Thứ năm 19/11/2026 13:46
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thị trường

Bất an trái phiếu doanh nghiệp

28/11/2021 16:55
Trái phiếu doanh nghiệp là một kênh dẫn vốn quan trọng trên thị trường tài chính. Tuy vậy với tốc độ phát triển và chất lượng như hiện nay thì sự lo lắng của nhiều người là hoàn toàn có cơ sở. Nỗi lo từ thị trường trái phiếu doanh nghiệp khắp thế giớ

Bùng nổ trái phiếu doanh nghiệp trên thế giới

Số liệu của Hiệp hội Thị trường vốn quốc tế (ICMA) cho biết đến tháng 8-2020, giá trị trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) đang lưu hành là 40.900 tỉ đô la Mỹ, trong số này 53% là do các định chế tài chính phát hành, và riêng thị trường Mỹ là 10.900 tỉ đô la Mỹ, Trung Quốc là 7.400 tỉ đô la Mỹ.

Kể từ sau khủng hoảng tài chính 2008-2009, giá trị TPDN phát hành mỗi năm tăng trung bình gấp đôi giai đoạn 2007-2008 mà lý do chính là ở lãi suất thấp. Giá trị phát hành nhiều nhưng chất lượng của trái phiếu có xu hướng ngày càng giảm. Tỷ lệ trái phiếu xếp vào nhóm đầu cơ (non-investment grade so với investment grade) chiếm đến 20-25% lượng trái phiếu mới phát hành trong những năm gần đây. Nhóm trái phiếu xếp hạng BBB, là thứ hạng thấp nhất trong nhóm investment grade chiếm đến 51% trong tổng số phát hành của năm 2019.

Ảnh minh họa.

Đáng chú ý hơn là sự bùng nổ TPDN chất lượng thấp từ các thị trường đang phát triển, mà phần lớn là nhóm BBB hay non-investment grade do các doanh nghiệp phi tài chính phát hành. Chính vì thứ hạng trái phiếu thấp nên mức lãi suất chi trả phải cao, khiến cho các nghĩa vụ phải trả trong vòng vài năm chiếm tỷ trọng đáng kể, có khi lên đến 40% tổng giá trị đang lưu hành. Đây là một điều đáng quan ngại vì quy mô của TPDN chất lượng không cao áp đảo thị trường.

Bên cạnh đó, xu hướng thị trường TPDN thế giới phát hành có kỳ hạn dài hơn. Nếu như ở thập niên 2000 trung bình là 9,4 năm thì đến năm 2019, trung bình là 13 năm. Kỳ hạn của trái phiếu càng dài thì mức độ nhạy cảm với biến động lãi suất càng cao. Trong trường hợp có sự kết hợp giữa kỳ hạn tăng và chất lượng tín dụng (credit quality) giảm thì thị trường TPDN càng nhạy cảm hơn với các chính sách tiền tệ.

Và quan trọng hơn nữa, là khả năng đưa ra các cảnh báo sớm từ các xếp hạng. Bởi vì nếu xếp hạng chỉ dựa vào thông tin quá khứ, thì xếp hạng chuyện đã rồi trong khi rủi ro là trong tương lai.

Một điều cũng đáng lưu ý khác là có sự thay đổi đáng kể về thành phần các nhà đầu tư vào TPDN. Trước đây, những nhà đầu tư TPDN chủ yếu là các quỹ hưu trí, các công ty bảo hiểm, các quỹ đầu tư. Nhưng thời gian gần đây là sự trỗi dậy của các quỹ ETF đầu tư thụ động, đầu tư dựa vào các kết quả xếp hạng tín nhiệm. Thêm vào đó, các doanh nghiệp phi tài chính cũng đang có xu hướng trở thành những nhà đầu tư lớn trên thị trường TPDN. Lấy ví dụ như ở Mỹ, giai đoạn 2009-2018, 25 đại công ty phi tài chính nắm giữ TPDN từ mức 119 tỉ đô la Mỹ lên 356 tỉ đô la Mỹ, tăng gấp 3 lần.

Về phía các doanh nghiệp phát hành, nhờ có lãi suất thấp mà tỷ lệ bao phủ lãi (interest coverage) của các doanh nghiệp này đã cải thiện đáng kể, nhưng bên cạnh đó tỷ lệ sử dụng đòn bẩy cũng tăng. Tuy nhiên đây sẽ là bất lợi khi lãi suất tăng hay môi trường kinh doanh không thuận lợi, lợi nhuận của doanh nghiệp bị giảm sút. Các tiêu chí xếp hạng đánh giá trước đây thuận lợi cho việc tăng dùng đòn bẩy thì trong tình huống này lại là áp lực làm giảm xếp hạng của doanh nghiệp. Ngoài ra, các doanh nghiệp phát hành trái phiếu ở nhóm BBB cũng có nhiều khả năng bị tụt hạng hơn là những doanh nghiệp có xếp hạng cao hơn.

