Thứ bảy 21/11/2026 04:01
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thị trường

Bất an trái phiếu doanh nghiệp

28/11/2021 16:55
Trái phiếu doanh nghiệp là một kênh dẫn vốn quan trọng trên thị trường tài chính. Tuy vậy với tốc độ phát triển và chất lượng như hiện nay thì sự lo lắng của nhiều người là hoàn toàn có cơ sở. Nỗi lo từ thị trường trái phiếu doanh nghiệp khắp thế giớ

Bùng nổ trái phiếu doanh nghiệp trên thế giới

Số liệu của Hiệp hội Thị trường vốn quốc tế (ICMA) cho biết đến tháng 8-2020, giá trị trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) đang lưu hành là 40.900 tỉ đô la Mỹ, trong số này 53% là do các định chế tài chính phát hành, và riêng thị trường Mỹ là 10.900 tỉ đô la Mỹ, Trung Quốc là 7.400 tỉ đô la Mỹ.

Kể từ sau khủng hoảng tài chính 2008-2009, giá trị TPDN phát hành mỗi năm tăng trung bình gấp đôi giai đoạn 2007-2008 mà lý do chính là ở lãi suất thấp. Giá trị phát hành nhiều nhưng chất lượng của trái phiếu có xu hướng ngày càng giảm. Tỷ lệ trái phiếu xếp vào nhóm đầu cơ (non-investment grade so với investment grade) chiếm đến 20-25% lượng trái phiếu mới phát hành trong những năm gần đây. Nhóm trái phiếu xếp hạng BBB, là thứ hạng thấp nhất trong nhóm investment grade chiếm đến 51% trong tổng số phát hành của năm 2019.

Ảnh minh họa.

Đáng chú ý hơn là sự bùng nổ TPDN chất lượng thấp từ các thị trường đang phát triển, mà phần lớn là nhóm BBB hay non-investment grade do các doanh nghiệp phi tài chính phát hành. Chính vì thứ hạng trái phiếu thấp nên mức lãi suất chi trả phải cao, khiến cho các nghĩa vụ phải trả trong vòng vài năm chiếm tỷ trọng đáng kể, có khi lên đến 40% tổng giá trị đang lưu hành. Đây là một điều đáng quan ngại vì quy mô của TPDN chất lượng không cao áp đảo thị trường.

Bên cạnh đó, xu hướng thị trường TPDN thế giới phát hành có kỳ hạn dài hơn. Nếu như ở thập niên 2000 trung bình là 9,4 năm thì đến năm 2019, trung bình là 13 năm. Kỳ hạn của trái phiếu càng dài thì mức độ nhạy cảm với biến động lãi suất càng cao. Trong trường hợp có sự kết hợp giữa kỳ hạn tăng và chất lượng tín dụng (credit quality) giảm thì thị trường TPDN càng nhạy cảm hơn với các chính sách tiền tệ.

Và quan trọng hơn nữa, là khả năng đưa ra các cảnh báo sớm từ các xếp hạng. Bởi vì nếu xếp hạng chỉ dựa vào thông tin quá khứ, thì xếp hạng chuyện đã rồi trong khi rủi ro là trong tương lai.

Một điều cũng đáng lưu ý khác là có sự thay đổi đáng kể về thành phần các nhà đầu tư vào TPDN. Trước đây, những nhà đầu tư TPDN chủ yếu là các quỹ hưu trí, các công ty bảo hiểm, các quỹ đầu tư. Nhưng thời gian gần đây là sự trỗi dậy của các quỹ ETF đầu tư thụ động, đầu tư dựa vào các kết quả xếp hạng tín nhiệm. Thêm vào đó, các doanh nghiệp phi tài chính cũng đang có xu hướng trở thành những nhà đầu tư lớn trên thị trường TPDN. Lấy ví dụ như ở Mỹ, giai đoạn 2009-2018, 25 đại công ty phi tài chính nắm giữ TPDN từ mức 119 tỉ đô la Mỹ lên 356 tỉ đô la Mỹ, tăng gấp 3 lần.

Về phía các doanh nghiệp phát hành, nhờ có lãi suất thấp mà tỷ lệ bao phủ lãi (interest coverage) của các doanh nghiệp này đã cải thiện đáng kể, nhưng bên cạnh đó tỷ lệ sử dụng đòn bẩy cũng tăng. Tuy nhiên đây sẽ là bất lợi khi lãi suất tăng hay môi trường kinh doanh không thuận lợi, lợi nhuận của doanh nghiệp bị giảm sút. Các tiêu chí xếp hạng đánh giá trước đây thuận lợi cho việc tăng dùng đòn bẩy thì trong tình huống này lại là áp lực làm giảm xếp hạng của doanh nghiệp. Ngoài ra, các doanh nghiệp phát hành trái phiếu ở nhóm BBB cũng có nhiều khả năng bị tụt hạng hơn là những doanh nghiệp có xếp hạng cao hơn.

