Nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đang đứng trước nguy cơ cao bị điều tra phòng vệ thương mại, chống lẩn tránh thuế hoặc gian lận xuất xứ tại các thị trường lớn như Mỹ, EU, Canada. Đây là cảnh báo mới được Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương công bố trong bối cảnh nhiều ngành hàng của Việt Nam tăng trưởng nhanh, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu nhập khẩu của các nước đối tác.
Theo danh sách cảnh báo sớm, có 5 nhóm hàng với 29 sản phẩm đang nằm trong diện rủi ro. Điểm chung của các mặt hàng này là kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh, thị phần tại nước nhập khẩu tăng nhanh hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường trong bối cảnh các thị trường gia tăng sử dụng công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ sản xuất nội địa.
 |
| Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) vừa công bố danh sách cảnh báo sớm với 29 sản phẩm thuộc 5 nhóm hàng có nguy cơ bị điều tra tại các thị trường xuất khẩu lớn (Ảnh minh hoạ). |
Áp lực hiện tập trung rõ nhất tại thị trường Bắc Mỹ, nhất là Mỹ và Canada. Sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu cùng đà tăng xuất khẩu mạnh của Việt Nam đang khiến nhiều sản phẩm lọt vào tầm ngắm của cơ quan điều tra sở tại. Với Mỹ, nhóm hàng gỗ và sản phẩm gỗ đang là khu vực rủi ro lớn. Đáng chú ý là mặt hàng ghế sofa có khung gỗ bọc đệm. Trong năm 2025, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam sang Mỹ đạt 3,4 tỷ USD, tăng 8,8% so với năm 2024 và chiếm tới 54,1% tổng kim ngạch nhập khẩu nhóm sản phẩm cùng loại của Mỹ.
Hiện Mỹ mới áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc và chưa mở điều tra chính thức với các quốc gia khác trong nhóm này. Tuy nhiên, với tỷ trọng quá lớn cùng tốc độ tăng trưởng liên tục, nguy cơ ghế sofa Việt Nam bị điều tra phòng vệ thương mại hoặc điều tra chống lẩn tránh thuế là rất rõ. Cảnh báo này càng đáng chú ý nếu nhìn lại các trường hợp trước đây như gỗ dán hay tủ bếp của Việt Nam từng bị áp thuế sau khi xuất hiện tín hiệu tương tự.
Ngoài đồ gỗ, nhiều sản phẩm công nghiệp hỗ trợ và vật liệu tại Mỹ cũng ghi nhận biến động mạnh. Dây và cáp nhôm xuất khẩu sang Mỹ năm 2025 đạt 65 triệu USD, chiếm 5,6% thị phần nhập khẩu của Mỹ nhưng tăng tới 448% so với cùng kỳ năm trước. Kính nổi cũng là trường hợp đáng chú ý khi kim ngạch tăng từ 2,3 triệu USD năm 2024 lên 92,2 triệu USD trong năm 2025, chiếm 11,6% tổng thị phần nhập khẩu của Mỹ. Việc tăng trưởng quá nhanh trong thời gian ngắn thường là yếu tố khiến cơ quan quản lý nước nhập khẩu cân nhắc áp dụng biện pháp bảo hộ.
Tại Canada, mức độ cảnh giác cũng đang tăng lên. Mặt hàng ghế bọc đệm của Việt Nam xuất sang thị trường này trong năm 2025 đạt 180,4 triệu USD, tăng 44,1%. Trong bối cảnh Canada đã áp thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với sản phẩm này từ một số nguồn cung, việc Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí nhà cung cấp lớn thứ ba và gia tăng sản lượng khiến rủi ro bị rà soát hoặc mở rộng phạm vi điều tra trở nên hiện hữu hơn.
Không chỉ ghế bọc đệm, một số sản phẩm khác của Việt Nam tại Canada cũng được xếp vào diện cần theo dõi đặc biệt như ống thép hàn carbon, nhôm thanh định hình và ống đồng. Đây là những mặt hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh, đồng thời đang nắm vị trí đáng kể trong chuỗi cung ứng của nước nhập khẩu.
