Bộ Công Thương cảnh báo loạt mặt hàng xuất khẩu có nguy cơ bị áp thuế phòng vệ

Số liệu cập nhật từ Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho thấy tính đến hết tháng 5/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối diện với 321 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 quốc gia và vùng lãnh thổ. Xu hướng đáng ngại hiện nay là phạm vi điều tra không còn gói gọn ở nhóm hàng công nghiệp mà đang lan rộng sang cả lĩnh vực nông sản và các sản phẩm có kim ngạch nhỏ.

Mặt hàng vài triệu USD cũng bị đưa vào "tầm ngắm"

Thực tế thị trường cho thấy, các mặt hàng nông nghiệp như cá tra, tôm, gỗ, gạo, tỏi, mật ong, rau củ đều đã từng là đối tượng bị áp dụng các biện pháp phòng vệ. Không chỉ những ngành hàng có kim ngạch tỷ USD như tủ gỗ hay pin năng lượng mặt trời có nhiều nguy cơ gặp rủi ro, mà ngay cả mặt hàng mật ong (khoảng 60 triệu USD/năm), hay đĩa giấy (khoảng 9 triệu USD/năm) cũng không ngoại lệ.

Truy xuất nguồn gốc pin năng lượng mặt trời là quy trình xác minh lịch sử, xuất xứ , vật liệu cấu thành , và chuỗi cung ứng . Quá trình này giúp xác định chính xác nguồn gốc sản phẩm, ngăn chặn hàng giả, đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng và hỗ trợ quản lý vòng đời tấm pin .

Trao đổi với báo giới, bà Nguyễn Yến Ngọc - Trưởng Phòng Xử lý Phòng vệ Thương mại nước ngoài, Cục Phòng vệ Thương mại cho biết các vụ việc này thường kéo dài và phức tạp. Sau khi bị áp thuế, doanh nghiệp tiếp tục phải tham gia các kỳ rà soát thường niên. Điển hình như các vụ việc liên quan đến tôm nước ấm, cá tra và cá ba sa đã kéo dài hơn 23 năm qua.

Để hỗ trợ các đơn vị sản xuất, bà Ngọc thông tin: “Hiện nay, Cục Phòng vệ thương mại đang duy trì danh sách cảnh báo sớm các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra hoặc bị áp dụng biện pháp chống lẩn tránh để doanh nghiệp chủ động theo dõi và chuẩn bị”.

Chuyển đổi chiến lược để bảo vệ thị trường

Trước áp lực gia tăng từ các rào cản quốc tế, cơ quan quản lý khuyến nghị cộng đồng doanh nghiệp cần thay đổi tư duy tiếp cận ngay từ giai đoạn đầu xuất khẩu. Do Cơ quan Điều tra nước ngoài luôn thẩm định dữ liệu tài chính trong một thời gian dài trước đó, tính minh bạch của hệ thống sổ sách kế toán theo chuẩn quốc tế và khả năng truy xuất nguồn gốc là yếu tố sống còn.

Tính năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm đang trở thành tiêu điểm cần thiết cho các sản phẩm hàng hóa, đặc biệt là với hàng hóa nông sản tại Việt Nam. Giúp người dùng truy xuất tìm hiểu về thông tin nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm mà họ đã mua, truy ngược từ sản phẩm đang được bày bán trên kệ hàng về nơi sản xuất ban đầu, rà soát từng công đoạn trong chế biến và phân phối.

“Ngay từ đầu, doanh nghiệp nên theo dõi danh sách cảnh báo sớm của Cục Phòng vệ thương mại, tìm hiểu quy định và xu hướng chính sách của thị trường nhập khẩu để xây dựng chiến lược xuất khẩu phù hợp. Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, dữ liệu minh bạch và sổ sách kế toán theo chuẩn quốc tế để sẵn sàng giải trình khi cần thiết”, bà Ngọc khuyến nghị.

Song song đó, việc đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu và thị trường tiêu thụ sẽ giúp giảm thiểu rủi ro phụ thuộc. Khuyến cáo từ chuyên gia chỉ ra rằng các đơn vị không nên tập trung cạnh tranh bằng giá thấp bởi dễ dẫn đến rủi ro bị cáo buộc bán phá giá. Thay vào đó, cần đầu tư nâng cao chất lượng và gia tăng hàm lượng giá trị sản phẩm.

Mặc dù việc bị điều tra gây ra nhiều áp lực về nhân sự, chi phí pháp lý và tâm lý thận trọng từ nhà nhập khẩu, nhưng nếu ứng phó tốt, doanh nghiệp Việt vẫn có thể tìm thấy cơ hội lớn. Minh chứng thực tế là trong vụ điều tra chống trợ cấp đối với tôm nước ấm hay chống bán phá giá lốp xe ô tô tại Mỹ, doanh nghiệp Việt Nam nhờ chuẩn bị tốt đã được áp mức thuế thấp hơn các đối thủ cạnh tranh khác, từ đó giành lợi thế lớn để tiếp tục mở rộng thị phần tại quốc gia này.