Nhìn từ Trung Quốc sang Việt Nam

Thị trường TPDN Trung Quốc là tâm điểm của thế giới thời gian vừa qua, nổi cộm nhất là trường hợp Evergrande. Cũng đều có những đặc trưng của thị trường TPDN như các nước phát triển, nhưng nguy hiểm hơn ở thị trường Trung Quốc là chất lượng xếp hạng tín nhiệm, và thị trường bị tập trung cô đọng vào các doanh nghiệp phát hành là doanh nghiệp bất động sản.

Chính vì vậy mà khi có một số điều chỉnh về chính sách, các doanh nghiệp phát hành lập tức bị khó khăn. Chẳng hạn như tình hình kinh doanh khó khăn, doanh thu và lợi nhuận không như dự kiến, mà cụ thể nhất là do tác động của dịch Covid-19 đã khiến cho rất nhiều doanh nghiệp bị mất thanh khoản, rơi vào tình thế khó khăn thậm chí chờ phá sản.

Nhìn về thị trường TPDN Việt Nam với một số cảnh báo mới đây thì nỗi lo cũng không hề nhẹ chút nào.

Trong chín tháng đầu năm 2021, ngành bất động sản phát hành 172.000 tỉ đồng TPDN nhưng có đến 80% là thuộc về các doanh nghiệp chưa niêm yết trên sàn chứng khoán. Lo ngại ở nhóm doanh nghiệp này cao là bởi vì khả năng trả nợ vay và sức khỏe tài chính khá yếu, hệ số đòn bẩy các doanh nghiệp này đang sử dụng cao hơn các doanh nghiệp cùng ngành nhưng đã niêm yết, giá trị trái phiếu phát hành tương đương một tỷ lệ đáng kể của tổng giá trị tài sản doanh nghiệp.

Về phía các nhà đầu tư thì bên cạnh các doanh nghiệp bảo hiểm, nguồn mua TPDN lớn nhất vẫn là các ngân hàng và công ty chứng khoán. Việc thiếu vắng các quỹ hưu trí, các quỹ đầu tư hay ETF chuyên về TPDN cũng đang dồn gánh nặng về một phía. Có lẽ đây cũng là lý do mà nhiều ngân hàng hay công ty chứng khoán có áp lực phân phối hoặc bán lại lượng trái phiếu mình đã đầu tư. Thực tế cho thấy nhiều người dân được ngân hàng giới thiệu đầu tư TPDN nhưng với thông tin rất mơ hồ: ngoại trừ lãi suất thì nhiều khi không biết trái phiếu được phát hành với mục đích gì, có đảm bảo gì không, xếp hạng tín dụng của doanh nghiệp phát hành ở mức nào.

Vấn đề xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp phát hành trái phiếu đang thực sự rất cần thiết ở Việt Nam. Các nhà đầu tư đang rất cần các xếp hạng minh bạch, tiêu chí rõ ràng để đánh giá sức khỏe cũng như khả năng trả nợ của doanh nghiệp phát hành. Bởi vì ngay cả doanh nghiệp niêm yết, chỉ có một mã chứng khoán nhưng có nhiều loại trái phiếu đang lưu hành khác nhau, từ kỳ hạn đến quy mô phát hành, và lãi suất.

Chất lượng của các xếp hạng cũng là một vấn đề đáng quan tâm khác vì đòi hỏi sự đánh giá độc lập, khách quan. Đây là điều khá thách thức ở các thị trường đang phát triển. Cần có thêm sự cạnh tranh giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, có sự cạnh tranh giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp quốc tế. Và quan trọng hơn nữa, là khả năng đưa ra các cảnh báo sớm từ các xếp hạng. Bởi vì nếu xếp hạng chỉ dựa vào thông tin quá khứ, thì xếp hạng chuyện đã rồi trong khi rủi ro là trong tương lai.

