Thanh Hóa: Tìm giải pháp “hạ nhiệt” tình trạng khan hiếm và tăng giá vật liệu xây dựng

Bí Thư Tỉnh ủy Nguyễn Doãn Anh phát biểu chỉ đạo Hội nghị

Trước thực trạng trên, nhằm tháo gỡ khó khăn do khan hiếm vật liệu xây dựng (VLXD), ngày 5/5/2025 vừa qua, UBND tỉnh đã tổ chức Hội nghị đánh giá toàn diện về hoạt động khai thác, kinh doanh và quản lý VLXD trên địa bàn. Thành phần tham dự gồm lãnh đạo tỉnh, các sở, ngành liên quan, đại diện các địa phương và doanh nghiệp, trong đó có đại diện Hiệp hội Đá của tỉnh.

Tại hội nghị, lãnh đạo UBND tỉnh cùng các sở, ngành chuyên môn đã chỉ rõ những hạn chế, tồn tại trong lĩnh vực khoáng sản. Nổi bật trong số đó là tình trạng giá VLXD đầu năm 2025 tăng đột biến, đặc biệt đối với các mặt hàng đất san lấp, đá cấp phối và cát xây dựng. Riêng giá cát đã tăng trên 30%, vượt xa khung giá do cơ quan chuyên môn công bố, phản ánh rõ nét sự yếu kém trong vai trò quản lý nhà nước và điều tiết giá cả VLXD.

Về nguyên nhân khách quan, nhiều công trình, dự án nằm xa các mỏ vật liệu, nhất là những dự án tại các địa phương chưa được cấp phép khai thác. Do đó, giá VLXD bị đẩy lên cao do chi phí vận chuyển tăng mạnh. Thực tế này đã gây không ít khó khăn cho các doanh nghiệp khi đối mặt với bài toán "càng làm càng lỗ", trong khi tiến độ thi công lại không được phép chậm trễ.

Đại diện doanh nghiệp là nhà thầu thi công phát biểu tại Hội nghị

Nguyên nhân cuối cùng xuất phát từ chính các doanh nghiệp được cấp phép khai thác khoáng sản. Trong đó, nhiều đơn vị đã khai thác không đúng mốc giới, vượt ra ngoài phạm vi được cấp phép; khai thác quá công suất, không đúng thiết kế; thậm chí tiến hành khai thác khi chưa hoàn tất các thủ tục về bảo vệ môi trường. Ngoài ra, còn tồn tại không ít trường hợp khai thác cát trái phép, gây sạt lở bờ sông và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người dân địa phương. Thực trạng này kéo dài đã tạo nên sự bức xúc trong cộng đồng và gây bất bình cho các doanh nghiệp hoạt động hợp pháp.

Phát biểu tại hội nghị, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Doãn Anh cho biết, qua quá trình theo dõi thực tế và lắng nghe ý kiến từ các doanh nghiệp, ông nhận định rằng tình trạng khan hiếm và giá VLXD tăng đột biến đã tác động tiêu cực đến tiến độ thi công các công trình xây dựng, cả của nhà nước lẫn người dân trên địa bàn. Nếu không kịp thời tháo gỡ, vấn đề này sẽ làm chậm tiến độ triển khai các dự án lớn, đặc biệt là các dự án hạ tầng đô thị, hạ tầng khu công nghiệp và giao thông. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hình ảnh, môi trường đầu tư của tỉnh trong mắt các nhà đầu tư trong và ngoài nước, mà còn tác động đến chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát năm 2025 cho 15.326 hộ nghèo và hộ chính sách khó khăn về nhà ở theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Trước thực trạng đó, Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu UBND tỉnh cùng các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp phải xác định rõ nguyên nhân gây ra tình trạng trên. Đồng thời, cần đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm tháo gỡ khó khăn, giải quyết triệt để những tồn tại trong hoạt động khai thác và cung ứng VLXD trên địa bàn.

Cũng tại hội nghị, đại diện một số doanh nghiệp khai thác khoáng sản và nhà thầu thi công đã thẳng thắn nêu ra các kiến nghị nhằm bình ổn giá VLXD. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền cần kịp thời cập nhật, công bố bảng giá VLXD sát với thực tế, nhất là tại những thời điểm và khu vực có biến động lớn về giá. Bên cạnh đó, các sở, ngành liên quan cần xây dựng cơ chế phối hợp liên thông trong xử lý thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, đặc biệt là trong các lĩnh vực đầu tư, khai thác khoáng sản và đất đai.

