Cải thiện sức mua phải bắt đầu từ thu nhập và khâu phân phối hàng hóa

Ông Vũ Vinh Phú - nguyên Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội.

Thưa ông, cùng với đầu tư công, tiêu dùng nội địa được xem là một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, sau đại dịch, động lực này dường như đang suy yếu. Ông đánh giá như thế nào về sức mua hiện nay?

Ông Vũ Vinh Phú: Trước tiên, chúng ta cần nhìn nhận rõ bối cảnh kinh tế - xã hội hiện tại. Theo số liệu mới đây của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, có tới hơn 75% người lao động cho biết thu nhập hiện tại không đủ trang trải chi phí sinh hoạt hàng tháng. Nhiều người phải vay mượn để duy trì cuộc sống. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp đang hoạt động cầm chừng, sản xuất gặp nhiều khó khăn. Chỉ khoảng 32% doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng trong hai năm tới.

Bên cạnh đó, hệ thống phân phối hàng hóa vẫn còn nhiều tầng nấc trung gian, khiến giá thành bị đội lên khi đến tay người tiêu dùng. Những yếu tố này trực tiếp làm giảm sức mua của xã hội. Ngay cả vào các dịp lễ, Tết – thời điểm vốn được kỳ vọng cao về tiêu dùng – người dân vẫn chỉ tập trung mua sắm các mặt hàng thiết yếu. Các mặt hàng không thiết yếu hoặc có giá trị cao tiêu thụ rất chậm, dù doanh nghiệp đã triển khai nhiều chương trình khuyến mãi.

Chính phủ thời gian qua đã có nhiều nỗ lực để kích cầu, chẳng hạn như giảm thuế VAT từ 10% xuống 8% với nhiều mặt hàng dịch vụ. Tuy nhiên, theo phản ánh của các siêu thị, tình hình tiêu thụ hàng hóa vẫn chưa cải thiện rõ rệt.

Theo ông, đâu là những giải pháp cần thiết để cải thiện sức mua nội địa trong thời gian tới?

Ông Vũ Vinh Phú: Giải pháp căn cơ là phải nâng cao thu nhập của người dân. Nhưng làm sao để nâng được thu nhập mới là bài toán khó. Cơ quan quản lý đã và đang nỗ lực thúc đẩy sản xuất, tăng đầu tư công, từ đó lan tỏa sang khu vực tư nhân. Cùng với đó là các chính sách giảm thuế, phí nhằm tạo dư địa cho doanh nghiệp tái đầu tư và tạo thêm việc làm.

Tôi muốn nhấn mạnh vai trò của việc tái tạo sức lao động giản đơn. Phía sau mỗi người công nhân là cả một gia đình. Khi giá cả tăng mạnh nhưng thu nhập không theo kịp, chỉ cần một biến cố nhỏ là họ rơi vào cảnh khánh kiệt.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng hiện nay còn bị bủa vây bởi hàng giả, hàng kém chất lượng. Từ sữa giả giá 900.000 đồng len lỏi từ chợ đến bệnh viện, đến rau ngâm hóa chất bán trong siêu thị. Tình trạng này kéo dài mà không có cơ quan chức năng chịu trách nhiệm rõ ràng. "Con voi chui lọt lỗ kim" là một thực tế khiến niềm tin của người tiêu dùng suy giảm mạnh. Với tâm lý lo ngại, người dân càng dè dặt hơn trong chi tiêu.

Vấn đề hệ thống phân phối hàng hóa cũng thường được nhắc đến như một nút thắt ảnh hưởng đến giá cả và sức mua. Ông có thể chia sẻ thêm quan điểm về vấn đề này?

Ông Vũ Vinh Phú: Đúng vậy. Một trong những nguyên nhân khiến giá cả hàng hóa cao và sức mua yếu là do chuỗi phân phối quá dài. Có những mặt hàng như thuốc phải qua tới 7 khâu trung gian, mà mỗi khâu lại cộng thêm 10% chi phí. Gánh nặng cuối cùng đổ lên vai người tiêu dùng.

Do đó, cần từng bước rút ngắn chuỗi phân phối, giảm thiểu khâu trung gian. Việc thiết lập các sàn giao dịch hàng hóa minh bạch, công khai sẽ giúp kiểm soát giá cả tốt hơn. Các nước phát triển đều hướng tới mô hình chuỗi cung ứng ngắn, còn chúng ta vẫn đang loay hoay với mô hình dài và thiếu hiệu quả. Để giải quyết vấn đề này, cần sự phối hợp đồng bộ từ nhiều bên và phải dựa trên nghiên cứu nghiêm túc, bài bản – không thể chỉ nói suông.

Hiện nay, nhiều siêu thị và doanh nghiệp triển khai chương trình giảm giá, kích cầu. Ông đánh giá thế nào về hiệu quả của các chương trình này?

Ông Vũ Vinh Phú: Kích cầu là cần thiết, nhưng cần đúng trọng tâm. Tôi cho rằng nên tập trung vào nhóm hàng thiết yếu như sữa, thịt, gạo, đường… Đồng thời, các chương trình này nên được kéo dài và thực hiện một cách có chiến lược.

Thương mại điện tử là một kênh phân phối quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Nó giúp cắt giảm trung gian, tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, đây cũng là con dao hai lưỡi. Với những sản phẩm đơn giản, dễ đánh giá chất lượng, thương mại điện tử phát huy hiệu quả. Nhưng với các mặt hàng kỹ thuật hoặc có yêu cầu cao về trải nghiệm, độ tin cậy – người tiêu dùng vẫn e dè.

Điều quan trọng là phải xây dựng được niềm tin. Một khi niềm tin được củng cố, thu nhập được cải thiện, hệ thống phân phối được tối ưu, thì sức mua sẽ tăng trở lại một cách bền vững.