TS Võ Đình Trí/kinhteSaigon online

Tin bài khác
Việt Nam – Hàn Quốc thúc đẩy liên kết, mở rộng thị trường công nghiệp điện ảnh

Việt Nam – Hàn Quốc thúc đẩy liên kết, mở rộng thị trường công nghiệp điện ảnh

Đồng sản xuất, đào tạo nhân lực, bảo hộ bản quyền và phát hành phim ra quốc tế là những trọng tâm hợp tác được hai nước Việt Nam – Hàn Quốc đề xuất, hướng tới đưa điện ảnh trở thành ngành công nghiệp tạo giá trị kinh tế.
Thị trường nhóm nông sản 20/11/2026: Lúa mì, ngô và đậu tương tiếp tục đi xuống

Thị trường nhóm nông sản 20/11/2026: Lúa mì, ngô và đậu tương tiếp tục đi xuống

Thị trường nhóm nông sản 20/11/2026 ghi nhận đà leo thang của đồng USD lên mức cao nhất 19 tháng trước kỳ vọng Fed nâng lãi suất đã kéo giá lúa mì, ngô và đậu tương đồng loạt sụt giảm trên sàn Chicago.
Xuất khẩu bao bì đạt 1,47 tỷ USD, doanh nghiệp Việt còn bỏ ngỏ nhiều thị trường lớn

Xuất khẩu bao bì đạt 1,47 tỷ USD, doanh nghiệp Việt còn bỏ ngỏ nhiều thị trường lớn

Bao bì Việt Nam đã hiện diện tại 172 quốc gia và vùng lãnh thổ, với kim ngạch xuất khẩu bao bì khoảng 1,47 tỷ USD trong 9 tháng năm 2026. Tuy nhiên, tỷ trọng hàng Việt tại nhiều thị trường nhập khẩu lớn vẫn ở mức thấp, cho thấy dư địa tăng trưởng còn đáng kể nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về tiêu chuẩn, chứng nhận và năng lực tiếp cận khách hàng quốc tế.
Mở rộng hành lang giao thương Việt Nam – Tây Nam Trung Quốc, tạo dư địa cho doanh nghiệp

Mở rộng hành lang giao thương Việt Nam – Tây Nam Trung Quốc, tạo dư địa cho doanh nghiệp

Kết nối đường sắt, logistics, cửa khẩu và giao thương trực tiếp giữa doanh nghiệp là những trọng tâm được đặt ra tại Diễn đàn Kết nối chiến lược phát triển Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc, tổ chức ngày 20/11 tại Côn Minh (Vân Nam, Trung Quốc).
Thị trường nguyên liệu công nghiệp 20/11/2026: Cà phê, cao su và dầu cọ đồng loạt giảm

Thị trường nguyên liệu công nghiệp 20/11/2026: Cà phê, cao su và dầu cọ đồng loạt giảm

Thị trường nguyên liệu công nghiệp 20/11/2026 ghi nhận giá cà phê Arabica tiếp tục suy yếu trước làn sóng hàng tồn kho và dự báo sản lượng kỷ lục tại Brazil, trong khi cao su và dầu cọ đồng loạt điều chỉnh giảm dưới áp lực dư cung theo mùa và giá dầu thô hạ nhiệt.
Giá vàng hôm nay 20/11/2026: Vàng SJC giảm mạnh theo đà lao dốc của vàng thế giới

Giá vàng hôm nay 20/11/2026: Vàng SJC giảm mạnh theo đà lao dốc của vàng thế giới

Giá vàng hôm nay 20/11, tiếp tục giảm mạnh ở cả thị trường trong nước và thế giới. Vàng miếng SJC mất tới 1,1 triệu đồng/lượng, vàng nhẫn giảm 400.000 – 700.000 đồng/lượng. Trên thị trường quốc tế, vàng giao ngay mất 118 USD/ounce, lùi về 3.619,5 USD/ounce. Đáng chú ý, chuyên gia cảnh báo giá vàng có thể tiếp tục giảm về 3.500 USD/ounce khi kỳ vọng Fed tăng lãi suất ngày càng lớn.
Tỷ giá Yên Nhật hôm nay 20/11/2026: Yên Nhật bật tăng gần mốc 159 mỗi USD sau tin lạm phát nóng

Tỷ giá Yên Nhật hôm nay 20/11/2026: Yên Nhật bật tăng gần mốc 159 mỗi USD sau tin lạm phát nóng

Tỷ giá Yên Nhật ngày 20/11, ghi nhận Yên Nhật hồi phục sát mốc 159 đổi một USD khi lạm phát vượt mục tiêu 2%, củng cố khả năng Ngân hàng Nhật Bản sớm nâng lãi suất.
Giá cao su hôm nay 20/11/2026: Giá cao su RSS3 giảm gần 3%

Giá cao su hôm nay 20/11/2026: Giá cao su RSS3 giảm gần 3%

Giá cao su hôm nay 20/11, ghi nhận diễn biến ổn định tại thị trường trong nước, trong khi các sàn giao dịch quốc tế phân hóa. Đáng chú ý, cao su RSS3 trên sàn TOCOM giảm 2,99% ở kỳ hạn tháng 2/2027, còn SHFE đồng loạt tăng. Triển vọng tiêu thụ lốp xe kém tích cực tiếp tục gây sức ép lên thị trường.
Giá thép hôm nay 20/11/2026: Quặng sắt thoát đáy, thép thanh vượt 3.000 NDT/tấn

