Công nghệ và hợp tác quốc tế - chìa khóa nâng cao năng lực y tế tuyến cơ sở tại Việt Nam

Việt Nam đang từng bước khẳng định cam kết phát triển hệ thống y tế toàn diện, hiện đại và bền vững. Một trong những sáng kiến nổi bật là ứng dụng y tế từ xa nhằm nâng cao năng lực tuyến cơ sở, với sự hỗ trợ tích cực từ các đối tác quốc tế như Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Tổ chức Chăm sóc Sức khỏe Quốc tế Hàn Quốc (KOFIH).

Phát biểu tại Hội thảo Việt Nam – Hàn Quốc về khám chữa bệnh từ xa tổ chức sáng 26/6, GS.TS. Trần Văn Thuấn – Thứ trưởng Bộ Y tế – nhấn mạnh y tế từ xa không chỉ là biểu hiện sinh động của nền y học hiện đại, mà còn là công cụ thiết yếu để đảm bảo công bằng và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho mọi người dân, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa và khu vực khó khăn.

GS.TS. Trần Văn Thuấn – Thứ trưởng Bộ Y tế: Công nghệ và hợp tác quốc tế - chìa khóa nâng cao năng lực y tế tuyến cơ sở tại Việt Nam

Hợp tác quốc tế – động lực thúc đẩy đổi mới y tế

Ngay từ năm 2020, Bộ Y tế đã triển khai mạnh mẽ Đề án Khám chữa bệnh từ xa với hơn 1.000 điểm cầu khắp cả nước. Trong giai đoạn đại dịch Covid-19, hệ thống này đã góp phần cứu sống hàng nghìn bệnh nhân, đồng thời duy trì hoạt động y tế trong bối cảnh giãn cách xã hội.

Nỗ lực này tiếp tục được mở rộng với sự ra đời của dự án “Bác sĩ cho mọi nhà” – một nền tảng y tế số do Bộ Y tế phối hợp với UNDP và KOFIH triển khai. Phần mềm này cho phép cán bộ y tế và bệnh nhân tại tuyến cơ sở trao đổi, chẩn đoán và tư vấn điều trị từ xa, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên và đặc biệt hữu ích tại các địa phương thiếu hụt nhân lực y tế.

Theo ông Trần Văn Thuấn, hội thảo lần này diễn ra trong bối cảnh thuận lợi khi các Nghị quyết Trung ương như 57-NQ/TW và 59-NQ/TW xác định chuyển đổi số và hội nhập quốc tế là các đột phá chiến lược. Mới đây, Nghị quyết 66-NQ/TW đã tiếp tục mở đường cho thể chế hóa khám chữa bệnh từ xa, bảo mật dữ liệu và thanh toán không dùng tiền mặt – ba trụ cột chính của hệ sinh thái y tế số hiện đại.

Dự án “Bác sĩ cho mọi nhà” được triển khai qua ba giai đoạn. Giai đoạn đầu tiên tập trung tại ba huyện miền núi ở Hà Giang, Bắc Kạn và Lạng Sơn. Giai đoạn hai mở rộng đến năm tỉnh chịu ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu gồm Thừa Thiên Huế, Quảng Ngãi, Bình Định, Đắk Lắk và Cà Mau. Từ 2024 đến 2026, giai đoạn ba tiếp tục đưa dự án đến mười tỉnh vùng sâu, vùng xa như Lào Cai, Lai Châu, Tây Ninh, Hậu Giang và Bến Tre.

Tổng kinh phí triển khai dự án lên tới hơn 2,7 triệu USD, do KOFIH tài trợ và UNDP phối hợp thực hiện. Dữ liệu hệ thống được lưu trữ tại Trung tâm Thông tin Y tế Quốc gia cùng với năm Sở Y tế địa phương, đảm bảo tính bảo mật và hiệu quả trong quản lý.

Dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, dự án vẫn đang đối mặt với một số thách thức đáng kể như thiếu hướng dẫn pháp lý về thanh toán bảo hiểm y tế cho dịch vụ khám chữa bệnh từ xa, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ và hạn chế trong chia sẻ dữ liệu giữa các tuyến.

Để giải quyết những tồn tại này, Bộ Y tế đang đẩy mạnh hoàn thiện hành lang pháp lý với các văn bản quan trọng như Luật Khám chữa bệnh số 15/2023/QH15, Nghị định 96/2023/NĐ-CP và Thông tư 30/2023/TT-BYT. Đây là nền móng pháp lý cần thiết cho việc tích hợp bền vững mô hình y tế số vào hệ thống y tế quốc gia.

Ngoài ra, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cũng kêu gọi các đơn vị liên quan phối hợp chặt chẽ hơn trong việc tổng kết thực tiễn, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất hoàn thiện chính sách tài chính – kỹ thuật. Ông kỳ vọng sẽ thúc đẩy hợp tác công – tư, khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực y tế từ xa – một lĩnh vực đầy tiềm năng nhưng còn thiếu sự tham gia sâu của khu vực tư nhân.