Tại thị trường EU, sức ép tập trung nhiều vào thép và các sản phẩm công nghiệp chế tạo. Trong năm 2025, thép dẹt cán nguội của Việt Nam xuất sang EU đạt 167,6 triệu USD, tăng 39,2%. Dù thị phần hiện mới ở mức 8,7%, tốc độ tăng này vẫn đủ để tạo ra rủi ro bị điều tra chống bán phá giá nếu tiếp tục kéo dài. Cùng với đó, thép phủ vật liệu hữu cơ và thép không gỉ cán nguội cũng ghi nhận mức tăng rất mạnh, trong đó thép không gỉ cán nguội tăng tới 124,7%, đạt 144,1 triệu USD.
Điều khiến rủi ro tại EU trở nên nhạy cảm hơn là khối này đã áp thuế chống bán phá giá với nhiều đối tác lớn như Trung Quốc, Đài Loan, Ấn Độ hay Indonesia đối với một số sản phẩm cùng loại. Khi các đối thủ bị siết lại, hàng Việt có thêm cơ hội mở rộng thị phần, nhưng đồng thời cũng dễ trở thành đối tượng bị theo dõi và điều tra tiếp theo nếu xuất khẩu tăng quá nhanh.
Ngoài nhóm thép, nhiều sản phẩm công nghiệp chế tạo và vật liệu tiêu dùng của Việt Nam tại EU cũng đang nằm trong vùng cảnh báo. Lốp xe tải và xe khách xuất sang EU năm 2025 đạt 336,5 triệu USD, tăng 22,3%, đưa Việt Nam lên vị trí nhà cung cấp lớn thứ ba cho toàn khối. Bên cạnh đó, mặt hàng tháp điện gió bằng thép đạt kim ngạch 285 triệu USD, còn xe nâng tay đạt 47,8 triệu USD. Việc mở rộng nhanh tại một thị trường vốn có tiêu chuẩn kỹ thuật và công cụ phòng vệ chặt chẽ khiến các doanh nghiệp không thể chủ quan.
Một cảnh báo mang tính then chốt tại EU là vấn đề xuất xứ nguyên liệu. Với các sản phẩm như thép cán phẳng mạ hoặc tráng thiếc và sợi polyester có độ bền cao, cơ quan chức năng lưu ý doanh nghiệp trong nước không nên sử dụng nguyên liệu chính nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc để gia công xuất khẩu. Khi nguyên liệu đầu vào đến từ quốc gia đang chịu biện pháp phòng vệ, hàng hóa Việt Nam rất dễ bị nghi ngờ lẩn tránh thuế và bị kéo vào các cuộc điều tra phức tạp, kéo dài, tốn kém.
Không dừng ở các thị trường truyền thống, danh sách cảnh báo sớm còn ghi nhận nguy cơ tại nhiều khu vực khác như Úc, Mexico, Ấn Độ và Indonesia. Điều này phản ánh xu hướng bảo hộ thương mại đang lan rộng trên quy mô toàn cầu, không chỉ bó hẹp ở thép hay sản phẩm công nghiệp nặng mà đã mở rộng sang nhiều nhóm hàng khác nhau.
Tại Úc, ba mặt hàng thép gồm thép hình cán nóng, thép kết cấu rỗng và thép mạ kẽm đều đang có lượng xuất khẩu tăng mạnh. Riêng thép hình cán nóng tăng 105,8% và chiếm tới 26,1% tổng thị phần nhập khẩu của Úc. Đây là tỷ lệ đủ lớn để cơ quan quản lý nước này theo dõi sát. Tại Mexico, cáp thép dự ứng lực và nhựa polyester của Việt Nam cũng đang bị để ý khi kim ngạch tăng mạnh và chiếm thị phần lớn, từ 30% đến hơn 42%.
Danh sách cảnh báo lần này cho thấy xuất khẩu tăng nhanh không chỉ mở ra cơ hội mà còn kéo theo rủi ro pháp lý ngày càng lớn. Với doanh nghiệp, bài toán lúc này không còn dừng ở chuyện bán được hàng hay mở rộng thị trường, mà còn là kiểm soát chặt hồ sơ xuất xứ, nguyên liệu đầu vào, năng lực chứng minh chuỗi cung ứng và mức độ tuân thủ các quy định thương mại quốc tế. Nếu không chuẩn bị từ sớm, một vụ điều tra phòng vệ thương mại có thể khiến doanh nghiệp mất thị trường, tăng chi phí và ảnh hưởng lớn đến kế hoạch xuất khẩu.
