Kiểm soát giá thuốc, thiết bị y tế từ gốc để giảm chi phí trung gian

Giá một loại thuốc hay thiết bị y tế đến tay người bệnh không chỉ phụ thuộc vào giá sản xuất. Qua nhiều khâu cung ứng, phân phối và mua sắm, chi phí có thể tiếp tục phát sinh trước khi sản phẩm đến bệnh viện, nhà thuốc và người sử dụng.

Đây là một trong những vấn đề được đặt ra tại cuộc làm việc chiều 8/9 giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng với Bộ Y tế, các Bộ, ngành và cơ quan liên quan về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số luật trong lĩnh vực y tế.

Quản lý giá phải bắt đầu từ nơi hình thành giá

Theo đánh giá tại cuộc làm việc, năng lực sản xuất thiết bị y tế trong nước còn hạn chế, phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu trong khi giá vẫn cao. Với lĩnh vực dược, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu lượng lớn biệt dược gốc và nguyên liệu, trong khi hệ thống phân phối còn nhiều khâu trung gian.

Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu kiểm soát chặt chẽ giá thành thuốc, thiết bị y tế từ gốc; quản lý giá từ nhà sản xuất, nhà cung cấp, cửa khẩu đến doanh nghiệp, bệnh viện và người bệnh thông qua cơ chế liên thông dữ liệu.

Một bất cập khác nằm ở cơ chế mua sắm. Tiêu chí đấu thầu có lúc đặt nặng yếu tố giá thấp nhất thay vì tối ưu đồng thời giữa chất lượng và giá thành. Điều này tạo thêm sức ép đối với doanh nghiệp trong nước, nhất là những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính và công nghệ chưa lớn.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu thay đổi cách tiếp cận theo hướng kiểm soát chặt chẽ giá thành từ gốc, theo dõi quá trình hình thành giá từ nhà sản xuất, nhà cung cấp, cửa khẩu đến doanh nghiệp, bệnh viện và người bệnh.

Một yêu cầu đáng chú ý là công khai giá theo từng chủng loại thuốc, thiết bị y tế, đồng thời nghiên cứu cơ chế kiểm soát biên độ lợi nhuận hợp lý và quy định về niêm yết giá.

Cắt tầng nấc trung gian, số hóa toàn chuỗi

Điểm mới trong định hướng quản lý là không chỉ yêu cầu doanh nghiệp kê khai hay niêm yết giá, mà hướng tới số hóa toàn bộ chuỗi cung ứng.

Theo đó, dữ liệu cần được kết nối từ nhà máy sản xuất, kho nhập khẩu, doanh nghiệp phân phối đến nhà thuốc bán lẻ thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu dược quốc gia và dữ liệu về trang thiết bị y tế.

Khi dòng hàng hóa và dữ liệu được kết nối, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để theo dõi giá, nguồn gốc, quá trình phân phối và phát hiện những bất thường. Doanh nghiệp cũng có điều kiện tổ chức lại mạng lưới cung ứng theo hướng trực tiếp hơn.

Thủ tướng yêu cầu cắt giảm các khâu trung gian phân phối, thúc đẩy các chuỗi bán lẻ hiện đại ký kết trực tiếp với các tập đoàn dược phẩm hoặc doanh nghiệp, đồng thời nghiên cứu mô hình đấu thầu tập trung cấp quốc gia hoặc đàm phán giá trực tiếp với nhà sản xuất.

Mục tiêu được đặt ra khá rõ: loại bỏ những chi phí trung gian không cần thiết, qua đó tạo dư địa giảm giá thành thay vì chỉ xử lý giá ở khâu cuối.

Cơ hội mở rộng cho doanh nghiệp Việt

Bài toán giá cũng gắn trực tiếp với năng lực sản xuất trong nước. Năm 2025, thị trường thiết bị y tế Việt Nam đạt khoảng 2 tỷ USD và tiếp tục tăng. Thị trường dược phẩm có quy mô khoảng 7-8 tỷ USD, được dự báo có thể tăng lên 15-16 tỷ USD trong 5 năm tới.

Giá thuốc ở chợ thuốc Hapulico hay còn gọi là giá thuốc hapu không ổn định, thay đổi theo từng giờ, từng ngày và thay đổi theo từng quầy (Ảnh: https://trungtamthuoc.com).

Quy mô thị trường lớn nhưng sự phụ thuộc vào nhập khẩu vẫn là điểm cần giải quyết.

Vì vậy, Chính phủ định hướng thúc đẩy sản xuất nội địa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và khuyến khích các tập đoàn đa quốc gia liên doanh với doanh nghiệp Việt Nam để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Bộ Khoa học và Công nghệ được yêu cầu ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi và công nghệ nền trong các lĩnh vực liên quan như thiết bị y tế, vật liệu và công nghệ cao. Cùng với đó là phát triển nguồn nhân lực, tăng liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo.

Ở góc độ mua sắm, các cơ quan chức năng cũng được yêu cầu nghiên cứu những cơ chế phù hợp cho thuốc, thiết bị y tế trong quá trình sửa đổi pháp luật về đấu thầu.

Như vậy, giảm giá không chỉ là câu chuyện kiểm soát khâu phân phối. Về dài hạn, bài toán còn nằm ở khả năng sản xuất, công nghệ, nguyên liệu và năng lực cung ứng trong nước.

Từ tiền kiểm sang quản trị rủi ro

Cùng cuộc làm việc, Thủ tướng yêu cầu hoàn thiện dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) theo hướng chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng truy xuất nguồn gốc, giám sát và cảnh báo sớm.

Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu chung đang chuyển từ quản lý bằng thủ tục sang quản trị dựa trên dữ liệu và rủi ro.

Đối với ngành Dược và thiết bị y tế, nếu dữ liệu được liên thông từ sản xuất, nhập khẩu, phân phối đến bán lẻ, việc quản lý giá và nguồn cung sẽ có thêm một công cụ quan trọng. Người dân có thêm cơ sở tiếp cận thông tin minh bạch, còn doanh nghiệp có thể giảm những chi phí phát sinh từ một chuỗi cung ứng nhiều tầng nấc.

Thủ tướng giao Bộ Y tế khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số luật trong lĩnh vực y tế, trình Chính phủ xem xét trước ngày 15/9 để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.

Với thị trường y tế đang tăng nhanh, kiểm soát giá từ gốc và giảm phụ thuộc nhập khẩu sẽ không chỉ tác động đến chi phí khám chữa bệnh, mà còn quyết định khả năng hình thành một chuỗi cung ứng y tế có sức cạnh tranh cao hơn tại Việt Nam.