Dự thảo Luật Thanh tra (sửa đổi): Không còn thanh tra chuyên ngành, bỏ bỏ mô hình thanh tra bộ, sở, huyện

Theo ông Đoàn Hồng Phong, việc sửa đổi luật nhằm sắp xếp hệ thống cơ quan thanh tra theo hướng tinh gọn, thống nhất đầu mối ở hai cấp: trung ương và địa phương. Đồng thời, dự thảo làm rõ cơ chế kiểm soát quyền lực, điều chỉnh mối quan hệ công tác giữa Thanh tra Chính phủ với các bộ, ngành, địa phương và giữa thanh tra cấp tỉnh với các sở, ngành.

Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong. (Ảnh: quochoi.vn).

Dự thảo mới đã bỏ quy định về Thanh tra Bộ, Thanh tra Tổng cục, Cục thuộc Bộ, cơ quan thanh tra thuộc Chính phủ, Thanh tra Sở, Thanh tra Huyện cũng như tổ chức thực hiện thanh tra chuyên ngành. Thay vào đó, việc kiểm tra chuyên ngành sẽ được chuyển giao cho các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành thực hiện.

Ngoài ra, dự thảo cũng đề xuất trao quyền cho Chính phủ quy định chi tiết cơ cấu tổ chức, hoạt động của cơ quan thanh tra; bổ nhiệm, miễn nhiệm thanh tra viên; quy định về trang phục, thẻ thanh tra; xử lý chồng chéo, trùng lặp trong hoạt động thanh tra... Việc này nhằm phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.

Về cơ cấu, dự thảo luật xác định các cơ quan thanh tra gồm: Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương, cơ quan thanh tra trong Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Ngân hàng Nhà nước, Thanh tra Cơ yếu và các cơ quan thanh tra thành lập theo điều ước quốc tế.

Khái niệm "thanh tra" cũng được sửa đổi, thống nhất chung là hoạt động xem xét, đánh giá, kết luận, kiến nghị xử lý việc thực hiện chính sách, pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo trình tự pháp luật quy định. Các khái niệm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành sẽ không còn được phân biệt.

Tổng Thanh tra Chính phủ cho biết thêm, Thanh tra Chính phủ sẽ tiếp nhận nhiệm vụ của 12 thanh tra bộ sau khi sắp xếp, còn thanh tra cấp tỉnh sẽ đảm nhiệm thêm chức năng của thanh tra cấp huyện và sở.

Thẩm tra nội dung dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng nêu vấn đề: cần làm rõ liệu sau sắp xếp, hoạt động thanh tra có còn phân loại giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành hay không. Ông Tùng cũng đề nghị cân nhắc khả năng duy trì thanh tra chuyên ngành để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc giao Chính phủ xử lý chồng chéo, trùng lặp giữa các hoạt động thanh tra, song đề nghị giữ nguyên nguyên tắc trong Luật Thanh tra hiện hành liên quan đến phối hợp với hoạt động của Kiểm toán Nhà nước, do Kiểm toán Nhà nước là cơ quan độc lập do Quốc hội thành lập.

Ngoài ra, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung quy định để xử lý chồng chéo, trùng lặp giữa hoạt động thanh tra, kiểm tra chuyên ngành và giám sát, nhằm đảm bảo thuận lợi trong thực hiện.

Giải trình thêm, Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong cho biết, dự thảo Luật quy định chỉ còn một loại hình thanh tra thống nhất, không phân biệt thanh tra hành chính và chuyên ngành. Hoạt động thanh tra chuyên ngành trước đây của bộ, sở sẽ chuyển thành kiểm tra chuyên ngành, còn hoạt động thanh tra sẽ do Thanh tra Chính phủ và Thanh tra cấp tỉnh thực hiện theo trình tự, thủ tục chung như hiện nay.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành với nội dung dự thảo và đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 9.