Một mỏ khai thác đất san lấp "tự phát" tại đi

Cùng với các kiến nghị đã nêu, các doanh nghiệp cũng đề xuất UBND tỉnh và các sở, ngành chuyên môn cần xem xét, cân đối trữ lượng các mỏ được cấp phép, nhằm đảm bảo cân đối cung cầu VLXD. Việc này nhằm tránh tình trạng thiếu hụt, khan hiếm VLXD khiến nhà thầu buộc phải mua vật liệu trôi nổi, hoặc VLXD khai thác trái phép từ các điểm mỏ tự phát. Thực trạng này không chỉ đẩy giá thành lên cao, gián tiếp tiếp tay cho tình trạng "đất tặc", "cát tặc", mà còn ảnh hưởng đến chất lượng công trình, tiến độ thi công và gây thiệt hại cho quyền lợi doanh nghiệp.

Trao đổi về các giải pháp tháo gỡ khó khăn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Đức Giang cho rằng, để đảm bảo nguồn cung VLXD ổn định, liên tục cả trước mắt và lâu dài, cần có sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, địa phương cũng như sự chủ động của chính các doanh nghiệp.

Trước hết, trong thời gian tới, các doanh nghiệp khai thác, chế biến khoáng sản phải thực hiện nghiêm túc hoạt động khai thác theo đúng giấy phép; chấp hành đầy đủ các quy định về bảo vệ môi trường, an toàn lao động và các quy định pháp luật liên quan khác.

Các doanh nghiệp cũng cần thực hiện nghiêm việc kê khai giá, bán hàng đúng giá niêm yết, tuyệt đối không đầu cơ, găm hàng để tự ý nâng giá, ép giá. Đồng thời, phải tuân thủ nghiêm túc hợp đồng kinh tế đã ký với các doanh nghiệp, nhà thầu mua khoáng sản, đảm bảo cung ứng đủ khối lượng, chủng loại VLXD theo yêu cầu tiến độ dự án, đặc biệt là các dự án lớn, trọng điểm của tỉnh. Các doanh nghiệp cũng phải kê khai, nộp thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường đầy đủ theo sản lượng khai thác; thực hiện báo cáo thống kê, kiểm tra trữ lượng đúng quy định, không gây thất thoát, lãng phí tài nguyên.

Về công tác quy hoạch và dự báo nhu cầu VLXD, giao Sở Xây dựng rà soát, đánh giá nhu cầu VLXD của tỉnh năm 2025 và giai đoạn 2026-2030. Trên cơ sở kết quả khảo sát, đánh giá công suất hoạt động của các mỏ hiện có và quy hoạch phát triển của tỉnh, Sở Xây dựng sẽ tham mưu, đề xuất danh mục các dự án khai thác, chế biến khoáng sản cần đưa ra đấu giá, đưa vào hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu VLXD cho các công trình, dự án trên địa bàn.

Đối với 557 mỏ khoáng sản làm VLXD thông thường đã quy hoạch trong giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2045, cần tiếp tục kiểm tra, rà soát, đảm bảo số liệu thực tế phù hợp với quy hoạch. Trên cơ sở đó, tiến hành các bước cần thiết trong quy trình đấu giá, cấp phép khai thác; đồng thời, tiếp tục công tác thăm dò, phát hiện các mỏ khoáng sản mới, nếu đủ điều kiện sẽ cập nhật, bổ sung vào quy hoạch.

Đối với VLXD là đất san lấp, cần đẩy mạnh khảo sát, phát hiện các điểm mỏ mới để xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng đến năm 2030. Việc này nhằm đảm bảo khai thác hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên, tránh hiện tượng xin cấp phép tràn lan, gây hệ lụy đến môi trường và lãng phí nguồn lực.

Trong lĩnh vực thăm dò, khai thác khoáng sản, giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường rà soát tổng thể quy trình, thủ tục cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản. Đồng thời, cần rút ngắn thời gian làm thủ tục cấp phép, sớm đưa các mỏ vào hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu cấp thiết của thị trường VLXD, đặc biệt phục vụ cho các dự án trọng điểm của tỉnh.