Hàn Quốc – Hình mẫu tiên phong trong phát triển y tế từ xa

Y tế từ xa (telemedicine) nổi lên như một trong những giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực hệ thống y tế, đảm bảo tiếp cận dịch vụ công bằng và hiệu quả. Trong lĩnh vực này, Hàn Quốc đã khẳng định vị thế là quốc gia đi đầu không chỉ tại châu Á mà còn trên bình diện toàn cầu – cả về chính sách, hạ tầng, công nghệ và mô hình triển khai thực tiễn.

Hàn Quốc đang tạo ra một mô hình đáng học hỏi – nơi công nghệ thực sự phục vụ con người, không phân biệt địa lý hay điều kiện sống.

Hàn Quốc bắt đầu áp dụng khám chữa bệnh từ xa từ năm 2020 như một biện pháp khẩn cấp trong đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, sự nhanh nhạy trong hoàn thiện pháp lý và chính sách đã giúp nước này đưa telemedicine trở thành một phần trong hệ thống y tế quốc gia vào năm 2023. Đến năm 2024, Bộ Y tế Hàn Quốc chính thức cho phép áp dụng khám chữa bệnh từ xa tại tất cả các bệnh viện và phòng khám, nhằm đối phó với tình trạng thiếu hụt bác sĩ ngày càng nghiêm trọng ở khu vực nông thôn.

Một lợi thế vượt trội của Hàn Quốc là hạ tầng y tế số hiện đại với khả năng tích hợp và chia sẻ dữ liệu mạnh mẽ. Thông qua hệ thống thông tin của Cơ quan Đánh giá và Thẩm định Bảo hiểm Y tế (HIRA), dữ liệu y tế được kết nối trên toàn quốc, cho phép giám sát dịch tễ, tối ưu hóa chi phí bảo hiểm và phản ứng nhanh với các tình huống y tế khẩn cấp.

Đáng chú ý, Bệnh viện Đại học Quốc gia Bundang đã bốn lần đạt chứng nhận EMRAM Stage 7 – mức cao nhất về bệnh viện thông minh do HIMSS công nhận. Điều này thể hiện mức độ số hóa hoàn chỉnh từ bệnh án điện tử đến quản lý vận hành và chăm sóc bệnh nhân.

Nghiên cứu tại Hàn Quốc cho thấy người cao tuổi, bệnh nhân mắc bệnh mạn tính và những người từng trải nghiệm y tế từ xa là nhóm có xu hướng sử dụng và sẵn sàng chi trả cao nhất. Điều này giúp các nhà hoạch định chính sách và nhà cung cấp dịch vụ tại Hàn Quốc phát triển những gói khám chữa bệnh từ xa phù hợp với từng nhóm đối tượng cụ thể – vừa hiệu quả về chi phí, vừa gia tăng độ bao phủ dịch vụ.

Một trong những sáng kiến thành công của Hàn Quốc là mô hình “tele-emergency” – kết nối các bệnh viện tuyến trung ương với các cơ sở y tế vùng sâu, giúp xử lý hiệu quả các ca cấp cứu tại khu vực thiếu thốn nhân lực. Hệ thống này đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong các tình huống thiên tai và dịch bệnh.

Thông qua Tổ chức Chăm sóc Sức khỏe Quốc tế Hàn Quốc (KOFIH), Hàn Quốc không chỉ hỗ trợ tài chính cho các dự án y tế tại nhiều quốc gia đang phát triển mà còn triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu như học bổng “Dr. Lee Jong-wook Fellowship”, giúp nâng cao năng lực chuyên môn và quản trị hệ thống y tế cho hàng trăm cán bộ y tế mỗi năm.

Tại Việt Nam, KOFIH và UNDP đang hỗ trợ triển khai phần mềm “Bác sĩ cho mọi nhà” nhằm tăng cường năng lực tuyến cơ sở thông qua tư vấn từ xa, với mục tiêu tiếp cận người dân ở vùng sâu, vùng xa và những đối tượng dễ bị tổn thương.

Việt Nam đang đi đúng hướng với hành lang pháp lý ngày càng rõ ràng (Luật Khám chữa bệnh 2023, Nghị định 96, Thông tư 30), mô hình triển khai linh hoạt và sự hỗ trợ từ quốc tế. Tuy nhiên, để tiến xa hơn, có thể rút ra 5 bài học từ Hàn Quốc. Đó là: Chính sách nhất quán và thích ứng nhanh – đẩy nhanh luật hóa và mở rộng phạm vi triển khai khám chữa bệnh từ xa; Đầu tư bài bản vào hạ tầng dữ liệu – thiết lập hệ thống chia sẻ thông tin y tế tích hợp, đảm bảo tính liên thông giữa các tuyến; Xây dựng mô hình chăm sóc linh hoạt – phân khúc rõ ràng các nhóm người dùng để phát triển sản phẩm phù hợp; Đào tạo nhân lực theo chuẩn quốc tế – mở rộng hợp tác với các đối tác như KOFIH để nâng cao năng lực toàn diện; Tập trung phát triển y tế cấp cứu từ xa – hướng đến ứng phó hiệu quả trong các tình huống khẩn cấp tại khu vực khó tiếp cận.