Nhìn từ Trung Quốc sang Việt Nam

Thị trường TPDN Trung Quốc là tâm điểm của thế giới thời gian vừa qua, nổi cộm nhất là trường hợp Evergrande. Cũng đều có những đặc trưng của thị trường TPDN như các nước phát triển, nhưng nguy hiểm hơn ở thị trường Trung Quốc là chất lượng xếp hạng tín nhiệm, và thị trường bị tập trung cô đọng vào các doanh nghiệp phát hành là doanh nghiệp bất động sản.

Chính vì vậy mà khi có một số điều chỉnh về chính sách, các doanh nghiệp phát hành lập tức bị khó khăn. Chẳng hạn như tình hình kinh doanh khó khăn, doanh thu và lợi nhuận không như dự kiến, mà cụ thể nhất là do tác động của dịch Covid-19 đã khiến cho rất nhiều doanh nghiệp bị mất thanh khoản, rơi vào tình thế khó khăn thậm chí chờ phá sản.

Nhìn về thị trường TPDN Việt Nam với một số cảnh báo mới đây thì nỗi lo cũng không hề nhẹ chút nào.

Trong chín tháng đầu năm 2021, ngành bất động sản phát hành 172.000 tỉ đồng TPDN nhưng có đến 80% là thuộc về các doanh nghiệp chưa niêm yết trên sàn chứng khoán. Lo ngại ở nhóm doanh nghiệp này cao là bởi vì khả năng trả nợ vay và sức khỏe tài chính khá yếu, hệ số đòn bẩy các doanh nghiệp này đang sử dụng cao hơn các doanh nghiệp cùng ngành nhưng đã niêm yết, giá trị trái phiếu phát hành tương đương một tỷ lệ đáng kể của tổng giá trị tài sản doanh nghiệp.

Về phía các nhà đầu tư thì bên cạnh các doanh nghiệp bảo hiểm, nguồn mua TPDN lớn nhất vẫn là các ngân hàng và công ty chứng khoán. Việc thiếu vắng các quỹ hưu trí, các quỹ đầu tư hay ETF chuyên về TPDN cũng đang dồn gánh nặng về một phía. Có lẽ đây cũng là lý do mà nhiều ngân hàng hay công ty chứng khoán có áp lực phân phối hoặc bán lại lượng trái phiếu mình đã đầu tư. Thực tế cho thấy nhiều người dân được ngân hàng giới thiệu đầu tư TPDN nhưng với thông tin rất mơ hồ: ngoại trừ lãi suất thì nhiều khi không biết trái phiếu được phát hành với mục đích gì, có đảm bảo gì không, xếp hạng tín dụng của doanh nghiệp phát hành ở mức nào.

Vấn đề xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp phát hành trái phiếu đang thực sự rất cần thiết ở Việt Nam. Các nhà đầu tư đang rất cần các xếp hạng minh bạch, tiêu chí rõ ràng để đánh giá sức khỏe cũng như khả năng trả nợ của doanh nghiệp phát hành. Bởi vì ngay cả doanh nghiệp niêm yết, chỉ có một mã chứng khoán nhưng có nhiều loại trái phiếu đang lưu hành khác nhau, từ kỳ hạn đến quy mô phát hành, và lãi suất.

Chất lượng của các xếp hạng cũng là một vấn đề đáng quan tâm khác vì đòi hỏi sự đánh giá độc lập, khách quan. Đây là điều khá thách thức ở các thị trường đang phát triển. Cần có thêm sự cạnh tranh giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, có sự cạnh tranh giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp quốc tế. Và quan trọng hơn nữa, là khả năng đưa ra các cảnh báo sớm từ các xếp hạng. Bởi vì nếu xếp hạng chỉ dựa vào thông tin quá khứ, thì xếp hạng chuyện đã rồi trong khi rủi ro là trong tương lai.

