Theo đó, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được định hướng sẽ thay thế tất cả các nhà máy điện than chưa xây dựng bằng các nhà máy điện sử dụng khí thiên nhiên/LNG và năng lượng tái tạo (mặt trời, gió…).
Những ưu đãi từ thiên nhiên
Vùng ĐBSCL có khí hậu gió mùa, nóng và ẩm với 2 mùa rõ rệt. Mỗi năm, ĐBSCL nhận trung bình 2.200-2.500 giờ nắng, với năng lượng bức xạ mặt trời trung bình ngày 4,3 - 4,9kWh/m2. Tiềm năng khai thác năng lượng ánh sáng rõ ràng rất lớn. Ước tính, cứ 1m2 lắp đặt các tấm pin mặt trời có thể thu 5kWh điện mỗi ngày.
Nguồn chiếu sáng này rất ổn định với hơn 90% số ngày trong năm đều nhận được ánh sáng mặt trời đủ mạnh để vận hành các thiết bị thu năng lượng mặt trời. Những ưu đãi từ thiên này cho phép chúng ta kỳ vọng vùng ĐBSCL sẽ là mảnh đất cung cấp năng lượng sạch cho cả nước trong thời gian tới.
Tỉnh Bạc Liêu đang là đơn vị đi đầu trong phát triển điện gió với 2 nhà máy điện gió hòa vào lưới điện quốc gia là Bạc Liêu 1 và Bạc Liêu 2. Trong năm 2020, ĐBSCL đã đón được nhiều dự án điện lớn như Nhà máy điện khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Bạc Liêu thuộc Trung tâm nhiệt điện LNG Bạc Liêu (Singapore), vốn đầu tư đăng ký 4 tỷ USD với mục tiêu sản xuất điện từ khí tự nhiên hóa lỏng LNG (cấp GCNĐKĐT ngày 16/1/2020).
Hiện nay, hàng loạt các dự án điện gió, điện mặt trời gần như đã phủ kín chiều dài 56km bờ biển của Bạc Liêu. Tính đến tháng 10/2020, tỉnh đang thi công 9 dự án điện gió, dự kiến hoàn thành đóng điện trước tháng 11/2021. Bên cạnh đó, Bạc Liêu cũng đang thu hút 40 dự án điện gió khác, hiện đang chờ bổ sung vào Quy hoạch điện VIII quốc gia.
Xếp sau Bạc Liêu, tỉnh Sóc Trăng cũng đã được chấp thuận bổ sung quy hoạch 20 dự án điện gió. Các dự án này đang triển khai, dự kiến tháng 10/2021 đưa vào vận hành 8 dự án, số còn lại vận hành năm 2022 và 2023.
Tại Bến Tre, hiện đã được phê duyệt 6 nhà máy điện gió. Từ nay đến năm 2030, tỉnh này được Bộ Công thương phê duyệt về phát triển điện gió ở vùng đất liền ven biển và vùng bãi bồi với diện tích 39.320ha.
Các tỉnh Cà Mau, Trà Vinh cũng kêu gọi đầu tư mạnh mẽ vào phát triển điện gió, điện mặt trời.
Đặc biệt, dự thảo Quy hoạch vùng ĐBSCL thời kỳ 2021-2030 do Bộ Kế hoạch và Đầu tư soạn thảo, sắp trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào cuối năm nay xác định ĐBSCL là vùng xuất khẩu năng lượng. ĐBSCL được định hướng sẽ thay thế tất cả các nhà máy điện than chưa xây dựng bằng các nhà máy điện sử dụng khí thiên nhiên/LNG và năng lượng tái tạo (mặt trời, gió…), trong đó, chú trọng quy trình xử lý chất thải vùng với lượng chất thải thu gom từ nhiều tỉnh để đạt được quy mô hiệu quả và áp dụng phương pháp đốt rác thanh năng lượng một cách hiệu quả và thân thiện với môi trường.
Đánh thức tiềm năng khổng lồ
Các chuyên gia đánh giá tiềm năng năng lượng tái tạo (NLTT) ở Việt Nam là rất lớn nhưng hiện nay có thể nói vẫn đang trong giai đoạn sơ khai. Với khí hậu nhiệt đới và đường bờ biển dài, Việt Nam có được thuận lợi cho việc phát triển cả điện gió và điện mặt trời.
Bà Virginia B. Foote, Chủ tịch kiêm CEO của Bay Global Strategies (nguyên Chủ tịch Hội đồng thương mại Việt - Mỹ) nhận định: “Tiềm năng phát triển NLTT ở Việt Nam rất phong phú, kể cả điện gió, điện mặt trời và năng lượng sinh khối. Thế nhưng trong khi nhiều nước khác đang tiến rất nhanh phát triển NLTT trong mạng lưới điện của họ thì Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn đánh giá chính sách và triển khai những dự án thí điểm”.
Ước tính, điện gió tại Việt Nam có tiềm năng lên tới 24GW do cả nước có hơn 3.260km đường bờ biển. Trong khi đó, tiềm năng điện mặt trời cũng rất lớn nhờ vị trí thuận lợi gần đường xích đạo. Độ chiếu xạ trực tiếp trung bình (DNI) ước tính là 4-5kWh/m2 mỗi ngày, với tổng số giờ có ánh sáng mặt trời khoảng 1.600-2.700 giờ/năm.
Một yếu tố thuận lợi khác là những tiến bộ công nghệ đang giúp làm giảm đáng kể chi phí phát triển NLTT và sẽ giúp cải thiện các chỉ số kinh tế của dự án. Cùng với đó, thực hiện Hiệp định COP 21 cùng những vấn đề tự thân từ quá trình phát triển kinh tế gắn với môi trường, Chính phủ đã cam kết tăng cường bảo vệ môi trường thông qua việc giảm lượng khí thải carbon.
Đáng chú ý, những cam kết như vậy sẽ không đạt được nếu các nhà máy điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch liên tục được xây thêm hay thủy điện – vốn chiếm phần lớn công suất lắp đặt, cũng gần như đã được khai thác triệt để.
Một yếu tố khác là sự ra đời của cơ chế giá điện NLTT chính thức (FIT). FIT là thỏa thuận mua bán điện dài hạn của các dự án NLTT, nhằm khuyến khích sự phát triển của NLTT. Mỗi loại NLTT có cơ chế mua bán điện khác nhau do suất đầu tư trên 1MW khác nhau. Tại Việt Nam, Quyết định 37/2011/QĐTTg và Thông tư 16/2017-TT-BCT lần lượt quy định giá bán cho các dự án điện gió và điện mặt trời.
Ngoài ra, Quyết định 11/2017QĐ-TTg tháng 6/2017 quy định EVN có nghĩa vụ mua toàn bộ sản lượng điện từ các trang trại điện mặt trời với giá 9,35 USD/kWh (tuy nhiên, các trang trại này phải được hoàn thành và hòa vào lưới điện trước tháng 6/2019 để được hưởng mức giá ưu đãi này). Ngoài ra, Chính phủ cũng đang áp dụng các ưu đãi thuế để bù đắp cho giá bán điện khá thấp của các dự án NLTT, như miễn thuế nhập khẩu đối với thiết bị xây dựng được sử dụng ở các nhà máy NLTT; giảm hoặc miễn thuế bất động sản đối với đất sử dụng…
Chính vì những thuận lợi như vậy, NLTT đang nhận được nhiều sự quan tâm hơn từ các NĐT trong và ngoài nước.
Phương Ngân
