối cảnh Hiệp định EVFTA đã có hiệu lực, nếu Việt Nam có thể đáp ứng tốt các tiêu chuẩn phát thải và chứng minh nguồn gốc "sạch" của sản phẩm, gạo phát thải thấp hoàn toàn có thể trở thành mặt hàng chủ lực. Tương tự, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đang thúc đẩy mạnh tiêu dùng bền vững trong lĩnh vực thực phẩm.

Tín hiệu tích cực là sau lô hàng 500 tấn gạo nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp" đã được Công ty Cổ phần nông nghiệp công nghệ cao Trung An xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, dự kiến tháng 10/2025 Việt Nam sẽ có thêm lô gạo phát thải thấp xuất khẩu sang Australia.

Theo ông Phạm Thái Bình - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần nông nghiệp công nghệ cao Trung An, để xuất khẩu được vào thị trường này, đơn vị đã liên kết với Tập đoàn MURASE (Nhật Bản), họ đưa giống, kỹ sư sang hướng dẫn quy trình canh tác.

Nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” do Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) xây dựng và ban hành Quy chế sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” vào ngày 16/4/2025. Nhãn hiệu được VIETRISA cấp cho sản phẩm gạo sản xuất theo Quy trình kỹ thuật của Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” được chính quyền địa phương (cấp xã) hoặc tổ chức quốc tế chuyên ngành xác nhận.

Ông Đỗ Hà Nam – Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam – cho hay, Việt Nam là 1 trong 3 quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Việc gạo Việt được dán nhãn giảm phát thải khẳng định chất lượng hạt gạo Việt, giúp gia tăng giá trị của ngành hàng lúa gạo, từ đó, mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và người trồng lúa.