TS Võ Đình Trí/kinhteSaigon online

Tin bài khác
Người Việt tăng tiết kiệm, nhưng thận trọng hơn với sức khỏe tài chính dài hạn

Người Việt tăng tiết kiệm, nhưng thận trọng hơn với sức khỏe tài chính dài hạn

Dù tiếp tục dẫn đầu ASEAN về mức độ lạc quan tiêu dùng, người Việt đang quan tâm nhiều hơn đến áp lực chi phí sinh hoạt, chi tiêu gia đình và khả năng bảo đảm tài chính trong tương lai. Xu hướng này thể hiện rõ qua việc gia tăng tiết kiệm, đầu tư và chủ động bảo vệ nguồn lực cá nhân.
Tỷ giá Yên Nhật hôm nay 19/11/2026: Tỷ giá USD/JPY giằng co quanh 159,4 trước kỳ vọng lãi suất

Tỷ giá Yên Nhật hôm nay 19/11/2026: Tỷ giá USD/JPY giằng co quanh 159,4 trước kỳ vọng lãi suất

Tỷ giá Yên Nhật ngày 19/11, tỷ giá USD/JPY trụ quanh vùng 159,4 khi áp lực từ đồng USD đối trọng kỳ vọng BOJ tăng lãi suất và tín hiệu can thiệp từ Tokyo.
Lúa mì thế giới hồi phục nhờ lo ngại nguồn cung, lực cản tồn kho hiện hữu

Lúa mì thế giới hồi phục nhờ lo ngại nguồn cung, lực cản tồn kho hiện hữu

Thị trường nông sản quốc tế ghi nhận sắc xanh chiếm ưu thế, trong đó giá lúa mì bật tăng mạnh nhờ những lo ngại về nguồn cung kết hợp với các bất lợi về thời tiết tại Mỹ, bất chấp áp lực cạnh tranh toàn cầu.
Thị trường nhóm nông sản 19/11/2026: Lúa mì, ngô và đậu tương đồng loạt hạ nhiệt

Thị trường nhóm nông sản 19/11/2026: Lúa mì, ngô và đậu tương đồng loạt hạ nhiệt

Thị trường nhóm nông sản 19/11/2026 ghi nhận giá lúa mì về đáy tháng 6 và kéo ngô lùi dưới mốc 4,5 USD/bushel, trong khi đậu tương điều chỉnh nhẹ dưới 12,3 USD/bushel khi thị trường theo dõi cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung.
Giá thép hôm nay 19/11/2026: Quặng sắt nhích tăng, HRC Mỹ và châu Âu giữ đà leo dốc

Giá thép hôm nay 19/11/2026: Quặng sắt nhích tăng, HRC Mỹ và châu Âu giữ đà leo dốc

Giá thép hôm nay 19/11, trong nước ghi nhận bình ổn. Tại thị trường quốc tế, ghi nhận quặng sắt hồi phục nhẹ nhờ kỳ vọng gom hàng mùa đông, trong khi giá HRC tại Mỹ và châu Âu tiếp tục tăng mạnh.
Giá cao su hôm nay 19/11/2026: Giá cao su trên sàn SHFE tiếp tục giảm

Giá cao su hôm nay 19/11/2026: Giá cao su trên sàn SHFE tiếp tục giảm

Giá cao su hôm nay 19/11,duy trì ổn định tại các doanh nghiệp lớn trong nước, trong khi thị trường thế giới diễn biến trái chiều. Áp lực từ giá dầu suy yếu và tâm lý thận trọng của nhà đầu tư lấn át lực hỗ trợ từ tồn kho cao su Trung Quốc thu hẹp, khiến xu hướng giá kỳ hạn chưa đồng nhất.
Thị trường nguyên liệu công nghiệp 19/11/2026: Cà phê phục hồi, bông và đường giảm

Thị trường nguyên liệu công nghiệp 19/11/2026: Cà phê phục hồi, bông và đường giảm

Thị trường nguyên liệu công nghiệp 19/11/2026 ghi nhận giá bông lùi dưới 82 cent/pound và đường thủng mốc 18 cent/pound dưới sức ép nguồn cung dồi dào từ Mỹ và Ấn Độ, trong khi cà phê Arabica vươn lên đỉnh đầu tháng 11 khi tồn kho ICE rơi về đáy 27 năm.
Giá bạc hôm nay 19/11/2026: Giá bạc đồng loạt lao dốc

Giá bạc hôm nay 19/11/2026: Giá bạc đồng loạt lao dốc

Giá bạc hôm nay 19/1,1 tiếp tục giảm sâu tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, mất 72.000 - 73.000 đồng/lượng ở cả hai chiều mua vào và bán ra. Trên thị trường quốc tế, bạc giao ngay lùi về 45,08 USD/ounce, giảm 2,31 USD/ounce. Đồng USD mạnh lên cùng kỳ vọng Fed duy trì lãi suất cao, thậm chí tăng lãi suất trong tháng 12, đang gây thêm sức ép lên kim loại quý.
Cà phê thế giới trái chiều: Arabica tăng giá, Robusta giảm phiên thứ 8 liên tiếp

