Du lịch cộng đồng vùng cao Quảng Trị: Đánh thức tiềm năng từ bản sắc và sinh kế bền vững

Quảng Trị được đánh giá là địa phương sở hữu hệ thống tài nguyên du lịch đa dạng, hội tụ cả yếu tố tự nhiên, lịch sử và văn hóa bản địa đặc sắc. Trong những năm qua, cùng với quá trình tái cơ cấu kinh tế, ngành du lịch của tỉnh từng bước khẳng định vai trò là ngành kinh tế quan trọng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế – xã hội, tạo sinh kế và nâng cao đời sống người dân. Trên cơ sở đó, việc phát triển du lịch theo hướng bền vững, bao trùm, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đang trở thành yêu cầu đặt ra cấp thiết.

Khơi dậy tiềm năng từ lợi thế bản địa

Vùng miền núi và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số của Quảng Trị sở hữu không gian sinh thái phong phú với rừng nguyên sinh, hệ thống sông suối, thác nước, khí hậu đặc thù cùng cảnh quan hoang sơ. Đây cũng là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống, di sản văn hóa phi vật thể và các di tích lịch sử cách mạng có giá trị đặc biệt, phản ánh chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc thiểu số.

Trên nền tảng đó, nhiều mô hình du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng đã được hình thành, góp phần “đánh thức” tiềm năng của khu vực phía Tây tỉnh. Điển hình là mô hình du lịch nông nghiệp gắn với cà phê tại Khe Sanh. Từ tháng 4/2024, Hợp tác xã Du lịch Nông nghiệp Việt Nam Khe Sanh đặt mục tiêu xây dựng Khe Sanh trở thành điểm đến dựa trên chuỗi giá trị cà phê, đồng hành cùng nông dân phát triển sản xuất gắn với du lịch.

Quảng Trị hiện đang quan tâm phát triển mô hình du lịch cộng đồng gắn với bản làng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo đại diện HTX Du lịch Nông nghiệp Việt Nam Khe Sanh, ông Trần Văn Thiên, định hướng phát triển không đi theo mô hình sở hữu hay sản xuất khép kín, mà tập trung thương mại hóa nông sản bản địa, quảng bá hình ảnh vùng đất, đồng thời tổ chức các hoạt động du lịch nông nghiệp và du lịch cộng đồng. Nổi bật là sản phẩm “Khe Sanh Coffee Tour” – hành trình trải nghiệm kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp, lịch sử cà phê và đời sống văn hóa cộng đồng Pa Kô, Vân Kiều. Du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp tham gia hái cà phê, chế biến, thưởng thức sản phẩm và tìm hiểu không gian văn hóa bản địa.

Song song với đó, nhiều doanh nghiệp du lịch trên địa bàn tỉnh đã xây dựng, đưa vào khai thác các tour khám phá thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa cộng đồng tại các bản làng vùng cao; hình thành các điểm du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với đời sống của người dân địa phương. Việc người dân tham gia trực tiếp với vai trò hướng dẫn, phục vụ, “porter” địa phương đã tạo nên nét đặc trưng riêng cho sản phẩm du lịch phía Tây Quảng Trị.

Thách thức và yêu cầu phát triển bền vững

Mặc dù đạt được những kết quả bước đầu, du lịch cộng đồng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh vẫn đối mặt không ít khó khăn. Hạn chế về nguồn nhân lực du lịch chuyên nghiệp, hạ tầng chưa đồng bộ, vướng mắc về quy hoạch đất đai, thủ tục đón khách quốc tế tại khu vực biên giới… đang là những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ.

Theo ông Hồ Văn Hoan, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị, du lịch nông thôn và du lịch cộng đồng là hướng đi quan trọng nhằm giảm tính mùa vụ, mở rộng không gian phát triển và khai thác hiệu quả tiềm năng sinh thái – văn hóa của khu vực phía Tây. Vấn đề cốt lõi hiện nay là tạo được chuỗi sản phẩm có khả năng vận hành quanh năm, nâng cao chất lượng dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Du lịch nông thôn và du lịch cộng đồng là hướng đi quan trọng nhằm giảm tính mùa vụ, mở rộng không gian phát triển và khai thác hiệu quả tiềm năng sinh thái – văn hóa của khu vực phía Tây Quảng Trị.

Định hướng phát triển du lịch cộng đồng đã được tỉnh cụ thể hóa trong các nghị quyết, chương trình hành động của Đảng bộ tỉnh, với trọng tâm là gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa, ổn định an ninh – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Trong đó, phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa – lịch sử, du lịch theo dòng lịch sử cách mạng, du lịch gắn với lễ hội, nghệ thuật dân gian và không gian bản làng được xác định là hướng đi trọng tâm.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh cần tiếp tục ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, hạ tầng du lịch phù hợp với cảnh quan và bản sắc từng địa phương; hỗ trợ xây dựng các sản phẩm truyền thống tham gia chuỗi cung ứng du lịch; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ thông qua các chương trình tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ, ngoại ngữ và kỹ năng mềm.

Cùng với đó, tăng cường liên kết doanh nghiệp giữa các khu vực trong tỉnh để hình thành chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh; đẩy mạnh truyền thông, quảng bá du lịch cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên nền tảng số, tại các sự kiện, hội chợ du lịch trong và ngoài nước. Công tác quản lý nhà nước cần được tăng cường, bảo đảm phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa, giữ gìn môi trường và phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số.