Cục Thống kê lý giải việc giá vật liệu xây dựng tăng đột biến

Theo số liệu từ Cục Thống kê, trong 6 tháng đầu năm, chỉ số giá nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 5,73%, qua đó góp phần làm chỉ số giá tiêu dùng (CPI) chung tăng 1,08 điểm phần trăm. Trong đó, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá thuê nhà ở và giá vật liệu bảo dưỡng nhà tăng lên, phản ánh xu hướng gia tăng chi phí xây dựng và sửa chữa dân dụng.

Đáng chú ý, kết quả khảo sát của Cục Thống kê trong quý II/2025 cho thấy, giá nguyên vật liệu tăng cao đã trở thành khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp xây dựng trong giai đoạn vừa qua. Cụ thể, có tới 57,2% số doanh nghiệp được khảo sát phản ánh điều này, tăng mạnh 10,1 điểm phần trăm so với quý I/2025 – mức tăng kỷ lục trong các kỳ điều tra doanh nghiệp định kỳ gần đây.

Cục Thống kê lý giải việc giá vật liệu xây dựng tăng đột biến

Nhu cầu tăng đột biến trong khi nguồn cung gặp khó cục bộ

Lý giải nguyên nhân khiến giá vật liệu xây dựng tăng mạnh, bà Nguyễn Thị Hương – Cục trưởng Cục Thống kê cho rằng yếu tố đầu tiên đến từ sự bùng nổ của các dự án đầu tư công, đặc biệt là các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm như đường cao tốc, sân bay, cảng biển, các tuyến vành đai đô thị lớn. Việc các dự án đồng loạt triển khai trong thời gian ngắn đã đẩy mạnh nhu cầu tiêu thụ các loại vật liệu chủ lực như cát, đá, xi măng, sắt thép… lên mức cao đột biến.

Tuy nhiên, trong khi nhu cầu tăng nhanh thì nguồn cung lại gặp những trở ngại không nhỏ. Tại một số địa phương, tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng đã xảy ra cục bộ, nhất là với cát và đá xây dựng - những nguyên liệu phụ thuộc nhiều vào địa hình tự nhiên và khả năng khai thác. Một số mỏ đã hết hạn khai thác, số khác bị gián đoạn hoạt động do vướng mắc pháp lý hoặc lo ngại tác động môi trường như sạt lở bờ sông, bờ suối, làm cho chuỗi cung ứng vật liệu bị gián đoạn, tạo sức ép lên giá thành.

Nguồn cung không thiếu nhưng giá vẫn tăng

Mặc dù một số địa phương thiếu hụt nguồn vật liệu, đại diện Cục Thống kê khẳng định rằng nguồn cung vật liệu xây dựng trên phạm vi toàn quốc nhìn chung vẫn dồi dào. Chỉ số sản xuất các ngành công nghiệp sản xuất vật liệu bao gồm sắt thép, xi măng, bê tông... vẫn ghi nhận mức tăng trưởng tích cực trong 6 tháng đầu năm 2025, cho thấy khả năng đáp ứng về sản lượng vẫn đảm bảo cho nhu cầu thi công của doanh nghiệp và người dân.

Tuy nhiên, yếu tố làm tăng giá không chỉ nằm ở cán cân cung - cầu, mà còn đến từ chi phí đầu vào tăng cao, bao gồm cả giá nguyên liệu, năng lượng và chi phí vận chuyển. Cụ thể, giá thép xây dựng đã tăng nhẹ do giá phôi thép và quặng sắt trên thị trường quốc tế nhích lên. Giá nhựa đường tăng theo đà tăng của giá xăng dầu và giá cước vận tải. Trong khi đó, ngành sản xuất xi măng đang đối mặt với áp lực tăng chi phí sản xuất khi giá điện và than - hai yếu tố đầu vào quan trọng - liên tục điều chỉnh tăng.

Ngoài ra, một nguyên nhân khác cũng đang khiến giá vật liệu tăng trong ngắn hạn là tâm lý tích trữ, đầu cơ tại một số đại lý phân phối và doanh nghiệp trung gian. Trong bối cảnh giá cả có xu hướng tăng liên tục, việc giữ hàng để chờ giá lên hoặc hạn chế bán ra nhằm tạo khan hiếm giả tạo là một thực tế đang gây nhiễu động thị trường.

Biến động giá vật liệu xây dựng đang để lại hệ quả rõ rệt lên ngành xây dựng. Theo Cục Thống kê, chi phí đầu vào tăng cao khiến giá thành thi công bị đội lên, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận và hiệu quả tài chính của các hợp đồng xây dựng, nhất là các gói thầu ký theo đơn giá cố định.

Nếu tình trạng giá vật liệu tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian dài, nhiều doanh nghiệp xây dựng có thể phải điều chỉnh kế hoạch tài chính, tiến độ thi công hoặc thậm chí tính toán lại phương án công nghệ để cắt giảm chi phí. Trong bối cảnh nguồn vốn đầu tư công được giải ngân mạnh mẽ, việc kiểm soát chi phí đầu vào trở thành yếu tố quyết định để bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn.

Từ những phân tích thực tiễn, có thể thấy rằng vấn đề tăng giá vật liệu xây dựng hiện nay là hệ quả của nhiều yếu tố cộng hưởng: từ nhu cầu đầu tư công tăng nhanh, nguồn cung bị đứt đoạn cục bộ, chi phí sản xuất - vận chuyển gia tăng đến tâm lý thị trường thiếu ổn định. Vì vậy, theo khuyến nghị của các chuyên gia, để bình ổn thị trường vật liệu xây dựng, cần sự vào cuộc đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp ngành xây dựng - vật liệu.

Trước mắt, cần tăng cường kiểm soát việc khai thác, vận chuyển và phân phối vật liệu xây dựng, đảm bảo minh bạch về giá, về nguồn gốc và về tính pháp lý của các mỏ khai thác. Cùng với đó, cần có cơ chế linh hoạt trong điều phối giữa các địa phương, nơi thiếu có thể được bổ sung từ nơi thừa, thông qua điều tiết vĩ mô hiệu quả.

Về lâu dài, việc xây dựng hệ thống dữ liệu giá vật liệu cập nhật theo thời gian thực cũng sẽ giúp các chủ đầu tư, nhà thầu chủ động hơn trong quản lý chi phí, từ đó nâng cao hiệu quả và tiến độ thi công các công trình, đặc biệt là những dự án hạ tầng trọng điểm đang được kỳ vọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong thời gian tới.