Cà phê thế giới trái chiều: Arabica tăng giá, Robusta giảm phiên thứ 8 liên tiếp

Sự phân hóa rõ rệt đang chi phối thị trường cà phê toàn cầu khi giá Arabica tiếp tục đi lên nhờ lực đỡ từ nguồn cung tồn kho thắt chặt, trong khi Robusta vẫn miệt mài chìm trong sắc đỏ dưới sức ép từ vụ thu hoạch mới tại Việt Nam.
Giá heo hơi hôm nay 19/11/2026: Giá heo hơi đồng loạt tăng giá, chạm mốc 56.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 19/11/2026: Giá heo hơi đồng loạt tăng giá, chạm mốc 56.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 19/11, tiếp tục đi lên tại 29/34 địa phương, tăng 1.000 - 4.000 đồng/kg, đưa mặt bằng thu mua lên 50.000 - 56.000 đồng/kg. Trong khi thị trường khởi sắc, dịch tả heo châu Phi xuất hiện tại Nghệ An tiếp tục đặt ra áp lực kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ nguồn cung.
Giá tiêu hôm nay 19/11/2026: Giảm phiên thứ hai, lùi về vùng 132.000 đồng/kg

Giá tiêu hôm nay 19/11/2026: Giảm phiên thứ hai, lùi về vùng 132.000 đồng/kg

Giá tiêu hôm nay 20/11/2026, ghi nhận thị trường nội địa tiếp tục giảm 1.000–2.000 đồng/kg, giao dịch quanh 132.000–133.000 đồng/kg. Điểm sáng là hồ tiêu Việt Nam đã chiếm gần 80% thị phần tại Mỹ.
Giá xăng dầu hôm nay 19/11/2026: Dầu thế giới quay đầu giảm vì tồn kho Mỹ tăng vọt

Giá xăng dầu hôm nay 19/11/2026: Dầu thế giới quay đầu giảm vì tồn kho Mỹ tăng vọt

Giá xăng dầu hôm nay 19/11/2026, xăng E5 Ron 92 ở mức 19.399 đồng/lít; xăng E10 Ron 95 ở mức 19.845 đồng/lít. Tại thị trường quốc tế, ghi nhận giảm hơn 1% sau khi Mỹ công bố lượng tồn kho dầu thô và nhiên liệu tăng đột biến, lấn át lo ngại tại Trung Đông.
Giá lúa gạo hôm nay 19/11/2026: Giá lúa tăng mạnh, gạo nguyên liệu đi ngang

Giá lúa gạo hôm nay 19/11/2026: Giá lúa tăng mạnh, gạo nguyên liệu đi ngang

Giá lúa gạo hôm nay 19/11, tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đồng loạt tăng ở nhiều chủng loại, trong đó OM 5451 tăng 400 đồng/kg. Trong khi đó, giá gạo nguyên liệu, nếp và phụ phẩm duy trì ổn định. Trên thị trường xuất khẩu, nhu cầu gia tăng từ Philippines đối với gạo tỷ lệ tấm cao đang tạo lợi thế cho Pakistan, đồng thời làm thay đổi tương quan cạnh tranh giữa các nguồn cung châu Á.
Giá sầu riêng hôm nay 19/11: Sầu riêng Thái tại miền Tây tiếp đà tăng giá

Giá sầu riêng hôm nay 19/11: Sầu riêng Thái tại miền Tây tiếp đà tăng giá

Giá sầu riêng hôm nay 19/11, sầu riêng khu vực Đắk Lắk vẫn duy trì mức giá tương đối ổn định; trong khi đó, tại miền Tây, một số kho thu mua sầu riêng Thái loại A với mức giá 105.000 đồng/kg, tiếp tục nhích nhẹ so với hôm qua.
Giá cà phê hôm nay 19/11/2026: Giá cà phê trong nước giảm sâu

Giá cà phê hôm nay 19/11/2026: Giá cà phê trong nước giảm sâu

Giá cà phê hôm nay 19/11 tiếp tục giảm sâu tại Tây Nguyên, mất 2.800 - 3.000 đồng/kg, lùi về 76.500 - 77.200 đồng/kg, mức thấp nhất kể từ tháng 1/2024. Trên thị trường thế giới, robusta và arabica đồng loạt đi xuống trước áp lực nguồn cung từ Việt Nam và Brazil gia tăng, trong khi đồng Real suy yếu thúc đẩy hoạt động bán hàng.