Giá thép hôm nay 20/11/2026: Quặng sắt thoát đáy, thép thanh vượt 3.000 NDT/tấn

Giá thép hôm nay 20/11, trong nước ghi nhận bình ổn. Tại thị trường quốc tế, ghi nhận nhịp hồi phục trên thị trường quốc tế: quặng sắt chấm dứt 6 phiên giảm, thép thanh Thượng Hải vượt ngưỡng 3.000 NDT/tấn.
Thủy sản Việt Nam: Xuất khẩu cá ngừ vượt 816 triệu USD sau 10 tháng

Thủy sản Việt Nam: Xuất khẩu cá ngừ vượt 816 triệu USD sau 10 tháng

Ngành cá ngừ Việt Nam ghi nhận tín hiệu khởi sắc trong tháng 10/2026 khi kim ngạch tiếp tục mở rộng, đưa tổng mức đóng góp 10 tháng đầu năm vượt mốc 816 triệu USD. Tuy nhiên, đằng sau gam màu sáng của những con số tăng trưởng là bức tranh thị trường quốc tế phân hóa sâu sắc, đòi hỏi các doanh nghiệp phải linh hoạt điều tiết chiến lược sản xuất và đơn hàng.
Giá bạc hôm nay 20/11/2026: Giá bạc thế giới thủng mốc 44 USD, thị trường trong nước giảm mạnh

Giá bạc hôm nay 20/11/2026: Giá bạc thế giới thủng mốc 44 USD, thị trường trong nước giảm mạnh

Giá bạc hôm nay 20/11, tiếp tục giảm mạnh cả trong nước và thế giới. Bạc giao ngay mất 2,18 USD/ounce, lùi về 42,90 – 43,10 USD/ounce, trong khi giá bạc tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh giảm thêm 64.000 đồng/lượng. Đồng USD mạnh lên, lợi suất trái phiếu Mỹ tăng cao cùng quan điểm thận trọng của Fed tiếp tục gây sức ép lên thị trường kim loại quý.
Giá lúa mì lao dốc theo xu hướng thu hẹp vị thế toàn cầu

Giá lúa mì lao dốc theo xu hướng thu hẹp vị thế toàn cầu

Sắc đỏ bao trùm thị trường ngũ cốc quốc tế trong phiên giao dịch vừa qua. Áp lực từ đà tăng của đồng USD, thị trường năng lượng hạ nhiệt cùng làn sóng thanh lý vị thế đã đẩy giá lúa mì sụt giảm sâu.
Giá tiêu hôm nay 20/11/2026: Giảm phiên thứ 3, gia dịch cao nhất 132.000 đồng/kg

Giá tiêu hôm nay 20/11/2026: Giảm phiên thứ 3, gia dịch cao nhất 132.000 đồng/kg

Giá tiêu hôm nay 20/11/2026, ghi nhận thị trường nội địa tiếp tục giảm tiếp 1.000 - 2.000 đồng/kg. Lũy kế 10 tháng năm 2026, Trung Quốc tăng 71% lượng mua tiêu Việt.
Giá heo hơi hôm nay 20/11/2026: Giá heo hơi tiếp tục tăng nhẹ tại một vài địa phương

Giá heo hơi hôm nay 20/11/2026: Giá heo hơi tiếp tục tăng nhẹ tại một vài địa phương

Giá heo hơi hôm nay 20/11, tiếp tục nhích tăng tại một số địa phương, đưa mặt bằng thu mua trên cả nước lên mức 50.000 - 56.000 đồng/kg. Trong khi thị trường miền Bắc có dấu hiệu chững lại, miền Trung - Tây Nguyên và miền Nam vẫn xuất hiện điểm tăng mới. Đáng chú ý, dịch tả heo châu Phi đang diễn biến phức tạp tại xã Ea Kar (Đắk Lắk) đặt ra áp lực lớn đối với hoạt động chăn nuôi và kiểm soát nguồn cung.
Giá xăng dầu hôm nay 20/11/2026: Xăng dầu trong nước đồng loạt giảm; dầu thế giới giằng co khó đoán

Giá xăng dầu hôm nay 20/11/2026: Xăng dầu trong nước đồng loạt giảm; dầu thế giới giằng co khó đoán

Giá xăng dầu hôm nay 20/11/2026, xăng E5 Ron 92 ở mức 18.576 đồng/lít; xăng E10 Ron 95 ở mức 19.100 đồng/lít. Tại thị trường quốc tế, ghi nhận giằng co trước xung đột Trung Đông và nguồn cung dồi dào từ Mỹ, Saudi Arabia.