Doanh nghiệp vật liệu xây dựng tăng tốc chuyển đổi xanh để giữ lợi thế cạnh tranh

Doanh nghiệp vật liệu xây dựng đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh hoàn toàn khác so với trước đây. Nếu trước kia giá thành, chất lượng và công suất là lợi thế chủ yếu thì hiện nay, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG, giảm phát thải carbon và minh bạch chuỗi cung ứng đang trở thành điều kiện để giữ thị trường, thu hút vốn đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Áp lực chuyển đổi không chỉ đến từ yêu cầu phát triển bền vững mà còn xuất phát từ những thay đổi trong chính sách thương mại quốc tế. Các cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định về phát thải và truy xuất nguồn gốc đang được nhiều nền kinh tế lớn áp dụng, buộc doanh nghiệp phải thay đổi nếu không muốn mất lợi thế cạnh tranh.

ESG trở thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Theo ông Giandomenico Zappia - Chủ tịch EuroCham Việt Nam, Việt Nam sẽ tiếp tục đầu tư mạnh vào hạ tầng, đô thị, khu công nghiệp và nhà ở trong nhiều năm tới. Tuy nhiên, yêu cầu hiện nay không chỉ là xây dựng nhanh mà phải xây dựng theo hướng phát thải thấp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và tạo ra giá trị bền vững. Điều đó đồng nghĩa vật liệu xanh sẽ giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi của ngành xây dựng.

Ở góc độ chính sách, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng tạo, Giảng viên Khoa Luật, Trường đại học Ngoại thương, cho biết Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Australia, Hoa Kỳ và Canada đều đang thúc đẩy các cơ chế định giá carbon hoặc kiểm soát phát thải. Carbon đang dần trở thành một phần cấu thành giá trị của hàng hóa xuất khẩu, khiến các sản phẩm như xi-măng, thép, nhôm cùng nhiều loại vật liệu xây dựng khác phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về môi trường và vòng đời sản phẩm.

Đối với doanh nghiệp, đây không chỉ là sức ép mà còn là cơ hội tái cấu trúc để nâng cao giá trị thương hiệu.

Bà Võ Thị Liên Hương - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Secoin đưa ra góc nhìn gắn thương hiệu với chiến lược chuyển đổi xanh. Theo bà, người tiêu dùng và các nhà đầu tư quốc tế ngày càng ưu tiên những sản phẩm thân thiện với môi trường, được sản xuất theo tiêu chuẩn phát triển bền vững và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Điều đó buộc chiến lược phát triển thương hiệu của mỗi doanh nghiệp phải gắn với chiến lược chuyển đổi xanh.

Bà Võ Thị Liên Hương nhận định ESG hiện không còn là câu chuyện trách nhiệm xã hội mà trước hết là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Ba mục tiêu lớn nhất của quá trình chuyển đổi là giữ vững thị trường xuất khẩu, tối ưu chi phí sản xuất trong dài hạn và xây dựng môi trường làm việc bền vững để thu hút nhân lực chất lượng cao.

Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp đã xây dựng bản đồ trọng yếu ESG, ưu tiên giảm tiêu thụ năng lượng, nước, giảm carbon hàm chứa trong sản phẩm và tăng cường quản trị rủi ro ngay từ chiến lược phát triển.

Cần hệ sinh thái để doanh nghiệp chuyển đổi

Nhiều chuyên gia trong ngành có cùng quan điểm cho rằng ngành xây dựng hiện là một trong những lĩnh vực phát thải lớn nhất thế giới. Các công trình xây dựng chiếm khoảng một phần ba tổng mức tiêu thụ năng lượng và lượng phát thải carbon toàn cầu, trong khi riêng xi-măng và thép đóng góp gần 20% lượng phát thải khí nhà kính.

Vật liệu xanh là những loại vật liệu ít tác động nhất tới môi trường và không gây hại cho sức khỏe con người trong suốt quá trình thu thập nguyên liệu, sản xuất, đến ứng dụng và sau khi hết vòng đời sử dụng. Sử dụng vật liệu xanh góp phần bảo vệ môi trường sống (Ảnh: Báo Xây dựng).

Tại Việt Nam, mỗi năm sản xuất khoảng 125 triệu tấn xi-măng, phát thải hơn 50 triệu tấn CO₂, cho thấy dư địa giảm phát thải còn rất lớn.

Ông Vũ Hồng Phong - Chuyên gia kỹ thuật EDGE của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) nêu ý kiến, vật liệu xanh chỉ có thể phát triển bền vững khi hiệu quả môi trường được lượng hóa bằng các tiêu chuẩn thống nhất. Hệ thống chứng nhận EDGE giúp đánh giá mức độ tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm nước và giảm năng lượng hàm chứa trong vật liệu, qua đó tạo cơ sở để các tổ chức tài chính và nhà đầu tư đánh giá chất lượng dự án cũng như mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn còn nhiều rào cản. Khảo sát của Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD-VCCI) cho thấy phần lớn doanh nghiệp gặp khó khăn về vốn, công nghệ và nguồn nhân lực khi triển khai ESG. Không ít doanh nghiệp đã nhận thức rõ yêu cầu chuyển đổi nhưng chưa đủ nguồn lực để đầu tư công nghệ hoặc xây dựng hệ thống quản trị phát thải.

Các chuyên gia cho rằng cần sớm hình thành hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp thông qua việc hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển tài chính xanh, thúc đẩy đổi mới công nghệ và xây dựng hệ thống đo lường, kiểm kê, xác minh phát thải. Đồng thời, cần mở rộng sử dụng vật liệu phát thải thấp trong các dự án đầu tư công, công trình hạ tầng và đô thị để tạo thị trường đủ lớn cho doanh nghiệp đầu tư chuyển đổi.

Trong kỷ nguyên Net Zero, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những doanh nghiệp tạo ra nhiều giá trị hơn với lượng phát thải thấp hơn. Khi tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành "tấm vé" để hàng hóa tham gia thị trường quốc tế, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu phát triển của doanh nghiệp vật liệu xây dựng.